II SA/Go 336/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczącego Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Powiatu na postanowienie referendarza sądowego z dnia 28 maja 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zwrotu płatności wynikającej z umowy o dofinansowanie Projektu pn. "Budowa Regionalnego Centrum [...]" postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Dnia 16 maja 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Wojewódzkiego w Gorzowie Wlkp. wpłynął wniosek Powiatu złożony na urzędowym formularzu PPPr o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie posiada środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych. W uzupełnieniu złożonego wniosku skarżący wskazał, że w budżecie Powiatu na 2013 r. nie ma ujętych kwot na wydatki związane z kosztami sądowymi i naliczoną korektą finansową, które są wydatkami bieżącymi. Wprowadzenie tych kwot do budżetu spowodowałoby, że Powiat musiałby zrezygnować z wydatków bieżących, które głównie przeznaczone są na wynagrodzenia, na sferę społeczną i oświatową oraz utrzymanie jednostek. Skarżący oświadczył, że zwrot środków finansowych wynikający z naliczonej korekty oraz poniesienie kosztów sądowych może spowodować utratę płynności finansowej Powiatu. Szczególnie zagrożona może zostać realizacja zadań z zakresu obrony narodowej i cywilnej, zarządzania kryzysowego, oświaty i opieki społecznej, jak również zadań z zakresu administracji budowlanej, komunikacyjnej, geodezyjnej i kartograficznej. Nadto Powiat jest zobowiązany do przejęcia długu szpitalnego SP ZOZ w kwocie 101.670.069,99 zł (stan na [...] grudnia 2012 r.) oraz posiada własny dług w kwocie 27.924.787,00 zł (stan dzień [...] grudnia 2012 r.). Zadłużenie własne Powiatu i szpitala wynosi ponad 129 mln zł, co przy dochodach bieżących w kwocie 43,8 mln zł (według uchwały budżetowej na 2013 r.) stanowi pięciokrotne przekroczenie ustawowego progu 60% zadłużenia w stosunku do dochodów. Postanowieniem z dnia 28 maja 2013 r. sygn. akt II SA/Go 336/13 Referendarz sądowy domówił przyznania Powiatowi przyznania prawa pomocy, wskazując na uznane w orzecznictwie sądów administracyjnych ogólne zasady przyznawania prawa pomocy oraz prowadzenia gospodarki finansowej przez jednostki samorządu terytorialnego podkreślił, że decyzja Zarządu Województwa z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] dotycząca zwrotu dofinansowania stała się ostateczna z dniem [...] maja 2012 r. Strona skarżąca powinna zatem liczyć się z ewentualnymi kosztami postępowania sądowoadministracyjnego i podjęć działania w celu zabezpieczenia środków na ten cel w budżecie na 2013 r. Nadto wskazał, że ponoszenie straty , na co powołuje się strona, nie oznacza spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Strata jest jedynie nadwyżką sumy kosztów uzyskania przychodów nad osiągniętymi przychodami. W judykaturze stwierdzono, że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Zwrócił również uwagę na fakt posiadania środków na rachunkach bankowych (1.691.279,97 zł, 70.006,40 zł). Zaś odnosząc się do twierdzenia, iż problemy finansowe Powiatu są związane z perspektywą przejęcia pod koniec 2017 r. długu po SP ZOZ, zwrócił uwagę na powołane przez stronę źródła finansowania tego rodzaju przejęcia w związku z przystąpieniem do realizacji "Programu Ostrożnościowego", w ramach którego będzie możliwe uzyskanie pożyczki z budżetu państwa (100.000.000 zł). Dnia 12 czerwca 2013 r. do Sądu wpłynął złożony osobiście sprzeciw Powiatu od w/w postanowienia, w którym strona podkreśliła, że posiadania na rachunku bankowym środków finansowych nie oznacza, że są one do wykorzystania ma dowolny i niezaplanowany cel. Powiat nie zaplanował w budżecie środków na koszty sądowe i korekty finansowe, zaś nieplanowane wydatkowanie środków finansowych z budżetu jednostki samorządu terytorialnego jest naruszeniem dyscypliny finansów publicznych. Powiat zaś rozdysponował rezerwę ogólną zaplanowaną w budżecie na 2013 r. na co wskazywał już w piśmie z dnia [...] marca 2013 r. nr [...], co stanowiło podstawę przyznania prawa pomocy w sprawie o sygn. akt II SA/Go 122/13. Wskazując na problem przejęcia długu szpitala, strona wyjaśniła, ze związane z tym problemy finansowe mają wymiar realny, z uwagi na oczekiwania wierzycieli, a także znaczne ryzyko nieotrzymania pożyczki z budżetu państwa, z uwagi na ograniczone możliwości jej spłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie odnotowania wymaga, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(tekst jedn. Dz. U. 2012, poz. 270 – dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści przytoczonego powyżej przepisu (por. postanowienie NSA z dnia 11 czerwca 2012 r. sygn. akt II FZ 391/12 LexPolonica 3893568; z dnia 3 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 246/12 LexPolonica 3107916). Należy również podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkich niezbędnych środków, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (zob. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. 2 wyd., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 czerwca 2008 r., I GZ 147/08, Lex nr 479137). Nie ulega wątpliwości, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 czerwca 2012 r. sygn. akt II FZ 392/12 LexPolonica 3893569). W rozpoznawanej sprawie wpis od skargi wynosi 2.000 zł (§ 1 pkt 4 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). W niniejszej sprawie wnioskodawcą jest Powiat. W związku z czym wskazać należy, że Sąd nie kwestionuje faktu, iż podstawę gospodarki finansowej jednostki samorządu terytorialnego w roku budżetowym stanowi jej budżet uchwalany w formie uchwały budżetowej, który jest rocznym planem dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów tej jednostki (art. 211 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.). Uchwała ta stanowi podstawę gospodarki finansowej jednostki samorządu terytorialnego w roku budżetowym, zawiera także plany przychodów i wydatków zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych i funduszy celowych oraz dochodów własnych jednostek budżetowych. W budżecie jednostki samorządu terytorialnego mogą być tworzone rezerwa ogólna i rezerwy celowe. Jednostka samorządu terytorialnego nie została pozbawiona możliwości kształtowania swojej polityki finansowej oraz wpływu na sposób wykorzystania posiadanych środków finansowych, aczkolwiek jej swoboda dysponowaniu tymi środkami w porównaniu do przedsiębiorców działających w ramach swobody działalności gospodarczej jest znacznie ograniczona. Nie można jednak zapominać, że ustawodawca nie wykluczył możliwości dokonywania zmian w uchwałach budżetowych jednostek samorządu terytorialnego ( patrz. art. 257 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, Dz. U. z 2009 r. nr 157 poz. 1240 ze zm.). Prowadzenie gospodarki w oparciu o zaplanowany budżet, uwzględniać musi także zasady dyscypliny finansów publicznych. To jednak nie zwalnia podmiotu z obowiązku racjonalnego projektowania swoich wydatków w roku budżetowym, w tym uwzględnienie potencjalnych kosztów prowadzonych postępowań sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2013 r., II GZ 91/13). Uzasadniony jest zatem wniosek, że koszty sądowe jakie strona obowiązana jest ponieść w zainicjowanym własną skargą postępowaniu, nie mogą być traktowane jako "mniej należne" od innych jej zobowiązań. Co istotne dla oceny wniosku strony, ustawodawca nie przewidział zwolnienia ustawowego dla jednostek samorządu terytorialnego, zakładając zatem obowiązek ich ponoszenia przez te jednostki, na równi z innymi podmiotami. Tym samym wnioski o przyznanie prawa pomocy tych podmiotów należy rozpoznawać na ogólnych zasadach. W tym kontekście należy zwrócić uwagę, iż decyzja Zarządu Województwa z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] dotycząca zwrotu dofinansowania – stanowiąca podstawę dochodzenia przez organ należności, o której umorzenie wnosił Powiat w ramach postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją - stała się ostateczna z dniem [...] maja 2012 r. Podkreślenia w tym miejscu wymaga zatem fakt, że strona skarżąca mogła i powinna zatem liczyć się z ewentualnymi kosztami postępowania sądowoadministracyjnego i zabezpieczyć środki na ten cel w budżecie na 2013 r. Tym samym przewidując konieczność poniesienia kosztów postępowania sądowego – do czego z istoty zasad gospodarowania powiat jest zobowiązany- może on dokonać stosownym zmian w podjętej uchwale budżetowej, tak aby zapewnić sobie środki konieczne na ten cel. W tym zakresie zatem Sąd w pełni podziela stanowisko referendarza sądowego wyrażone w postanowieniu z dnia 28 maja 2013 r. Odnosząc się po wskazanych w e wniosku okoliczności Sąd zważył, iż według uchwały budżetowej Powiatu na 2013 rok dochody bieżące wynoszą 43.868.872.00 zł, natomiast wydatki bieżące wynoszą 44.518.872 zł. Strona w skardze podała, że nadwyżka operacyjna wynosi -650.000 zł i w tej kwocie zostanie pokryta przychodami z wolnych środków w ramach sfinansowania deficytu w kwocie 3.600.000 zł, pozostała zaś kwota deficytu zostanie pokryta kredytami w kwocie 2.950.000 zł. Skarżący wskazał, że w budżecie Powiatu na 2013 r. nie ma ujętych kwot na wydatek związany z naliczoną korektą finansową, która jest wydatkiem bieżącym. Sąd podziela pogląd wyrażony w zakwestionowanym sprzeciwie postanowieniu, iż ponoszenie straty (-20.919.451,81 zł netto) nie oznacza spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Strata jest jedynie nadwyżką sumy kosztów uzyskania przychodów nad osiągniętymi przychodami. W judykaturze stwierdzono, że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r., I GZ 260/08, LEX nr 479125). Nie bez znaczenia pozostaje także fakt posiadania środków na rachunkach bankowych (1.691.279,97 zł, 70.006,40 zł). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, iż kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, zaś zgromadzenie środków wielokrotnie przekraczających wysokość wpisu sądowego wyklucza możliwość wypełnienia przesłanek warunkujących jego udzielenie (postanowienie NSA z dnia 24 stycznia 2007 r., I GZ 3/07, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy również podnieść, że problemy finansowe Powiatu są związane z perspektywą przejęcia pod koniec 2017 r. długu po SP ZOZ. Niemniej strona skarżąca wyraźnie wskazała także źródła finansowania tego rodzaju przejęcia w związku z przystąpieniem do realizacji "Programu Ostrożnościowego", w ramach którego będzie możliwe uzyskanie pożyczki z budżetu państwa (100.000.000 zł). Jednocześnie Sąd zauważa, iż okoliczność zwolnienia wnioskodawcy z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania w ramach postępowania prowadzonego pod sygnaturą II SA/Go 122/13, świadczyć może jedynie wyważeniu swojego stanowiska w zakresie rozłożenia ciężaru ponoszenia kosztów postępowania i możliwości przygotowania się do konieczności ich ponoszenia. Samo w sobie nie stanowi zaś precedensu, który uzasadniałby każdorazowe zwolnienie strony z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Ponadto podkreślenia wymaga, że postępowanie w sprawie II SA/Go 122/13 dotyczyło innego etapu postępowania w sprawie zwrotu dofinansowania, bowiem dotyczyło decyzji, którą orzeczono wobec wnioskodawcy zwrot dofinansowania. Natomiast w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym przedmiotem kontroli jest decyzja odmawiająca umorzenia należności, której obowiązek uiszczenia wynika z decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] dotycząca zwrotu dofinansowania. Jak Sąd już wskazał wcześniej mogła (miała na to czas) i powinna zatem liczyć się z ewentualnymi kosztami postępowania sądowoadministracyjnego i zabezpieczyć środki na ten cel w budżecie na 2013 r. Wnosząc sprzeciw, strona w istocie sama nie podniosła żadnych nowych okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uwzględniając zatem dominującą zasadę partycypacji strony w kosztach zainicjowanego przez nią postępowania sądowego, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku strony w całości. Strona nie wykazała bowiem, iż nie jest w stanie ponieść tych kosztów, a nader wszystko, iż podjęła w tym zakresie wszelkie możliwe czynności, w celu zabezpieczenia ewentualnych środków na ten cel. Nie negując zatem trudnej sytuacji finansowej Powiatu uznano, że skarżący nie wykazał, iż wygospodarowanie środków niezbędnych do pokrycia kosztów sądowych jest obiektywnie niemożliwe. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.