II SA/Go 318/18

Dnia 16 lipca 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych p o s t a n a w i a : 1. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. ustanowić adwokata. A.B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Dnia 19 czerwca 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bardzo ubogą, cierpi niedostatek. Mizerne środki jakie uzyskuje, w całości pochłaniane są przez bieżące wydatki (opłaty za energię elektryczną, opłaty komunalne) oraz zakup żywności. Nie posiada jakichkolwiek oszczędności, przez co nie stać jej na poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych oraz opłacenie adwokata. Z tytułu zawartej umowy o pracę uzyskuje dochód w wysokości 525 zł brutto, z którego opłaca alimenty w wysokości 452 zł oraz koszty związane z mieszkaniem w wysokości 100 zł. Uzupełniając wniosek oświadczyła, iż nie posiada żadnego rachunku bankowego, podała wysokość wydatków na zakup gazu (30 zł miesięcznie), wody (182 zł rocznie), odbiór ścieków (20 zł miesięcznie), a także przedłożyła dowody ponoszenia opłat za energię elektryczną (42-43 zł miesięcznie), wywóz odpadów (111 zł), podatku od nieruchomości (399 zł rocznie) oraz dochodowego. Nadto z akt sprawy wynika, iż skarżąca jest zatrudniona na umowę o pracę w wymiarze ¼ etatu z wynagrodzeniem wynoszącym od 1 stycznia 2018 r. 525 zł brutto miesięcznie, z którego potrącana jest m.in. egzekwowana przez komornika kwota 252,10 zł i które w wysokości ok. 168 zł miesięcznie jest jej wypłacane w gotówce. Wniosek o przyznanie prawa pomocy okazał się częściowo zasadny. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Jej celem jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu, bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Ponadto prawo pomocy ma służyć najuboższym, dla których konieczność ponoszenia kosztów postępowania sądowego oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 nr 4, s. 36-39). Zwolnienie od kosztów sądowych zostało przewidziane dla osób, które znajdują się w wyjątkowo trudnym położeniu materialnym, przy czym z przedstawionych okoliczności wynika, że nawet przy najdalej idących wysiłkach nie są w stanie samodzielnie wygospodarować środków na ten cel. Analiza treści wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanej dokumentacji prowadzi do konkluzji, że w sprawie niniejszej nie zostały wykazane przesłanki do zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Wysokość dochodu wykazanego przez skarżącą (zaledwie 525 zł brutto) wskazuje wprawdzie, iż z trudem wystarcza on na pokrycie zadeklarowanych wydatków, należy jednakże mieć na uwadze, że skarżąca jest zatrudniona w wymiarze czasu pracy jedynie ¼ etatu. Nie wykazała przy tym w jakikolwiek wiarygodny sposób, aby jej stan zdrowia nie pozwalał na podjęcie pracy w pełnym wymiarze czasu, bądź też iż nawet przy dołożeniu największych nawet starań nie jest w stanie znaleźć zatrudnienia bardziej dochodowego niż za 525 zł brutto miesięcznie. Wynika stąd, że albo skarżąca nie ujawniła rzeczywistej wysokości swoich dochodów (tocząca się przeciwko niej egzekucja komornicza, brak rachunku bankowego, wynagrodzenie pobierane w gotówce) albo też nie wykazuje jakichkolwiek starań w celu poprawy swojej sytuacji materialnej, poprzestając na zatrudnieniu w wymiarze ¼ etatu, co zgodnie z art. 129 § 1 Kodeksu pracy daje ok. 10 godzin pracy w tygodniu. Zarówno jedna jak i druga postawa (niezależnie od tego, która z nich ma miejsce w niniejszej sprawie) nie stanowi przyczyny, dla której strona miałaby zostać zwolniona z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (por. m.in. postanowienia NSA z 28 stycznia 2016 r., I FZ 562/15 oraz z 22 czerwca 2016 r., I GZ 189/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo spłata innych zobowiązań – choćby przymusowo ściąganych w trybie egzekucji – nie może być traktowana priorytetowo względem obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Należy mieć również na względzie, że skarżąca uiściła w sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł. Pozwala to na przyjęcie założenia, że poniesienie tych kosztów nie stanowiło dla strony wysiłku niemożliwego do poniesienia, zwłaszcza że – nie przesądzając w żadnym stopniu o wyniku sprawy – suma kolejnych ewentualnych kosztów sądowych nie powinna przekroczyć tej kwoty. Z kolei w odniesieniu do wniosku o ustanowienie adwokata stwierdzić należało, iż nawet biorąc pod uwagę wynikające z akt sprawy maksymalne możliwości zarobkowe skarżącej, wydatek związany z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika przekracza jej zdolności pod tym względem. Z tego względu, celem zapewnienia prawa do należytej reprezentacji przed sądem, zasadne jest przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.