II SA/Go 303/13

Dnia 16 lipca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.M. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie wymeldowania p o s t a n a w i a : 1. przyznać zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 50 (pięćdziesiąt) zł, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Z.M. wniósł skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2013 roku nr [...] w przedmiocie wymeldowania. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF. Uzasadniając wniosek skarżący podał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, został wyeksmitowany z lokalu mieszkalnego, w wyniku prowadzonych postępowań egzekucyjnych został pozbawiony oszczędności. Oprócz kosztów utrzymania mieszkania oraz innych związanych z tym wydatków ponosi także comiesięczne koszty nabycia leków. Postanowieniem z dnia 24 maja 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowił adwokata. Referendarz przyjął, że skoro w formularzu PPF skarżący nie wskazał, w jakim zakresie domaga się przyznania prawa pomocy, jednak oświadczył, że nie stać go na pomoc prawną, należało przyjąć, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Z uwagi na osiąganie przez skarżącego stałych dochodów referendarz nie dostrzegł podstaw do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, jednakże z uwagi na opuszczenie przez niego mieszkania w wyniku eksmisji, utraty oszczędności oraz ponoszonych znacznych wydatków na zakup leków, skarżącemu przyznano pomoc prawną w osobie profesjonalnego pełnomocnika. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego Z.M. wniósł sprzeciw w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Podał, że obecnie nie stać go na żaden wydatek, ponieważ wszystkie oszczędności wydał na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed sądem powszechnym oraz związanym z nim postępowaniem egzekucyjnym. Wobec braku wystarczających środków finansowych pozbawienie go możliwości uczestniczenia w sprawie stałoby w sprzeczności z konstytucyjną zasadą prawa do sądu. Skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie aktualnego salda rachunku bankowego oraz jego historii za ostatni miesiąc, złożenie oświadczenia o wysokości miesięcznych kosztów ponoszonych indywidualnie lub wspólnie z małżonką związanych z utrzymaniem mieszkania, w której aktualnie zamieszkuje oraz dokumentów je potwierdzających, a także złożenia oświadczenia w zakresie aktualnego zadłużenia i prowadzonych względem skarżącego postępowań egzekucyjnych. W odpowiedzi na wezwanie podał, iż czasowo zamieszkuje z małżonką u córki i zięcia oraz zobowiązany jest partycypować w kosztach utrzymania ich mieszkania. Ich sytuacja również jest trudna, bowiem dwoje ich dzieci aktualnie studiuje. Skarżący wraz z małżonką nie posiadają żadnych oszczędności, ponoszą znaczące wydatki związane z leczeniem, wyjazdami do wielu lekarzy specjalistów oraz zakupem leków. Dodatkowo zostali obciążeni kosztami egzekucji komorniczej w wysokości ponad 6 tys. złotych. Do pisma załączył kopie rachunków za utrzymanie mieszkania córki i zięcia (za energię elektryczną oraz wodę) postanowienie komornika sądowego o obciążeniu go wraz z małżonką kosztami postępowania egzekucyjnego oraz wyciągi z rachunku bankowego wspólnego dla niego i małżonki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek skarżącego przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych okazał się częściowo zasadny. Zgodnie z art. art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu środek ten został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 246 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc ta ma służyć najuboższym, jej celem jest zapobieganie sytuacjom, w których rzeczywisty brak wystarczających środków finansowych uniemożliwiłby stronie skorzystanie z jej prawa do weryfikacji legalności orzeczenia organu administracji publicznej przez niezawisły sąd, ewentualnie do wniesienia środka zaskarżenia od orzeczenia sądu administracyjnego pierwszej instancji. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa każdorazowo na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści cytowanego powyżej art. 246 § 1 p.p.s.a. W orzecznictwie przyjmuje się, iż strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że mimo poczynienia wszelkich możliwych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych nie może zgromadzić środków na poniesienie chociaż części kosztów postępowania (postanowienie z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 80/09, LEX nr 550323). Nie można również tracić z pola widzenia faktu, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP, dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. W ocenie Sądu okoliczności wykazane przez skarżącego uzasadniają przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Miesięczny dochód skarżącego oraz jego małżonki z tytułu świadczeń emerytalnych wynosi około 2.625 zł netto. Z nadesłanych kopii rachunków dokumentujących ponoszone wydatki wynika, że skarżący wraz z małżonką wydają miesięcznie na leki od około 230 zł do 373 zł. Nadto udokumentował koszty utrzymania mieszkania należącego do córki i zięcia (wydatki na energię elektryczną, wodę i ścieki) nieprzekraczające kwoty 300 zł miesięcznie. Wykazał też obciążenie go wraz z małżonką przez komornika sądowego kosztami postępowania egzekucyjnego oraz kosztami zastępstwa prawnego w tym postępowaniu kwotą ponad 6.800 zł. Z uwagi na to, że skarżący z małżonką partycypują w kosztach utrzymania lokalu mieszkalnego córki i zięcia, Sąd przyjął, że ponoszą połowę wydatków wykazanych na kwotę 300 zł, a więc ok. 150 zł miesięcznie. Dodatkowe wydatki skarżących na składkę ubezpieczeniową, abonament telefoniczny oraz telewizję wynoszą niespełna 130 zł miesięcznie. Na leki wydają przeciętnie w miesiącu około 300 zł. Udokumentowane koszty z powyższych tytułów wynoszą zatem w przybliżeniu około 600 zł miesięcznie. Z pozostałej kwoty około 2 tys. zł skarżący wraz z małżonką muszą pokryć wydatki związane m.in. z zakupem żywności, odzieży, dojazdami do lekarzy specjalistów i zabiegami lekarskimi. Sąd uwzględnił również fakt, że spoczywa na nich obowiązek pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego wynoszących ponad 6.800 zł. Wskazane wyżej okoliczności doprowadziły Sąd do wniosku, że skarżący spełnia warunki do częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w części przekraczającej 50 zł, co oznacza, że będzie on obowiązany do uiszczenia wpisu sądowego w pozostałej części, wynoszącej 50 zł. Brak było podstaw do zastosowania zwolnienia od kosztów sądowych w całości, przede wszystkim ze względu na to, iż jak wynika z orzecznictwa sądowego, osiąganie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Dodatkowo nie można tracić z pola widzenia faktu, iż posiadanie zobowiązań wynikających z przeprowadzonego wobec strony postępowania egzekucyjnego w innej sprawie (cywilnoprawnej) jest wynikiem okoliczności zależnych od strony. tj braku dobrowolnego wykonania przez skarżącego i jego małżonkę prawomocnego wyroku sądu powszechnego orzekającego wobec nich eksmisję z lokalu. Sądowi z urzędu wiadome jest, że równolegle toczy się sprawa ze skargi małżonki skarżącego, B.M. na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania, zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Go 302/13, w której kwota wpisu sądowego od skargi została ustalona na kwotę 100 zł. W sprawie tej również rozpoznaniu podlegał sprzeciw małżonki skarżącego od postanowienia referendarza sądowego odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w wyniku rozpoznania tego sprzeciwu zapadło orzeczenie Sądu tożsame z rozstrzygnięciem wydanym w niniejszej sprawie. O ile zatem trudno było wymagać od małżonków, aby po pokryciu wszystkich wydatków na swoje utrzymanie, na mieszkanie i leczenie wygospodarowali sumę 200 zł na uiszczenie wpisów sądowych w obu sprawach, o tyle można zasadnie oczekiwać, że będą w stanie uiścić wpis o połowę mniejszy, wynoszący w każdej ze spraw po 50 zł, co obciąży ich z tego tytułu kwotą wynoszącą łącznie 100 zł. Odnosząc się natomiast do argumentu braku posiadania jakichkolwiek oszczędności należy zwrócić uwagę, że wymienioną kwotę skarżący wraz z małżonką powinni wygospodarować i uiścić ze swych dochodów bieżących, co znajduje potwierdzenie m.in. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10 (LEX nr 742076). W niniejszej sprawie sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego został wniesiony w części dotyczącej odmowy zwolnienia od kosztów sądowych co oznacza, że w zakresie ustanowienia adwokata postanowienie to zachowało moc i uprawomocniło się. Nie było zatem podstaw do powtórnego badania przez Sąd wniosku o przyznanie prawa pomocy w tej części. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.