II SA/Go 31/25
WyrokWSA w Gorzowie Wielkopolskim2025-02-26
Skład orzekający: Jarosław Piątek, Adam Jutrzenka-Trzebiatowski, Krzysztof Dziedzic
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Rada Miejska jest uprawniona do określania w uchwale warunków wypłaty ekwiwalentu pieniężnego dla kandydatów na strażaków ratowników OSP, w szczególności warunku ukończenia szkolenia podstawowego?Ratio decidendi
Sąd stwierdził, że Rada Miejska ma kompetencję jedynie do ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego, natomiast nie jest uprawniona do określania warunków jego wypłaty, takich jak wymóg ukończenia szkolenia podstawowego przez kandydatów na strażaków ratowników OSP. W konsekwencji, fragment uchwały ustanawiający taki warunek jest nieważny, natomiast pozostała część uchwały pozostaje ważna.Stan faktyczny
Rada Miejska we [...] podjęła uchwałę ustalającą wysokość ekwiwalentu pieniężnego dla strażaków ratowników OSP oraz kandydatów na strażaków ratowników OSP, w tym warunek wypłaty ekwiwalentu po ukończeniu szkolenia podstawowego. Wojewoda zaskarżył uchwałę, zarzucając przekroczenie kompetencji przez Radę w zakresie określania warunków wypłaty ekwiwalentu, wskazując, że rada może jedynie ustalić wysokość ekwiwalentu, a zasady jego naliczania i wypłaty reguluje ustawa.Rozstrzygnięcie
Stwierdzono nieważność uchwały Rady Miejskiej w części dotyczącej § 2 w zakresie sformułowania "Ekwiwalent zostaje wypłacony po ukończeniu przez kandydata szkolenia podstawowego na strażaka ratownika OSP". W pozostałym zakresie skargę oddalono.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 lutego 2025 r. sprawy ze skargi Wojewody [...] na uchwałę Rady Miejskiej we [...] z dnia [...] r., Nr [...] w sprawie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla strażaków ratowników Ochotniczych Straży Pożarnych z terenu Gminy [...] I. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w części dotyczącej § 2 w zakresie sformułowania: "Ekwiwalent zostaje wypłacony po ukończeniu przez kandydata szkolenia podstawowego na strażaka ratownika OSP", II. w pozostałym zakresie skargę oddala.
Rada Miejska we [...] podjęła w dniu 29 października 2024 r. na podstawie art. 15 ust. 1, 1a, 2 ustawy z 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 233, dalej jako u.o.s.p.) oraz art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 609 ze zm., dalej jako u.s.g.) uchwałę nr VII/50/2024 w sprawie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla strażaków ratowników Ochotniczych Straży Pożarnych z terenu Gminy [...].
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na powyższą uchwałę wniósł Wojewoda [...] wnosząc o stwierdzenie jej nieważności w części: 1. § 1 pkt 1 uchwały w zakresie słów "każdą rozpoczętą", 2. § 1 pkt 2 uchwały w zakresie słów "każdą rozpoczętą", 3. § 1 pkt 3 uchwały w zakresie słów "każdą rozpoczętą", 4. § 2 uchwały w zakresie słów "każdą rozpoczętą" oraz zdania "Ekwiwalent zostaje wypłacony po ukończeniu przez kandydata szkolenia podstawowego na strażaka ratownika OSP.
Wojewoda zarzucił istotne naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 40 ust. 1 u.s.g., art. 15 ust. 1 i 2 u.o.s.p. przez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w zakresie upoważnienia ustawowego dla rady gminy wynikającego z ww. przepisów mieści się stanowienie o zasadach naliczania ekwiwalentu pieniężnego oraz warunkach jego wypłaty, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, że rada gminy nie jest uprawniona do określania w treści uchwały kwestii innych aniżeli wysokość ekwiwalentu.
W uzasadnieniu skargi Wojewoda wskazał, że stosownie do art. 15 ust. 1 u.o.s.p. strażak ratownik OSP, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu, otrzymuje, niezależnie od otrzymywanego wynagrodzenia, ekwiwalent pieniężny. Ustęp 2 tego artykułu stanowi, że wysokość ekwiwalentu pieniężnego ustala, nie rzadziej niż raz na 2 lata, właściwa rada gminy w drodze uchwały. Wysokość ekwiwalentu pieniężnego nie może przekraczać 1/175 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291, z późn. zm.) przed dniem ustalenia ekwiwalentu pieniężnego, naliczanego za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej. Ekwiwalent pieniężny jest wypłacany z budżetu właściwej gminy. Zaskarżona uchwała została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] w dniu 13 listopada 2024 r., pod pozycją 2613.
Wojewoda podniósł, że ekwiwalent pieniężny dla strażaków ratowników Ochotniczych Straży Pożarnych stanowi równoważnik, odpowiednik wkładu wniesionego na rzecz ochrony przeciwpożarowej przez strażaka ratownika OSP w postaci czasu, wysiłku, zdrowia, jednak ekwiwalent nie jest równoważnikiem utraconego wynagrodzenia. Wypłacanie ekwiwalentu jest bowiem niezależnie od otrzymywanego wynagrodzenia. Ekwiwalent pieniężny jest należny, co do zasady, strażakowi ratownikowi OSP. Zatem ekwiwalentu pieniężnego nie otrzymują strażacy OSP, którzy nie mają statusu strażaka ratownika OSP, jednakże po nowelizacji z 7 lipca 2023 r. dopuszczalne jest wypłacanie ekwiwalentu także kandydatom na strażaków ratowników OSP. Wypłacanie ekwiwalentu kandydatom na strażaków ratowników OSP przez gminę jest jednak fakultatywne. Ekwiwalent należy wypłacać za udział w działaniach ratowniczych, akcjach ratowniczych, szkoleniach i ćwiczeniach. Katalog wymieniony w art. 15 ust. 1 u.o.s.p. jest to katalog zamknięty aktywności, za które można otrzymać ekwiwalent pieniężny. Zgodnie z ust. 1a pkt 2 ustawy o OSP, nowelizacja z 7 lipca 2023 r. dopuściła możliwość płacenia ekwiwalentu dla strażaka ratownika OSP biorącego udział w działaniach, o których mowa w art. 3 pkt 7 u.o.s.p. Od 8 września 2023 r. dalej obowiązuje system "rozpoczętej godziny" w odniesieniu do działań ratowniczych i akcji. Ekwiwalent jest naliczany za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej i nie może być rozliczany w systemie minutowym. Strażakowi ratownikowi OSP należy wypłacić ekwiwalent, nawet jeżeli zachował wynagrodzenie za pracę bądź wynagrodzenie podczas urlopu płatnego i udał się do działań ratowniczych bądź akcji ratowniczej, bądź na szkolenie lub ćwiczenia. Nie ma znaczenia, jaki rodzaj wynagrodzenia otrzymuje w tym przypadku strażak ratownik OSP, czy jest to wynagrodzenie w rozumieniu Kodeksu pracy, czy wynagrodzenie z umowy zlecenia bądź wynagrodzenie pochodzące z działalności gospodarczej, bądź pracy na roli. Pojęcie wynagrodzenia należy tutaj rozumieć szeroko, ponieważ ustawodawca w tym przypadku nie definiuje go w ustawie o OSP. Jakąkolwiek postać gratyfikacji finansowej otrzymywałby strażak ratownik OSP, to i tak niezależnie od otrzymanej gratyfikacji należy mu wypłacić ekwiwalent. Aby móc wypłacić ekwiwalent, konieczne jest ustalenie jego wysokości w postaci uchwały rady gminy (miasta), a uchwała w sprawie wysokości ekwiwalentu jest aktem prawa miejscowego i wymaga ogłoszenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Niedopuszczalne jest zawieranie w treści uchwały zapisów np., że potwierdzeniem udziału w działaniach jest zaświadczenie z komendy PSP, że wypłaty są realizowane kwartalnie i na określone konto. Ekwiwalent jest naliczany za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej lub gotowości do wyjazdu w celu realizowania zadań, o których mowa w art. 3 pkt 7, bez względu na liczbę wyjazdów w ciągu jednej godziny, a w przypadku kandydata na strażaka ratownika OSP - za każdą rozpoczętą godzinę szkolenia. System "rozpoczętej godziny" nie odnosi się do naliczania ekwiwalentu za udział w szkoleniu i ćwiczeniu, ponieważ w ustawie o OSP wyraźnie wskazano, że ekwiwalent nalicza się "za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej". Strażak ratownik OSP, udając się na szkolenie, nie zgłasza tego zdarzenia do stanowiska kierowania i nie zgłasza tego, że wyjeżdża z jednostki ochotniczej straży pożarnej. Wojewoda podkreślił, że czasami zakres teoretyczny szkolenia jest realizowany przy wykorzystaniu metod nauczania na odległość - przyjmuje postać szkolenia e-learningowego. Podobnie udział w ćwiczeniach jest z góry zaplanowany na określony dzień i godzinę i trudno tutaj mówić o zgłaszaniu wyjazdu z jednostki OSP, tak jak ma to miejsce podczas zgłaszania wyjazdu do działań ratowniczych bądź akcji ratowniczej. W związku z tym, wypłacając ekwiwalent za udział w ćwiczeniu i w szkoleniu strażaka ratownika OSP, należy go wypłacić za pełne odbyte godziny udziału w ćwiczeniu lub szkoleniu. Natomiast w przypadku kandydata na strażaka ratownika ekwiwalent jest płacony za rozpoczętą godzinę szkolenia. Pozostaje zatem , w ocenie Wojewody aktualna teza prawna, że przy rozliczaniu ekwiwalentu za udział w szkoleniu należy przyjmować, że godzina szkoleniowa obejmuje zarówno czas wykładu, jak i czas przerwy, a więc ekwiwalent należy się zarówno za czas wykładu, jak i przerwy (za: D. P. Kała [w:] Ochotnicze straże pożarne. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2024, art. 15).
Dalej Wojewoda podniósł, że naczelną zasadą prawa administracyjnego jest zakaz domniemania kompetencji, zaś normy kompetencyjne powinny być interpretowane w sposób ścisły, literalny. Artykuł 94 Konstytucji RP przewiduje bowiem, że akty prawa miejscowego są stanowione "na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie". Akty prawa miejscowego zajmują zatem w hierarchii źródeł prawa pozycję zależną, tzn. normy wyższego rzędu określają ich przedmiot oraz zakres i sposób regulacji prawnej. Tak zwany związek tworzenia (w znaczeniu normy kompetencyjnej) łączy akt prawa miejscowego z Konstytucją i ustawami zwykłymi, wprowadzając wymóg istnienia upoważnienia zawartego w ustawie jako podstawy prawnej stanowienia aktu prawa miejscowego, czyli tzw. delegacji, na której opiera się związek odesłania. Jeżeli więc organ stanowiący wychodzi poza wytyczne zawarte w upoważnieniu, a taka sytuacja wystąpiła w przedmiotowej sprawie, to zdaniem Wojewody dochodzi do przekroczenia kompetencji. Stanowi to zatem istotne naruszenie prawa, co w konsekwencji musi skutkować stwierdzeniem nieważności aktu. Treść uchwały powinna bezwzględnie odpowiadać delegacji ustawowej. Wszelkie odstępstwa od katalogu przesądzają o naruszeniu przepisu upoważniającego, jak i konstytucyjnej zasady praworządności w zakresie legalności aktu prawa miejscowego, co stanowi istotne naruszenie prawa, którego skutkiem jest stwierdzenie jego nieważności w całości lub w części.
W ocenie strony skarżącej przedmiotowa uchwała jest w części niezgodna z prawem i istotnie narusza prawo, tj. art. 40 ust. 1 u.s.g., art. 15 ust. 1 i 2 u.o.s.p. przez ustalenie mocą zaskarżonej uchwały wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla strażaka ratownika OSP z terenu gminy za udział w działaniu ratowniczym lub akcji ratowniczej w kwocie 28,00 zł za każdą rozpoczętą godzinę (§ 1 pkt 1), za udział w szkoleniu w kwocie 14,00 zł za każdą rozpoczętą godzinę (§ 1 pkt 2), za udział w ćwiczeniu w kwocie 14,00 zł za każdą rozpoczętą godzinę (§ 1 pkt 3). A także przez ustalenie ekwiwalentu pieniężnego dla kandydata na strażaka ratownika OSP, o którym mowa w art. 9 ust. 2 pkt 1, ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, w kwocie 10,00 zł "za każdą rozpoczętą godzinę szkolenia". Dodatkowo w tym przypadku uchwała uregulowała, że "Ekwiwalent zostaje wypłacony po ukończeniu przez kandydata szkolenia podstawowego na strażaka ratownika OSP" (§ 2), co w ocenie organu nadzoru stanowi wykroczenie poza zakres kompetencji przyznanych radzie gminy w art. 15 ust. 2 u.o.s.p.
Zdaniem strony skarżącej, w zakresie kompetencji przyznanych radzie gminy w art. 15 ust. 2 u.o.s.p. nie mieści się stanowienie o zasadach naliczania ekwiwalentu pieniężnego. Kwestię tę reguluje bowiem sama ustawa wskazując w art. 15 ust. 2 zd. 2 u.o.s.p., że "ekwiwalent pieniężny nalicza się za każdą rozpoczętą godzinę liczoną od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej lub gotowości do wyjazdu w celu realizowania zadań, o których mowa w art. 3 pkt 7, bez względu na liczbę wyjazdów w ciągu jednej godziny, a w przypadku kandydata na strażaka ratownika OSP - za każdą rozpoczętą godzinę szkolenia". Zatem prawidłowa wykładnia art. 15 ust. 2 u.o.s.p. powinna prowadzić do wniosku, że wyłączną w tym zakresie kompetencją rady gminy jest jedynie ustalenie samej wysokości (kwoty) ekwiwalentu poprzez wskazanie jego stawki godzinowej. To ustawa o OSP określa sposób obliczania należnego ekwiwalentu. W ocenie organu nadzoru system "rozpoczętej godziny" nie odnosi się jednak do naliczania ekwiwalentu za udział w szkoleniu i ćwiczeniu, ponieważ w art. 15 ust. 2 u.o.s.p wyraźnie wskazano, że ekwiwalent nalicza się "za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej". Jak już wyżej wskazano, "Strażak ratownik OSP, udając się na szkolenie, nie zgłasza tego zdarzenia do stanowiska kierowania i nie zgłasza tego, że wyjeżdża z jednostki ochotniczej straży pożarnej. Podobnie udział w ćwiczeniach jest z góry zaplanowany na określony dzień i godzinę i trudno tutaj mówić o zgłaszaniu wyjazdu z jednostki OSP, tak jak ma to miejsce podczas zgłaszania wyjazdu do działań ratowniczych bądź akcji ratowniczej. W związku z tym, wypłacając ekwiwalent za udział w ćwiczeniu i w szkoleniu strażaka ratownika OSP, należy go wypłacić za pełne odbyte godziny udziału w ćwiczeniu lub szkoleniu. Natomiast w przypadku kandydata na strażaka ratownika ekwiwalent jest płacony za rozpoczętą godzinę szkolenia".
Wojewoda zauważył, że prawodawca wyraźnie zaznaczył w art. 15 ust. 2 u.o.s.p., że tylko w przypadku kandydata na strażaka ratownika OSP ekwiwalent naliczany jest za każdą rozpoczętą godzinę szkolenia. Jednakże, w ocenie organu nadzoru, w kompetencji rady gminy mieści się jedynie określenie stawki godzinowej ekwiwalentu, a nie zasad jego naliczania, czy też warunku wypłacenia ekwiwalentu pieniężnego kandydatowi na strażaka ratownika OSP. Bowiem rada gminy nie jest uprawniona do określania w treści uchwały kwestii innych aniżeli wysokość ekwiwalentu, co wyraźnie wynika z przywołanego przepisu u.o.s.p.
Zdaniem Wojewody stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały we wskazanych częściach doprowadzi do sytuacji, w której w uchwale określone będą wyłącznie stawki godzinowe ekwiwalentu, natomiast w zakresie zasad jego naliczania zastosowanie znajdzie art. 15 ust. 2 u.o.s.p. (który właśnie reguluje sposób naliczania ekwiwalentu). Powołując się na wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 13 lipca 2023 r., sygn. II SA/Go 315/23 Wojewoda wyjaśnił, że "redakcja art. 15 ust. 2 u.o.s.p. nie nasuwa wątpliwości co do tego, że ekwiwalent ten nie przysługuje '"za każdą godzinę udziału" - jak to ustalono w zaskarżonej uchwale - lecz "za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej". Niewątpliwie nie są to pojęcia tożsame. Zakwestionowany przez Prokuratora przepis uchwały jest zatem niezgodny z ustawą kompetencyjną, a pozostawienie go w obrocie prawnym może prowadzić do sporów, co do obliczenia okresu, za który ekwiwalent przysługuje. Tymczasem oczywistym jest, że uchwalając akty prawa miejscowego w oparciu o normę ustawową organ stanowiący musi ściśle uwzględniać wytyczne zawarte w upoważnieniu. Odstąpienie od tej zasady narusza związek formalny i materialny między tym aktem a ustawą, co stanowi istotne naruszenie prawa.
Konkludując Wojewoda podkreślił, że obecne brzmienie art. 15 ust. 2 u.o.s.p. zostało nadane art. 1 pkt 7 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. zmieniającej m.in. ustawę o OSP z dniem 8 września 2023 r. A powyższa wykładnia dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zachowuje w pełni aktualność w obecnym stanie prawnym. Nie budzi zatem wątpliwości w ocenie Wojewody, że zaskarżona uchwała pozostaje w wyraźnej sprzeczności z zakresem regulacji przekazanej radom gmin (miast) na podstawie u.o.s.p. (ustawy kompetencyjnej), zmieniając wprowadzoną omówionym przepisem zasadę. A podejmując akty prawa miejscowego w oparciu o normę ustawową organ stanowiący musi ściśle uwzględniać wytyczne zawarte w upoważnieniu. Odstąpienie od tej zasady narusza związek formalny i materialny między tym aktem a ustawą, co z reguły stanowi istotne naruszenie prawa.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej uwzględnienie we wskazanym w jej treści zakresie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jak wynika z art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935ze zm., dalej p.p.s.a.) właściwość tych sądów obejmuje m.in. kontrolę zgodności z prawem uchwał organów jednostek samorządu terytorialnego oraz aktów organów administracji rządowej stanowiących przepisy prawa miejscowego.
W niniejszej sprawie skarga na uchwałę Rady Miejskiej we [...] z dnia 29 października 2024 r.. nr VII/50/2024 została wniesiona przez Wojewodę [...] na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 40 – dalej jako u.s.g.). Sprawa na zgodny wniosek stron została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Stosownie do art. 147 § 1 p.p.s.a. uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a., sąd stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.
Przepis art. 91 u.s.g. stanowi, że uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Zgodnie z art. 91 ust. 4 u.s.g. w przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały, ograniczając się do wskazania, że uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie utrwalił się pogląd, że tylko istotne naruszenie prawa stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności aktu (np. uchwały) organu gminy. Za "istotne" naruszenie prawa uznaje się uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do nich zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (M. Stahl, Z. Kmieciak: "Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny" w: Samorząd Terytorialny 2001 r., z. 1-2, s. 101-102).
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest w niniejszej sprawie uchwała Rady Miejskiej we [...] z dnia 29 października 2024 r., nr VII/50/2024 w sprawie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla strażaków ratowników Ochotniczych Straży Pożarnych z terenu Gminy [...]. Przepis art. 15 ust. 1 u.o.s.p. stanowi, że strażak ratownik ochotniczej straży pożarnej, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu, otrzymuje, niezależnie od otrzymywanego wynagrodzenia, ekwiwalent pieniężny. W myśl art. 15 ust. 1a ekwiwalent pieniężny otrzymują również:
1) kandydat na strażaka ratownika OSP, o którym mowa w art. 9 ust. 2 pkt 1,
2) strażak ratownik OSP, który brał udział w działaniach, o których mowa w art. 3 pkt 7
- stosownie do posiadanych przez gminę środków finansowych.
Zgodnie z ust. 2 powołanego wyżej przepisu - wysokość ekwiwalentu pieniężnego ustala, nie rzadziej niż raz na 2 lata, właściwa rada gminy w drodze uchwały. Wysokość ekwiwalentu pieniężnego nie może przekraczać 1/175 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, 1429 i 1672) przed dniem ustalenia ekwiwalentu pieniężnego. Ekwiwalent pieniężny nalicza się za każdą rozpoczętą godzinę liczoną od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej lub gotowości do wyjazdu w celu realizowania zadań, o których mowa w art. 3 pkt 7, bez względu na liczbę wyjazdów w ciągu jednej godziny, a w przypadku kandydata na strażaka ratownika OSP - za każdą rozpoczętą godzinę szkolenia. Ekwiwalent pieniężny jest wypłacany z budżetu właściwej gminy.
W § 1 zaskarżonej uchwały Rada Miejska ustaliła wysokość ekwiwalentu pieniężnego dla strażaka ratownika OSP z terenu gminy: za udział w działaniu ratowniczym lub akcji ratowniczej w kwocie 28,00 zł za każdą rozpoczętą godzinę (§ 1 pkt 1), za udział w szkoleniu w kwocie 14,00 zł za każdą rozpoczętą godzinę (§ 1 pkt 2), za udział w ćwiczeniu w kwocie 14,00 zł za każdą rozpoczętą godzinę (§ 1 pkt 3). Z kolei w § 2 uchwały ustaliła ekwiwalent pieniężny dla kandydata na strażaka ratownika OSP, o którym mowa w art. 9 ust. 2 pkt 1, ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, w kwocie 10,00 zł za każdą rozpoczętą godzinę szkolenia. Dodatkowo w tym przypadku uchwała uregulowała, że "Ekwiwalent zostaje wypłacony po ukończeniu przez kandydata szkolenia podstawowego na strażaka ratownika OSP" (§ 2).
W orzecznictwie wskazuje się, że upoważnienie do ustalenia wysokości ekwiwalentu zawarte w treści art. 15 ust. 2 u.o.s.p. nie umocowuje do określenia zakresu uprawnienia do tego ekwiwalentu. Materia ta została unormowana na poziomie ustawowym. Nie oznacza to jednak, że w treści uchwały ustalającej wysokość ekwiwalentu nie mogą znaleźć się postanowienia powtarzające treść art. 15 ust. 1 i ust. 2 cytowanej ustawy, w zakresie w jakim precyzują, że ekwiwalent przysługuje za uczestnictwo w działaniach ratowniczych, za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej (por. wyrok NSA z dnia 13 września 2023 r., III OSK 2588/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Zważyć trzeba, że Rada Miejska w zaskarżonej uchwale wskazała jedynie, że ekwiwalent przysługuje "za każdą rozpoczętą godzinę". Nie ma więc przesłanek do przyjęcia za Wojewodą, że Rada Miejska przekroczyła kompetencję ustawową z uwagi na to, że powyższe sformułowania stanowią zmianę obowiązujących unormowań ustawowych zawartych w art. 15 ust. 2 u.o.s.p. Ustawodawca stwierdził bowiem, że ekwiwalent przysługuje za każdą rozpoczętą godzinę liczoną od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej lub gotowości do wyjazdu w celu realizowania zadań, o których mowa w art. 3 pkt 7, bez względu na liczbę wyjazdów w ciągu jednej godziny, a w przypadku kandydata na strażaka ratownika OSP - za każdą rozpoczętą godzinę szkolenia. Nie można więc mówić o modyfikacji przepisu. Rada nie wskazała innego momentu rozpoczęcia naliczania ekwiwalentu, niż wskazany w ustawie, co oznacza, że określenie "za każdą rozpoczęta godzinę" dotyczy każdej rozpoczętej godziny liczonej od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej lub gotowości do wyjazdu w celu realizowania zadań, o których mowa w art. 3 pkt 7 (zob. wyrok WSA w Olsztynie z 5 grudnia 2024 r., II SA/Ol 821/21, CBOSA). W ocenie Sądu wyeliminowanie w § 1 pkt 1-3 oraz § 2 uchwały zwrotu "każdą rozpoczętą" narzuca rozumowanie, że ekwiwalent ma charakter całościowy, kompletny, stanowi "kwotę do wypłaty", co jest sprzeczne z przyjętym rozumieniem art. 15 ust. 2 u.o.s.p. który stanowi, że ekwiwalent przysługuje za każdą rozpoczętą godzinę liczoną od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej lub gotowości do wyjazdu w celu realizowania zadań. Nadto w zaskarżonej uchwale Rada Miejska użyła co prawda zwrotu "udział", lecz nie wskazała - jak podnosi skarżący - że ekwiwalent przysługuje "za każdą godzinę udziału", a "za każdą rozpoczętą godzinę". Nie zachodzi zatem niebezpieczeństwo, że przy realizacji prawa do ekwiwalentu, poprzez naliczanie jego wysokości, będzie mu nadawana treść inna od ustawowej, in concreto, że "udział w działaniu ratowniczym" nie będzie rozumiany, jako "uczestnictwo w działaniu ratowniczym" od momentu zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej. Zdaniem Sądu w omawianym przypadku nie doszło do modyfikacji przepisu ustawowego, które wypacza jego sens. Nie sposób zatem uznać, że mamy do czynienia z istotnym naruszeniem prawa. Rada nie wskazała innego momentu rozpoczęcia naliczania ekwiwalentu, niż wskazany w ustawie, co oznacza, że określenie "za każdą rozpoczęta godzinę" dotyczy każdej rozpoczętej godziny liczonej od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej lub gotowości do wyjazdu w celu realizowania zadań, o których mowa w art. 3 pkt 7. Tym samym, w ocenie Sądu, nie doszło do naruszenia art. 15 ust. 2 u.o.s.p.
Rada Miejska nie naruszyła też postanowień art. 15 ust. 1a i ust. 2 u.o.s.p. Zgodnie z tym przepisem - ekwiwalent pieniężny otrzymuje również kandydat na strażaka ratownika OSP, o którym mowa w art. 9 ust. 2 pkt 1. Zgodnie zaś z art. 9 ust. 2 pkt 1 u.o.s.p. - kandydatem na strażaka ratownika OSP jest strażak OSP, który ukończył 18 lat, a nie ukończył 65 lat, i który jest uczestnikiem szkolenia podstawowego przygotowującego do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych. Tym samym, Rada Miejska, uchwalając w § 2 uchwały, że ustala się ekwiwalent pieniężny dla kandydata na strażaka ratownika OSP, o którym mowa w art. 9 ust. 2 pkt 1 u.o.s.p., którego wysokość wynosi 10,00 zł za każdą rozpoczętą godzinę szkolenia – nie naruszyła postanowień art. 15 ust. 1a u.o.s.p. Jak już wyżej wskazano, w treści uchwały ustalającej wysokość ekwiwalentu mogą znaleźć się postanowienia powtarzające treść art. 15 ust. 1 i ust. 2 u.o.s.p.
Zasadne jest stanowisko Wojewody, że treść § 2 uchwały: "Ekwiwalent zostaje wypłacony po ukończeniu przez kandydata szkolenia podstawowego na strażaka ratownika OSP" przekracza zakres delegacji ustawowej przyznanej radzie na podstawie art. 15 ust. 2 u.o.s.p., co stanowi istotne naruszenie prawa.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., stwierdził nieważność
§ 2 zaskarżonej uchwały w zakresie sformułowania "Ekwiwalent zostaje wypłacony po ukończeniu przez kandydata szkolenia podstawowego na strażaka ratownika OSP", w pozostałym zakresie skarga na podstawie art. 151 p.p.s.a. została oddalona.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło