II SA/Go 30/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Joanna Brzezińska (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 30 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D.A. na decyzję Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia r. Nr w przedmiocie : Wznowienie postępowania sądowego p o s t a n a w i a odrzucić skargę Wyrokiem z dnia 20 października 2005 r., sygn. akt II SA/Go 56/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę D.A. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2004 r., nr [...] w przedmiocie obowiązku przedłożenia ekspertyzy budowlanej. Pismem z dnia [...] grudnia 2006 r. D.A. wystąpił do Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z wnioskiem o "przywrócenie prawa do rozprawy" w sprawie o sygn. akt II SA/Go 56/05 oraz o odsunięcie od sprawy dotychczasowego sędziego sprawozdawcy. Wnioskodawca zarzucił sędziemu sprawozdawcy dopuszczenie do uchybień w toku postępowania sądowego, oparcie wydanego w sprawie orzeczenia na nieprawdziwych dowodach, a także brak fachowości pełnomocnika z urzędu, przyznanego mu w ramach prawa pomocy. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 5 stycznia 2007 r. D.A. został wezwany, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, do oznaczenia rodzaju pisma z dnia [...] grudnia 2006 r., w szczególności do wskazania, czy stanowi ono skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem z dnia 20 października 2005 r. Odpowiadając na wezwanie, w piśmie z dnia [...] stycznia 2007 r. wyjaśnił, iż jego wniosek stanowił skargę o wznowienie postępowania. Kolejnym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 1 lutego 2007 r. D.A. został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania, pod rygorem jej odrzucenia, poprzez określenie, która z podstaw wznowienia postępowania wymienionych w art. 271-273 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – dalej w skrócie p.p.s.a.) stanowiła podstawę wniesienia skargi, jej uzasadnienie, a także poprzez wskazanie okoliczności zachowania terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. W odpowiedzi na wezwanie skarżący podał, iż jego skarga opiera się na następujących podstawach: braku należytego reprezentowania go przez adwokata z urzędu, art. 272 p.p.s.a., a także poświadczeniu nieprawdy przez Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zważył, co następuje. Skargę o wznowienie postępowania należało odrzucić. Instytucja wznowienia postępowania sądowego opiera się na przysługującej poza tokiem instancji skardze o presumpcję wadliwego procesu i zastąpienie zapadłego w sprawie orzeczenia nowym rozstrzygnięciem. Nadzwyczajny charakter tego środka prawnego, skierowanego przeciwko prawomocnemu wyrokowi powoduje, że przywrócenie stanu sprzed zamknięcia ulegającego wznowieniu postępowania sądowego może nastąpić wyłącznie z powodów ściśle określonych w ustawie. Wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie zakończonej prawomocnym orzeczeniem można żądać z powodów określonych w art. od 271 do 273 p.p.s.a. Zgodnie z art. 280 § 1 p.p.s.a. sąd właściwy do wznowienia postępowania bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga w tym przedmiocie została wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W razie braku jednego z tych wymagań sąd wniosek odrzuci, natomiast w przypadku ich spełnienia wyznaczy rozprawę. Domagając się wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 października 2005 r., D.A. przytoczył szereg przepisów określających ustawowe podstawy wznowienia, jednakże już samo sformułowanie tych podstaw przez skarżącego oraz ich uzasadnienie świadczy o tym, iż skarga nie opiera się na żadnej z przesłanek wynikających z art. od 271 do 273 p.p.s.a. Pierwszy zarzut skarżący wywiódł z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. i zdefiniował go jako "brak należytego reprezentowania przez adwokata z urzędu". Wskazany przepis dopuszcza możliwość wznowienia postępowania, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. W sprawie D.A. żadna z wymienionych tu przesłanek nie zachodzi. Jak każda osoba fizyczna, skarżący posiada zdolność sądową, tj. zdolność do występowania jako strona w postępowaniu przed sądem administracyjnym, co wynika z art. 25 § 1 p.p.s.a.. Brak jest również podstaw do przyjęcia, aby miał on ograniczoną zdolność procesową rozumianą jako zdolność do samodzielnego dokonywania czynności procesowych w postępowaniu sądowym, o której mowa w art. 26 § 1 p.p.s.a. Sytuacja taka miałaby miejsce wówczas, gdyby nie miał on pełnej zdolności do czynności prawnych, tj. był osobą niepełnoletnią lub chociażby częściowo ubezwłasnowolnioną. Przepisy ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie definiują pojęcia reprezentacji. W przypadku osoby fizycznej należy je rozumieć jako przedstawicielstwo, o którym mowa w art. 96 kodeksu cywilnego (Kodeks postępowania cywilnego, Komentarz pod red. K. Piaseckiego, tom I, str. 1535) Zgodnie z art. 96 k.c. umocowanie do działania w cudzym imieniu może opierać się na ustawie (przedstawicielstwo ustawowe) albo na oświadczeniu reprezentowanego (pełnomocnictwo). Adwokat, przyznany skarżącemu w ramach prawa pomocy, sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Opinię taką poprzedza analiza sprawy oraz zapadłego orzeczenia przez profesjonalnego pełnomocnika i jest ona równoznaczna z konkluzją, że nie występują przesłanki do uchylenia niekorzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia. Poza tym nienależyta reprezentacja jako podstawa wznowienia postępowania nie dotyczy sposobu zastępowania strony przez pełnomocnika procesowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 czerwca 2000 r., I PKN 277/00, OSNAP 2002, nr 1, poz. 15, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod red. T. Wosia, str. 668) Jeśli chodzi o sygnalizowaną przez skarżącego "zmianę zasad składania skargi kasacyjnej" dokonaną rzekomo przez Trybunał Konstytucyjny w grudniu 2006 r., to do zakresu właściwości Trybunału Konstytucyjnego nie należy możliwość bezpośredniej zmiany treści stanowionych norm prawnych, jest to bowiem domena władzy ustawodawczej. Trybunał orzeka o zgodności bądź niezgodności z Konstytucją aktów normatywnych i umów międzynarodowych oraz wykonuje inne zadania określone ustawą z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 1997 r. Nr 102, poz. 643 z późn. zm.). Na marginesie dodać należy, iż w żadnym z orzeczeń zapadłych w grudniu 2006 r. Trybunał Konstytucyjny nie zajmował się kwestią skargi kasacyjnej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pojęcie podrobienia dokumentu (urzędowego lub prywatnego), o którym mowa w art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oznacza, iż dokument ten został sporządzony przy zachowaniu pozorów, jak gdyby pochodził od innej osoby niż ta, w której imieniu został sporządzony. Przerobienie dokumentu ma natomiast miejsce wówczas, gdy zostaje mu nadana inna treść niż pierwotna, tj. wpisanie na jej miejsce innej lub poprawienie istniejącej treści. Dokument pochodzi zatem od podmiotu sporządzającego, jednakże treść zawartego w nim oświadczenia jest w pewnym zakresie zmieniona, zniekształcając zawarte w dokumencie oświadczenie (por. postanowienie SN z dnia 6 czerwca 1997 r., III CKN 85/97, OSNC 1997, nr 11, poz. 182). Okoliczność ta powinna być wykazana w toku postępowania o wznowienie. Żadne z powyższych pojęć nie obejmuje natomiast tzw. fałszu intelektualnego, polegającego na poświadczeniu nieprawdy przez osobę, która wystawiła dokument we własnym imieniu i z własnym podpisem czyli stwierdzenia w dokumencie odmiennego stanu rzeczy od rzeczywistego. (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod red. T. Wosia, str. 671). Tymczasem D.A. właśnie w ten sposób sformułował podnoszoną przez siebie podstawę wznowienia postępowania. Oznacza to, że niniejsza skarga nie została faktycznie oparta na przesłance, o której mowa w art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Poświadczenie nieprawdy teoretycznie może stanowić przesłankę wznowienia postępowania, jednak należałoby je zakwalifikować jako podstawę wymienioną w art. 273 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. uzyskanie orzeczenia za pomocą przestępstwa – określonego w art. 271 § 1 kodeksu karnego Stosownie do art. 274 p.p.s.a. warunkiem wznowienia postępowania z tej przyczyny jest jednak ustalenie popełnienia tego czynu prawomocnym wyrokiem skazującym, chyba że postępowanie karne nie może być wszczęte lub zostało umorzone z innych przyczyn niż brak dowodów. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca. Podstawy wznowienia postępowania sądowego nie może również stanowić czwarta z podnoszonych przez skarżącego okoliczności, tj. poczynione przez niego zastrzeżenie co do oględzin przeprowadzonych w toku postępowania administracyjnego przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Okoliczność taka nie mieści się bowiem w katalogu podstaw wznowienia wynikających z art. 271-273 p.p.s.a., poza tym prawidłowość przeprowadzenia dowodów przez organy administracyjne obu instancji była przedmiotem oceny Sądu w postępowaniu zakończonym wydanym w sprawie wyrokiem z dnia 20 października 2005 r. W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, iż samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Dlatego też konieczne jest zbadanie, czy twierdzenia skargi będą stanowiły taką ustawową podstawę (postanowienia Sądu Najwyższego z 29 stycznia 1968 r., I CZ 122/67, OSNC 1968, nr 8-9, poz. 154; z 28 października 1981 r., I CO 5/81, OSNC 1982 nr 5-6, poz. 77; z 30 maja 1996 r., I CRN 101/95, OSNC 1996 nr 10, poz. 138), które mogą mieć odpowiednie zastosowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jeżeli już z samego uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi, skarga taka podlega odrzuceniu (postanowienie SN z 28 października 1999 r., II UKN 174/99, OSNP 2001 nr 4, poz. 133; z 12 października 2001 r., III AO 29/01, OSNP 2002 nr 13, poz. 319; z 2 lipca 2002 r., I PZ 47/02, OSNP 2004 nr 9, poz. 159). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone w przytoczonych orzeczeniach Sądu Najwyższego. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w art. 280 § 1 obliguje sąd do zbadania na posiedzeniu niejawnym, czy skarga została wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd wniosek odrzuci, jedynie w razie łącznego spełnienia obydwu przesłanek wyznaczy rozprawę. Analiza wniesionej skargi prowadzi do konkluzji, że nie została ona oparta na żadnej z ustawowych podstaw wznowienia. Ponadto, gdyby nawet nieprawidłowe (zdaniem skarżącego) reprezentowanie skarżącego przez zawodowego pełnomocnika zostało uznane za podstawę wznowienia postępowania sądowego, to zgodnie z wymogiem zawartym w zdaniu drugim art. 277 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania opartą na tej podstawie należałoby wnieść w terminie trzymiesięcznym od dnia powzięcia przez stronę wiadomości o wyroku. Termin ten zacząłby biec od dnia uprawomocnienia się orzeczenia (postanowienie SN z 4 września 2002 r., I CZ 90/02, Kodeks postępowania cywilnego, Komentarz pod red. K. Piaseckiego, tom I, str. 1555). O wyroku oddalającym skargę D.A. wiedział co najmniej od 12 grudnia 2005 r., skoro tego dnia złożył pismo opatrzone tytułem "Apelacja", w którym domagał się uchylenia wydanego w sprawie wyroku. Pismo zostało zakwalifikowane jako skarga kasacyjna. Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2006 r. została ona odrzucona ze względu na niezachowanie przymusu adwokacko-radcowskiego, postanowienie to nie zostało skutecznie zaskarżone. Wyrok z dnia 20 października 2005 r. uprawomocnił się z dniem 22 grudnia 2005 r., zatem trzymiesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. upłynąłby najpóźniej w dniu 22 marca 2006 r. Jak jednak wcześniej podkreślono, nienależyta reprezentacja jako podstawa wznowienia postępowania nie dotyczy sposobu zastępowania strony przez pełnomocnika procesowego. Ze względu na okoliczność, iż inne podnoszone przez skarżącego zarzuty nie odpowiadają ustawowym podstawom wznowienia postępowania sądowego, kwestia terminowości złożenia skargi opartej na tych podstawach stała się bezprzedmiotowa. Na marginesie można wskazać, że o okolicznościach tych skarżący dowiedział się jeszcze przed uprawomocnieniem wyroku w sprawie, podczas gdy skarga o wznowienie postępowania sądowego złożona została po upływie roku, tj. w dniu 8 grudnia 2006 r. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania.