II SA/Go 361/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 października 2023 r. sprawy ze skargi P.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] marca 2022 r. Prokurator Rejonowy zwrócił się do Starosty o skierowanie P.J. na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami w związku z istniejącymi uzasadnionymi zastrzeżeniami co do stanu jego zdrowia. W uzasadnieniu wniosku Prokurator wskazał na rezultaty przeprowadzonego w toku postępowania karnego jednorazowego badania sądowo-psychiatryczno-psychologicznego P.J., podczas którego biegli psychiatrzy i psycholog rozpoznali u badanego uzależnienie od alkoholu i środków. Powyższe uzasadniać ma podejrzenie, że stan zdrowia badanego, posiadającego prawo jazdy kat. "AM, B1, B", może stwarzać zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Do wniosku dołączony został wyciąg z opinii sądowo-psychiatrycznej z dnia [...] października 2021 r., w której wskazano na rozpoznanie u P.J. m.in. uzależnienia mieszanego. Przychylając się do wniosku Prokuratora, Starosta decyzją z dnia [...] maja 2022 r. nr [...], powołując się na dyspozycję art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1212 ze zm.), skierował P.J. na badania celem stwierdzenia istanienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Organ wskazał, iż unormowany w przepisie art. 99 ust. 1 pkt 2 obowiązek skierowania na badanie lekarskie dotyczy osób, wobec których istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu ich zdrowia, przy czym wystarczające jest w takim wypadku samo uprawdopodobnienie istnienia ww. przesłanki. W rezultacie rozpoznania odwołania P.J. od ww. decyzji, w którym reprezentujący go pełnomocnik profesjonalny powołał się na okoliczność niewystępowania w sprawie uzasadnionych zastrzeżeń co do stanu zdrowia odwołującego się, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją kasacyjną nr [...] z dnia [...] czerwca 2022 r., działając m.in. na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Kolegium podnosząc, iż na podstawie załączonej do wniosku opinii nie można stwierdzić od czego faktycznie uzależniony jest odwołujący się, wskazało na konieczność uzupełnienia przez organ I instancji materiału dowodowego o pełną opinię biegłych, która pozwoli stwierdzić zakres uzależnienia. W związku z wniesionym przez stronę sprzeciwem od wyżej wymienionej decyzji Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., Sąd wyrokiem z dnia 12 września 2022 r. (sygn. akt II SA/Go 465/22) decyzję kasacyjną Kolegium uchylił, wskazując w uzasadnieniu, iż wymagana celem uzupełnienia materiału dowodowego czynność pozyskania pełnej opinii sądowo-psychiatrycznej winna być, stosownie do dyspozycji art. 136 k.p.a., zrealizowana przez organ odwoławczy w ramach przeprowadzanego samodzielnie dodatkowego postępowania, bądź postępowania zleconemu organowi, który decyzję w I instancji wydał. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w rezultacie ponownego rozpatrzenia odwołania od decyzji Starosty nr [...] z dnia [...] maja 2022 r., decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2023 r., wydaną na podstawie art. 75 ust. 1 i art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzję organu I instancji utrzymało w mocy. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium odwołało się do zapisów pozyskanej z Prokuratury Rejonowej pełnej wersji opinii sądowo-psychiatrycznej z dnia [...] października 2021 r., wskazującej na rozpoznanie u skierowanego na badania uzależnienia mieszanego od środków psychoaktywnych i alkoholu. Uzależnienie to, w ocenie organu II instancji, jest zaburzeniem mogącym mieć wpływ na zdolność odwołującego do bezpiecznego prowadzenia pojazdów, co potwierdza słuszność stanowiska Prokuratora oraz organu I instancji o istnieniu uzasadnionych wątpliwości co do stanu jego zdrowia. Kolegium powołało się w dalszej kolejności na dyspozycję art. 12 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami, na mocy którego prawo jazdy nie może być wydane osobie, u której w wyniku badania lekarskiego stwierdzono aktywną formę uzależnienia od alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu, jak również na normujący zakres badania lekarskiego przepis § 4 ust. 1 pkt 10-11 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 5 grudnia 2022 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców (Dz.U. z 2022r., poz. 2503), na mocy którego uprawniony lekarz dokonuje oceny stanu zdrowia osoby badanej w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami także w zakresie objawów wskazujących na uzależnienie lub nadużywanie alkoholu, bądź środków działających podobnie do alkoholu. Organ II instancji zwrócił nadto uwagę, iż zgodnie z pkt 5 załącznika nr 4 do tego rozporządzenia, w przypadku stwierdzenia u osoby badanej uzależnienia od alkoholu lub niemożności powstrzymania się od picia alkoholu i kierowania pojazdem lub uzależnienia od środków działających podobnie do alkoholu orzeka się istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Stosownie z kolei do pkt 6, brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami można orzec, jeżeli osoba, u której stwierdzono uzależnienie w przeszłości, udokumentuje co najmniej roczny okres abstynencji, bądź przedstawi opinię lekarza lub terapeuty prowadzącego leczenie odwykowe potwierdzającą leczenie i utrzymywanie abstynencji oraz poddaje się regularnym kontrolnym badaniom lekarskim. Skoro warunkiem wydania prawa jazdy jest poddanie się przez ubiegającego się badaniom lekarskim, w trakcie których lekarz obowiązany jest stwierdzić istnienie lub brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami w zakresie objawów wskazujących na uzależnienia to oczywistym jest, w ocenie Kolegium, że stwierdzenie ich istnienia u osoby już posiadającej prawo jazdy także powoduje konieczność przeprowadzenia - we właściwym trybie - badań lekarskich. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skardze na decyzję Kolegium z dnia [...] lutego 2023 r. sformułowane zostały zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o kierujących pojazdami - poprzez błędne uznanie, iż zachodzi konieczność skierowania kierowcy na badania lekarskie, podczas gdy w sprawie nie zostały wykazane okoliczności uzasadniające wszczęcie i prowadzenia postępowania, a nadto naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 k.p.a. - poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego. Pełnomocnik strony skarżącej zakwestionował oparcie się przez Kolegium na wynikach badań przeprowadzonym w postępowaniu przygotowawczym, wskazując dalej, że zawiadomienie właściwego organu o stanie zdrowia kierowcy nie może automatycznie skutkować skierowaniem kierowcy na badania, bowiem nieodzowne jest stwierdzenie, że wynikają z niego uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podtrzymując stanowisko wyrażone w swej decyzji, wniosło o jej oddalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1212 ze zm.). Zgodnie z art. 75 ust. 1 pkt 5 tej ustawy badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami podlega osoba posiadająca prawo jazdy, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia. Art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o kierujących pojazdami stanowi natomiast, że starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy na badania lekarskie, jeśli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Jak wynika z cytowanych przepisów zastrzeżenia co do stanu zdrowia są wystarczające do skierowania danej osoby na badania lekarskie, jeżeli są "uzasadnione" i "poważne". Dokonując oceny, czy w konkretnym wypadku zastrzeżenia są właśnie tego rodzaju, organ winien mieć na uwadze, że celem powołanych regulacji jest zapewnienie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, gdyż bezpieczeństwo to zależy bezpośrednio od dyspozycji psychofizycznej kierowcy. Skierowanie na badania lekarskie powinno więc nastąpić, gdy organ znajdzie się w posiadaniu informacji nasuwających zastrzeżenia co do warunków zdrowotnych kierowcy, a więc gdy jest prawdopodobne, że stan zdrowia kierowcy świadczy o istnieniu przeciwwskazań do kierowania pojazdami, nie jest natomiast wymagana pewność w tym zakresie. Ostateczne rozstrzygnięcie w tej kwestii powierzone zostało bowiem uprawnionym w tym zakresie lekarzom. Przyczyną, dla której na podstawie powyższych przepisów wydano decyzję o skierowaniu skarżącego na badanie lekarskie w związku z istnieniem zastrzeżeń co do stanu jego zdrowia była treść opinii zespołu biegłych psychiatrów i psychologów wydanej w toku prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową postępowania karnego przeciwko skarżącemu. Z opinii tej wynika, że skarżący cierpi na mieszane uzależnienie od alkoholu i narkotyków. Na podstawie badania ambulatoryjnego skarżącego oraz jego dokumentacji medycznej biegli ustalili, że zażywa on od 15 roku życia substancje odurzające w postaci marihuany, amfetaminy, metamfetaminy oraz LSD. Ponadto regularnie spożywa alkohol, w tym także w trakcie ciągów alkoholowych. Należy zauważyć, że stwierdzenie uzależnienia od alkoholu i substancji odurzających stanowi przeciwwskazanie zdrowotne do kierowania pojazdami przy ubieganiu się o uprawnienia do kierowania pojazdami. Warunkiem uzyskania prawa jazdy jest m.in. uzyskanie orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem (art. 11 ust. 1 pkt 2a ustawy o kierujących pojazdami), a orzeczenie takie wydawane jest przez uprawnionego lekarza na zasadach i w zakresie określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 5 grudnia 2022 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców (Dz. U. 2022 poz. 2503). Zgodnie z § 4 pkt 10 i 11 tego rozporządzenia, w ramach badań lekarskiego uprawniony lekarz dokonuje oceny stanu zdrowia osoby badanej w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami w zakresie objawów wskazujących na uzależnienie alkoholu oraz od środków działających podobnie do alkoholu lub na ich nadużywanie. Zgodnie z pkt 5 załącznika nr 4 do rozporządzenia, w przypadku stwierdzenia u osoby badanej uzależnienia od alkoholu lub niemożności powstrzymania się od picia alkoholu i kierowania pojazdem lub uzależnienia od środków działających podobnie do alkoholu orzeka się istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Stosowanie zaś do pkt 6 załącznika nr 4, w przypadku stwierdzenia u osoby badanej uzależnienia w przeszłości od alkoholu lub środków działających podobnie można orzec brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, jeżeli osoba ta udokumentuje co najmniej roczny okres abstynencji oraz przedstawi opinię lekarza lub terapeuty prowadzące do leczenia odwykowe potwierdzającą leczenie i utrzymywanie abstynencji oraz poddaje się regularnym kontrolnym badaniom lekarskim. Z powyższych uregulowań wynika, że w przypadku stwierdzenia uzależnienia od alkoholu lub środków odurzających o działaniu podobnym do alkoholu istnieją przeciwwskazania zdrowotne do kierowania pojazdami i tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach istnieje możliwość orzeczenia braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami przez osobę uzależnioną. A więc skoro w przypadku ubiegania się o prawo jazdy istotnym warunkiem jest badanie lekarskie w trakcie którego lekarz zobowiązany jest stwierdzić istnienie lub nieistnienie przeciwwskazań oraz objawów wskazujących na uzależnienie od alkoholu lub narkotyków, to oczywiste jest, że w przypadku stwierdzenia takiego uzależnienia u osoby już posiadającej prawo jazdy konieczne jest ponowne przeprowadzenie badania lekarskiego. Dla bezpieczeństwa ruchu drogowego ważne jest bowiem czuwanie, aby osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami miały wymaganą do tego sprawność nie tylko w chwili ubiegania się o takie uprawnienie, ale przez cały okres korzystania z tych uprawnień (por. np. wyroki NSA z 3 grudnia 2015 r., I OSK 605/14 i z 21 września 2021 r., II GSK 747/21). Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, iż w okolicznościach rozpoznawanej sprawy organy obu instancji słusznie uznały, że opinia biegłych lekarzy psychiatrów wydana na potrzeby postępowania karnego była wystarczająca do przyjęcia, że istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego w rozumieniu art. 75 ust. 1 pkt 5 i art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o kierujących pojazdami. Opinia dotycząca stanu zdrowia sporządzona przez biegłych psychiatrów i psychologa, a załączona do wniosku prokuratora, stanowiła wystarczającą i zarazem wiarygodną podstawę do skierowania skarżącego na badania lekarskie. W prowadzonym postępowaniu organ nie jest uprawniony do badania i oceny innych okoliczności poza istnieniem uzasadnionych zastrzeżeń co do stanu zdrowia kierowcy, w szczególności nie jest uprawniony do oceny, czy w konkretnym przypadku uzależnienia od alkoholu lub substancji odurzających stanowi o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Wyłącznie w wyniku badania przeprowadzonego przez uprawnionego lekarza możliwa jest weryfikacja rzeczywistych możliwości kierowania pojazdami. Podnoszone w skardze zarzuty braku ustalenia co do rzeczywistego stanu zdrowia skarżącego nie mogły być rozstrzygnięte bez badania przeprowadzonego przez uprawnionego lekarza. Skoro organ nie mógł samodzielnie poczynić ustaleń faktycznych co do istnienia przeciwwskazań do kierowania pojazdami przez skarżącego, to należy uznać, że przeprowadził wszystkie możliwe do wykonania przez siebie czynności w postępowaniu dowodowym, a tym samym nie naruszył art. 7 i 77 k.p.a. Uwzględniając powyższe rozważania, bezzasadność podniesionych w skardze zarzutów oraz brak okoliczności podważających zaskarżoną decyzję, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.