II SA/Go 302/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.B. o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie ze skargi W.B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z tytułu pracy przymusowej zakończonej wyrokiem z dnia 13 grudnia 2006 r., sygn. akt II SA/Go 343/06 postanawia: odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego. Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2006 r., sygn. akt II SA/Go 343/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę W.B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z tytułu pracy przymusowej. Pismem z dnia [...] stycznia 2007 r. W.B. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z wnioskiem o zwolnienie go z przyjazdu do Gorzowa Wlkp. na rozprawę z uwagi na zły stan zdrowia. Pismem informacyjnym z dnia 18 stycznia 2007r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zawiadomił W.B. o tym, że w jego sprawie w dniu 13 grudnia 2006r. zapadł wyrok oddalający skargę. Ponadto Sąd poinformował, iż o terminie rozprawy był powiadomiony pełnomocnik skarżącego adwokat D.M., którego substytut adwokat T.O.-M. była na rozprawie obecna. Pismem z dnia [...] lutego 2009r. W.B. zwrócił się bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego o pomoc w sprawie II SA/Go 343/06. W odpowiedzi NSA poinformował, iż jedynym środkiem prawnym umożliwiającym wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego jest skarga o wznowienie postępowania. Dalej NSA wyjaśnił kiedy i na jakich warunkach można żądać przedmiotowego wznowienia. Pismem z dnia [...] marca 2009r. nazwanym "zażalenie" skarżący przedstawił swoje stanowisko w sprawie, między innymi stwierdził, iż jest skandalem to, że on jako główna strona procesu nie wie nic o rozstrzygnięciu w sprawie oraz przedstawił swoje zastrzeżenia dotyczące reprezentującego go pełnomocnika. W odpowiedzi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wezwał W.B. do podania czy ww. pismo jest skargą o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, na co skarżący potwierdził, iż chodzi mu o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 13 grudnia 2006r. Jednocześnie Sąd pouczył stronę, iż ma ona prawo do wystąpienia do Okręgowej Rady Adwokackiej z wnioskiem o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego względem pełnomocnika. Zarządzeniem Sędziego z dnia 29 kwietnia 2009 r. W.B. został wezwany do oświadczenia czy cofnął swoje pełnomocnictwo udzielone adw. D.M.. Z kolei Sąd wezwał pełnomocnika do oświadczenia czy udzielone pełnomocnictwo wygasło na wskutek wypowiedzenia którejkolwiek ze stron. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący podał, iż zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej z wnioskiem o przydzielenie innego pełnomocnika, a jego dotychczasowy pełnomocnik zrezygnował z reprezentowania go. Adwokat D.M. oświadczył (pismo z dnia [...] czerwca 2009r.), że żadna ze stron nie wypowiedziała pełnomocnictwa, ale z pisma skarżącego z dnia [...] marca 2009r. wynika, iż udzielił mu on pełnomocnictwa tylko na jeden dzień. Z kolei on nie może, wobec tego, iż skarżący utracił do niego zaufanie, dalej reprezentować W.B.. Pismem z dnia ORA poinformowała Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., iż ustanowiono dla W.B. innego pełnomocnika w osobie adwokata A.K.. Kolejnym zarządzeniem Sędziego z dnia 7 lipca 2009 r. adwokat A.K. został wezwany do uzupełnienia braków formalnych wniesionej przez W.B. skargi o wznowienie postępowania, pod rygorem jej odrzucenia, poprzez określenie, która z podstaw wznowienia postępowania wymienionych w art. 271-273 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – dalej w skrócie p.p.s.a.) stanowiła podstawę wniesienia skargi, jej uzasadnienie, a także poprzez wskazanie okoliczności zachowania terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik podał, iż jego skarga opiera się na braku możliwości skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej i tym samym wyczerpania całego toku instancyjnego w sprawie. Ponadto adwokat wskazał, iż przedmiotowa skarga została wniesiona w terminie, bowiem skarżący w piśmie z dnia [...] lutego 2009r. zatytułowanym "skarga do NSA" oświadczył, iż dowiedział się o możliwości powtórnego dochodzenia swych praw na drodze sądowej, zaś pismami "zażalenie" z dnia [...] marca 2009r. oraz [...] kwietnia 2009r. skierowanymi do WSA w Gorzowie Wlkp. skarżący domaga się wznowienia postępowania w sprawie. Z powyższego, zdaniem pełnomocnika wynika, że skarżący zachował ustawowo określony trzymiesięczny termin do złożenia ww. skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę o wznowienie postępowania należało odrzucić. Instytucja wznowienia postępowania sądowego opiera się na przysługującej poza tokiem instancji skardze o presumpcję wadliwego procesu i zastąpienie zapadłego w sprawie orzeczenia nowym rozstrzygnięciem. Nadzwyczajny charakter tego środka prawnego, skierowanego przeciwko prawomocnemu wyrokowi powoduje, że przywrócenie stanu sprzed zamknięcia ulegającego wznowieniu postępowania sądowego może nastąpić wyłącznie z powodów ściśle określonych w ustawie. Wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie zakończonej prawomocnym orzeczeniem można żądać z powodów określonych w art. od 271 do 273 p.p.s.a. Zgodnie z art. 280 § 1 p.p.s.a. sąd właściwy do wznowienia postępowania bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga w tym przedmiocie została wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W razie braku jednego z tych wymagań sąd wniosek odrzuci, natomiast w przypadku ich spełnienia wyznaczy rozprawę. Należy podkreślić, iż brak chociażby jednego z ww. wymogów sprawia, że merytoryczne rozpoznanie skargi, a w konsekwencji sprawy jest niemożliwe. W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, iż samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Dlatego też konieczne jest zbadanie, czy twierdzenia skargi będą stanowiły taką ustawową podstawę (postanowienia Sądu Najwyższego z 29 stycznia 1968 r., I CZ 122/67, OSNC 1968, nr 8-9, poz. 154; z 28 października 1981 r., I CO 5/81, OSNC 1982 nr 5-6, poz. 77; z 30 maja 1996 r., I CRN 101/95, OSNC 1996 nr 10, poz. 138), które mogą mieć odpowiednie zastosowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jeżeli już z samego uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi, skarga taka podlega odrzuceniu (postanowienie SN z 28 października 1999 r., II UKN 174/99, OSNP 2001 nr 4, poz. 133; z 12 października 2001 r., III AO 29/01, OSNP 2002 nr 13, poz. 319; z 2 lipca 2002 r., I PZ 47/02, OSNP 2004 nr 9, poz. 159). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone w przytoczonych orzeczeniach Sądu Najwyższego. W pierwszej kolejności należy skupić się na tym, czy skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego został wniesiona w terminie. Zgodnie z przepisem art. 277 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Należy podkreślić, iż to skarżący musi udowodnić, w jakiej dacie dowiedział się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania, wykazując, że jego skarga wznowienie wpłynęła przed upływem terminu trzymiesięcznego od dnia, w którym dowiedział się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia. Należy więc przyjąć, że zachowanie terminu trzymiesięcznego musi być co najmniej uprawdopodobnione przez stronę. W związku z tym, iż w niniejszej sprawie skarga o wznowienie postępowania została oparta na zarzucie pozbawienia możności działania, trzymiesięczny termin do wniesienia skargi zaczął biec od dnia kiedy o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. O wyroku oddalającym skargę W.B. wiedział co najmniej od 22 stycznia 2007r., w tym bowiem dniu odebrał (osobiście) pismo informacyjne Sądu z dnia 18 stycznia 2007r., które to zawierało informację kiedy odbyła się rozprawa oraz jakie zapadło rozstrzygnięcie. Ponadto na rozprawie był obecny substytut adwokata D.M. – adwokat T.O.-M., a więc pełnomocnik o rozstrzygnięciu wiedział już 13 grudnia 2006r. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 13 grudnia 2006r. stał się prawomocny od dnia 13 stycznia 2007r. (nie wpłynął wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku). W sytuacji, gdy skarżący, jak wynika z akt, o treści wyroku dowiedział się najpóźniej 22 stycznia 2007r., to przyjmując tę datę za początek biegu trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 83 § 1 i 2 p.p.s.a. i art. 112 kodeksu cywilnego – termin ten upłynął z dniem dniu 23 kwietnia 2007 r. W tym czasie, skoro skarżący wiedział już, że zapadł wyrok w jego sprawie, że był to wyrok oddalający jego skargę to miał szansę, zaraz po uzyskaniu ww. wiadomości podjąć czynności zmierzające do wzruszenia przedmiotowego orzeczenia. Trzeba podkreślić, iż skarżący, po upływie ponad dwóch lat, dopiero w piśmie z dnia [...] marca 2009r. nazwanym "zażalenie" sformułował skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego. Ponadto nie można się zgodzić z twierdzeniami zawartymi w piśmie obecnego pełnomocnika skarżącego – adw. A.K., że wskazany powyżej trzymiesięczny termin należy liczyć od momentu wniesienia przez W.B. pisma z dnia [...] lutego 2009r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym to - zdaniem pełnomocnika oświadczył, że dowiedział o możliwości powtórnego dochodzenia swych praw na drodze sądowej, zaś pismami "zażalenie" z dnia [...] marca 2009r. oraz [...] kwietnia 2009r. skierowanymi do WSA w Gorzowie Wlkp. skarżący domagał się wznowienia postępowania w sprawie. Należy wskazać, iż po pierwsze skarżący nie oświadczył w nim, że dowiedział się o możliwości powtórnego dochodzenia swych praw na drodze sądowej tylko, że dowiedział się o sposobie zakończenia jego sprawy, nie wskazał przy tym kiedy uzyskał taką wiedzę. Po drugie jak wyżej wskazano, z akt sprawy wynika, iż o treści wyroku skarżący dowiedział się najpóźniej 22 stycznia 2007r. W tym miejscu podkreślić należy, że skarżący w postępowaniu zakończonym wyrokiem z dnia 13 grudnia 2006r. reprezentowany był przez profesjonalnego pełnomocnika – adwokata, który podlega dodatkowym wymogom związanym z wykonywaniem tego zawodu, w związku z czym oczekiwać można od niego należytej staranności w prowadzeniu spraw. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma bowiem obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Jeśli więc skarżący nie był zadowolony ze sposobu reprezentacji, nic nie stało na przeszkodzie, aby sam podjął kroki prawne zapewniające ochronę jego interesów, chociażby zaraz po uzyskaniu informacji na temat rozstrzygnięcia mógł zwrócić się do pełnomocnika o wyjaśnienie sytuacji, o informację na temat dalszych czynności, które można było wówczas podjąć. Z akt sądowych sprawy wynika, że skarżący skontaktował się z pełnomocnikiem dopiero w 2009r., a więc dwa lata po tym kiedy się dowiedział o niekorzystnym dla niego orzeczeniu. Powyższe łączy się z zarzutem, na którym oparto skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego. Domagając się bowiem wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 13 grudnia 2006r., pełnomocnik skarżącego wywiódł zarzut z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. i zdefiniował go jako "pozbawienie możliwości działania przez skarżącego polegające na braku możliwości skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej od orzeczenia zapadłego w sprawie II SA/Go 343/06 i tym samym wyczerpanie całego toku instancyjnego w tej sprawie". Wskazany przepis dopuszcza możliwość wznowienia postępowania, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. W sprawie W.B. żadna z wymienionych tu przesłanek nie zachodzi. Jak każda osoba fizyczna, skarżący posiada zdolność sądową, tj. zdolność do występowania jako strona w postępowaniu przed sądem administracyjnym, co wynika z art. 25 § 1 p.p.s.a. Brak jest również podstaw do przyjęcia, aby miał on ograniczoną zdolność procesową rozumianą jako zdolność do samodzielnego dokonywania czynności procesowych w postępowaniu sądowym, o której mowa w art. 26 § 1 p.p.s.a. Sytuacja taka miałaby miejsce wówczas, gdyby nie miał on pełnej zdolności do czynności prawnych, tj. był osobą niepełnoletnią lub chociażby częściowo ubezwłasnowolnioną. Przepisy ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie definiują pojęcia reprezentacji. W przypadku osoby fizycznej należy je rozumieć jako przedstawicielstwo, o którym mowa w art. 96 kodeksu cywilnego (Kodeks postępowania cywilnego, Komentarz pod red. K. Piaseckiego, tom I, str. 1535) Zgodnie z art. 96 k.c. umocowanie do działania w cudzym imieniu może opierać się na ustawie (przedstawicielstwo ustawowe) albo na oświadczeniu reprezentowanego (pełnomocnictwo). Poza tym nienależyta reprezentacja jako podstawa wznowienia postępowania nie dotyczy sposobu zastępowania strony przez pełnomocnika procesowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 czerwca 2000 r., I PKN 277/00, OSNAP 2002, nr 1, poz. 15, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod red. T. Wosia, str. 668). Sąd pragnie zwrócić uwagę na pogląd zaprezentowany w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 2866/2005, LexPolonica nr 1254002). W orzeczeniu tym Sąd wskazał, iż pojęcie niemożności działania nie posiada bliższego określenia zarówno w teorii jak i w orzecznictwie. Niemożność działania czyli niemożność obrony swych praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych. Należy przy tym wskazać, że konieczne jest wykazanie, iż zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem strony możliwości działania. Takiego związku w niniejszej sprawie nie wykazano. Ponadto należy stwierdzić, że o pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania, a taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie miała miejsca. Skarżący miał profesjonalnego pełnomocnika, mógł też sam dokonywać czynności procesowych. Brak porozumienia między mocodawcą a pełnomocnikiem nie powoduje braku możliwości działania strony w danym postępowaniu. "Działanie przed sądem" oznacza podejmowanie wszelkich czynności procesowych dopuszczalnych na danym etapie sprawy i to zarówno na rozprawie, jak i poza rozprawą (np. sporządzanie pism procesowych). Działanie w imieniu strony pełnomocnika, nie wyklucza jednak podejmowania przez stronę osobiście czynności procesowych. Niewykonywanie lub nienależyte wykonywanie obowiązków procesowych przez pełnomocnika procesowego, w tym niepodejmowanie przez niego otrzymywanej korespondencji, obciąża negatywnymi skutkami stronę postępowania (szerzej A. Zieliński [w:] A. Zieliński, K. Flaga-Gieruszyńska, Kodeks postępowania cywilnego Komentarz, Warszawa 2006, str. 272). Ze względu na okoliczność, iż argumenty podnoszone przez pełnomocnika skarżącego nie odpowiadają ustawowym podstawom wznowienia postępowania sądowego, kwestia terminowości złożenia skargi opartej na tych podstawach stała się bezprzedmiotowa. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania.