II SA/Go 3/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Szumilas Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędzia WSA Sławomir Pauter Protokolant sekr. sąd. Malwina Tomiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2014 r. sprawy ze skargi Z.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata J.S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. 1. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając jako organ egzekucyjny wszczął na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] października 2012 r. nr [...] wobec Z.K. administracyjne postępowanie egzekucyjne i dokonał zajęcia rachunku bankowego dłużnika w P S.A. Pismem z dnia [...] października 2012 r. Z.K. wniósł zarzuty w sprawie wszczętej przeciw niemu egzekucji administracyjnej. W ich treści podniósł, że umowa rachunku bankowego została wypowiedziana przez P S.A. w dniu [...] lutego 2011 r., co było spowodowane wcześniejszym wszczęciem egzekucji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, a w konsekwencji obniżeniem stopnia wypłacalności zobowiązanego i umniejszeniem jego zasobów finansowych. Na skutek zajęcia rachunku i braku wpływów bank wypowiedział umowę rachunku bankowego. Ponadto Z.K. posiada zobowiązania z tytułu umów cywilnoprawnych. Zobowiązania do momentu zajęcia rachunku bankowego były spłacane w terminie, jednak obecnie zobowiązany utracił całkowicie płynność finansową. Nie posiada on żadnych oszczędności ani majątku, utrzymuje się z prowadzonej działalności gospodarczej, która ze względu na zaległości płatnicze u kontrahentów nie funkcjonuje prawidłowo. Osiągane dochody nie pozwalają zobowiązanemu nawet na pokrycie koniecznych wydatków na utrzymanie się. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2012 r. znak [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił uwzględnienia zgłoszonych przez Z.K. zarzutów. Argumentacja zobowiązanego została zakwalifikowana jako zarzut określony w art. 33 pkt 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.), dalej w skrócie u.p.e.a. Wezwany przez organ egzekucyjny do sprecyzowania treści wniosku Z.K. podał, iż podstawą prawną stawianego zarzutu jest art. 33 pkt 8 u.p.e.a. W jego przypadku zachodzi sytuacja, gdzie przy znikomych źródłach dochodów nierealne jest wywiązanie się ze zobowiązań wobec ZUS i nastąpiło zdarzenie powodujące pogorszenie warunków majątkowych. 2. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r. znak [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając m.in. na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a., odmówił uwzględnienia zarzutów zgłoszonych w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], uznając je za bezzasadne. W ocenie organu egzekucyjnego zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie znajduje odzwierciedlenia w materiałach zgromadzonych w sprawie. Jak wynika z informacji udzielonych przez P S.A., zajęty rachunek bankowy zobowiązanego nie wykazuje wpływów od 7 lipca 2011 r. Nie można więc mówić o jakiejkolwiek uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego, jeżeli od dwóch lat na rachunku brak jest wpływów. 3. Na powyższe postanowienie Z.K. wniósł zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Powtórzył w nim argumenty podniesione w zarzutach w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej dodając m.in., iż Wojewódzki Sąd Administracyjny zwolnił go z kosztów sądowych i ustanowił doradcę podatkowego uzasadniając to niebezpieczeństwem dla koniecznego utrzymania. 4. Postanowieniem z dnia [...] października 2013 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ zwrócił uwagę, że zajęcie rachunku bankowego to jedyny środek egzekucyjny, jaki w rozważanej sprawie został zastosowany. W jego ocenie brak jest podstaw do uznania nadmiernej uciążliwości działań organu egzekucyjnego w sytuacji, gdy nie było możliwości dokonania wyboru jednego z możliwych do zastosowania środków egzekucyjnych, z uwagi na brak majątku zobowiązanego, z którego obowiązek objęty tytułem wykonawczym mógłby zostać wyegzekwowany. Bezzasadność zarzutu nadmiernej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego potwierdza fakt, że w następstwie dokonanego zajęcia egzekucyjnego bank nie przekazał na rachunek organu egzekucyjnego żadnej kwoty. Poinformował jedynie organ egzekucyjny o braku możliwości realizacji dokonanego zajęcia wierzytelności z uwagi na brak na rachunku środków przekraczających kwotę wolną od zajęcia. W konsekwencji działanie organu egzekucyjnego skutkujące zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego było zgodne z obowiązującą w postępowaniu egzekucyjnym zasadą celowości oraz zasadą niezbędności stosowania środków egzekucyjnych. 5. Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej Z.K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie. Ponownie podał, iż umowa rachunku bankowego została wypowiedziana w dniu [...] lutego 2011 r., opisał też swoją trudną sytuację materialną. Oprócz obowiązku uiszczania należnych składek skarżący posiada nadto zobowiązania z tytułu umów cywilnoprawnych, jednak liczne postępowania egzekucyjne spowodowały, że stracił on płynność finansową. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności ani majątku. Utrzymuje się z prowadzonej obecnie działalności gospodarczej, która ze względu na postępowania egzekucyjne nie funkcjonuje prawidłowo. Przynosi ona dochody wystarczające jedynie na wegetację a nie na prawidłowe utrzymanie. Wobec powyższego wystąpiło niebezpieczeństwo uszczerbku utrzymania koniecznego i likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej. Jeśli skarżący ją zakończy, istnieje niewielkie prawdopodobieństwo, aby w wieku 54 lat ktoś go zatrudnił. 6. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie uznając zarzuty zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego za bezpodstawne tym bardziej, że skarżący nie wskazał jednocześnie innego składnika majątkowego podlegającego egzekucji administracyjnej, którego zajęcie umożliwiłoby zaspokojenie egzekwowanego obowiązku. Zgodnie zaś z obowiązującymi przepisami prawa celem każdego postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: 7. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej "P.p.s.a." lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). 8. Specyfiką kontroli sądowej w przedmiotowej sprawie jest to, że mimo wynikającej z art. 134 § 1 p.p.s.a. reguły niezwiązania sądu administracyjnego zarzutami i wnioskami skargi, jej nieprzekraczalne granice wyznacza zakres zarzutów zgłoszonych w kontrolowanym postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zasadą postępowania egzekucyjnego jest bowiem to, że zarzuty mogą być oparte tylko na podstawach wymienionych w art. 33 pkt 1 do 10 u.p.e.a. W zależności, zatem od powołania przez dłużnika określonej podstawy następuje jego procesowa lub materialnoprawna ocena przez organ prowadzący egzekucję oraz organ właściwy do rozpoznania zażalenia na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów. Zgłoszone przez dłużnika zarzuty wyznaczają zatem przedmiot sprawy oraz zakres kontroli sądowej. 9. Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowiły m.in. przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj., przy czym zgodnie z art. 18 tej ustawy – jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Podstawą zarzutu mogą być tylko okoliczności enumeratywnie wymienione w art. 33 u.p.e.a. W sprawie organ analizując pierwotną treść środka prawnego zgłoszonego przez skarżącego uznał, że zarzut dotyczy niedopuszczalności egzekucji, względnie zastosowanego środka egzekucyjnego (art. 33 pkt 6 u.p.e.a.). W ponowionym postępowaniu po sprecyzowaniu żądania przez skarżącego wyjaśniło się, że zarzut dotyczy zastosowania wobec niego zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 pkt 8 u.p.e.a.). W tej mierze należy wskazać, że zgodnie z art. 80 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. W ocenie sądu organ egzekucyjny, dokonując zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, nie naruszył art. 80 u.p.e.a. Z akt sprawy bezspornie wynika, że organ na podstawie własnego tytułu wykonawczego wszczął postępowanie egzekucyjne wobec strony poprzez doręczenie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności. 10. Jeśli chodzi o wybór tego właśnie środka egzekucyjnego, organ w trakcie toczącego się postępowania ma przede wszystkim doprowadzić do wykonania przez zobowiązanego obowiązków na nim spoczywających poprzez zastosowanie środków przymusu – środków egzekucyjnych. W tym zakresie organ egzekucyjny zobowiązany jest wziąć pod uwagę zasadę stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania dochodzonych obowiązków (art. 7 § 2 u.p.e.a.). Jeśli chodzi o kwestię uciążliwości prowadzonej w sprawie egzekucji z rachunku bankowego dłużnika przyjmuje się, że taką uciążliwością jest "dokuczliwość zastosowanego środka dla codziennego życia czy prowadzonej działalności, powodująca niemożność czy utrudnienia codziennego funkcjonowania dłużnika" (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 kwietnia 2008 r., I SA/Gd 26/08, LEX nr 489620). Jednakże wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec dłużników Skarbu Państwa jest ustawowym obowiązkiem urzędu skarbowego, a zatem wierzyciel nie może kierować się własnym uznaniem w kwestii, czy wszcząć egzekucję. Sposób wybrany przez wierzyciela jest standardowym działaniem zmierzającym do wyegzekwowania należności pieniężnych. Ze swojej istoty jest to środek mało inwazyjny (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 listopada 2007 r., III SA/Wa 1462/07, LEX nr 494247). O nadmiernej dolegliwości zastosowanego w sprawie środka egzekucyjnego można zatem rozprawiać w sytuacji, w której zakres zajęcia przekroczyłby znacznie zakres dochodzonej wierzytelności, uniemożliwiając dłużnikowi prowadzenie działalności gospodarczej. Jednak w przedmiotowym przypadku strona została ograniczona w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych, i to jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji. Istotne jest to, że rachunek pozostaje otwarty, a strona może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę. Ponadto na rachunku bankowym, co wynika z akt sprawy, nie ma środków pieniężnych. Trudno w tej sytuacji mówić zatem o jakiejkolwiek uciążliwości zajęcia. Inne zaś kwestie poruszone w skardze nie dotyczą już rozważanego zarzutu i wykraczają poza przedmiot sprawy. Z tych względów na podstawie art. 151 P.p.s.a. skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu. Rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznanego pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za udzieloną skarżącemu pomoc prawną na zasadzie prawa pomocy znajduje oparcie w treści art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).