II GSK 747/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 3 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 578/20 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badanie lekarskie oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Sz 578/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę P.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...], którą to decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Szczecin z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] nakładającą na skarżącego, posiadającego uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie kategorii B, obowiązek poddania się badaniu lekarskiemu prowadzonemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, z powodu wystąpienia uzasadnionych zastrzeżeń, co do jego stanu zdrowia. W skardze kasacyjnej wniesionej w imieniu P.L., zaskarżano ten wyrok w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej p.p.s.a.): 1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2019 r., poz. 341 tj., dalej: u.k.p.), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym uznaniu przez Sąd I instancji, że w okolicznościach sprawy stan zdrowia skarżącego wzbudza uzasadnione i poważne zastrzeżenia, uzasadniające skierowanie go na badania lekarskie, podczas gdy ze zgromadzonych w sprawie dowodów, w szczególności dowodu w postaci opinii sądowo-psychiatrycznej z dnia [...] stycznia 2019 r. wynika, że skarżący po raz ostatni alkoholu używał [...] lipca 2018 r., a nadto, że nie cierpi on na żadne choroby psychiczne, upośledzenie umysłowe, lub inne kliniczne zaburzenia poznawcze, co prowadzi do wniosku, że w chwili wydania decyzji nie istniały uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego, 2) naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, (Dz.U. z 2020 r., poz. 256, dalej: k.p.a.), polegające na: - braku wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie, co doprowadziło do oparcia rozstrzygnięcia w całości o jeden dowód tj. opinię sądowo-psychiatryczną z dnia [...] stycznia 2019 oraz całkowitego pominięcia przy rozstrzygnięciu pozostałych dowodów, - zaniechaniu ustalenia okoliczności mającej kluczowe znacznie dla rozstrzygnięcia sprawy tj. tego czy istniały uzasadnione zastrzeżenia, co do stanu zdrowia skarżącego w czasie wydawania decyzji tj. w marcu 2020 r. z jednoczesnym ograniczaniem się wyłącznie do ustalenia tego, że w dniu [...] stycznia 2019 r. biegli psychiatrzy w opinii sądowo psychiatrycznej stwierdzili u badanego uzależnienie od alkoholu, - braku wszechstronnej analizy dowodu w postaci opinii sądowo-psychiatrycznej z dnia [...] stycznia 2019 r. i pominięciu jego istotnej części, skutkujące przyjęciem, że wynika z niej aktywne uzależnienie od alkoholu skarżącego, podczas gdy z treści samej opinii wynika, że P.L. po raz ostatni alkoholu używał [...] lipca 2018 r. oraz pominięcie wyrażonej wprost w jej treści informacji, o tym, iż skarżący nie cierpi na żadne choroby psychiczne, upośledzenie umysłowe, lub inne kliniczne zaburzenia poznawcze, co prowadzi do wniosku, że wbrew ustaleniom Sądu nie wynikają z niej jakkolwiek przeciwskazania do kierowania pojazdem przez skarżącego, - zaniechaniu dokonania oceny dowodów przedłożonych przez skarżącego potwierdzających jego wieloletnią wstrzemięźliwość od alkoholu i ich wpływu na okoliczność tego czy w chwili wydawania decyzji istniały uzasadnione i poważne zastrzeżenia, uzasadniające skierowanie go na badania lekarskie tj. m.in. zaświadczenia o ukończeniu dobrowolnej terapii uzależnień, zaświadczenia z dnia [...] czerwca 2020 r. wydanego przez kuratora zawodowego Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie M.L., zaświadczeń lekarskich i zaświadczeń od pracodawcy, a także składanych w toku postępowania wyjaśnień przez skarżącego, - całkowitym pominięciu w uzasadnieniu wyroku i przy rozpoznaniu sprawy okoliczności faktycznej, która ustalona została w decyzji Prezydenta Miasta Szczecin z dnia [...] marca 2020 r., która została utrzymana w mocy przez SKO, iż skarżący utrzymuje obecnie abstynencję, co potwierdzały m.in. złożone przez niego w [...] listopada 2019 r. oświadczenie, opinia sądowo-psychiatryczna z prokuratury z dnia [...] stycznia 2019., zaświadczenie z Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej - Ośrodka Terapii Uzależnień od Alkoholu. W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie decyzji z dnia [...] czerwca 2020 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie, nadto wniesiono o zasądzanie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego oraz zawarto oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do rozpoznania sprawy na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., który stanowi, że uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od przedstawienia stanu sprawy, ograniczając uzasadnienie tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Powołano w niej obie podstawy kasacji przewidziane w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucając Sądowi I instancji zarówno naruszenie prawa materialnego jak i naruszenie przepisów postępowania. Zasadniczo w takiej sytuacji w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutem naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do istoty problemu w niniejszej sprawie, tj. do poprawności dokonanej przez Sąd pierwszej instancji kontroli prawidłowości zastosowania przez organy w realiach niniejszej sprawy art. 75 ust. 1 pkt 5 i art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.k.p. Zgodnie z art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami podlega osoba posiadająca prawo jazdy jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia. Art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b) tej ustawy stanowi natomiast, że starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy na badania lekarskie, jeśli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Jak wynika z cytowanych przepisów zastrzeżenia co do stanu zdrowia są wystarczające do skierowania danej osoby na badania lekarskie jeżeli są "uzasadnione" i "poważne". Dokonując oceny, czy w konkretnym wypadku zastrzeżenia są właśnie tego rodzaju, organ winien mieć na uwadze, że celem powołanych regulacji jest zapewnienie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, gdyż bezpieczeństwo to zależy bezpośrednio od dyspozycji psychofizycznej kierowcy. Skierowanie na badania lekarskie powinno więc nastąpić, gdy organ znajdzie się w posiadaniu informacji nasuwających zastrzeżenia co do warunków zdrowotnych kierowcy, a więc gdy jest prawdopodobne, że stan zdrowia kierowcy świadczy o istnieniu przeciwwskazań do kierowania pojazdami, nie jest natomiast wymagana pewność w tym zakresie. Ostateczne rozstrzygnięcie w tej kwestii powierzone zostało bowiem uprawnionym w tym zakresie lekarzom. Przyczyną, dla której na podstawie powyższych przepisów wydano decyzję o skierowaniu skarżącego na badanie lekarskie w związku z istnieniem zastrzeżeń co do stanu jego zdrowia był fakt, iż z wydanej w toku postępowania karnego prowadzonego przeciwko skarżącemu opinii sądowo - psychiatrycznej sporządzonej przez lekarzy psychiatrów z dnia [...] stycznia 2019 r. wynika, że u skarżącego stwierdzono uzależnienie od alkoholu. Trzeba zauważyć, że stwierdzenie uzależnienia od alkoholu stanowi przeciwwskazanie zdrowotne do kierowania pojazdami przy ubieganiu się o uprawnienia do kierowania pojazdami. Warunkiem uzyskania prawa jazdy jest bowiem m.in. uzyskanie orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem (art. 11 ust. 1 pkt 2a u.k.p.), a orzeczenie takie wydawane jest przez uprawnionego lekarza po przeprowadzeniu badań na zasadach i w zakresie określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 29 sierpnia 2019 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców (t.j. Dz.U.2020., poz.2213, dalej: Rozporządzenie z dnia 29 sierpnia 2019 r.). Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 10 tego rozporządzenia, w ramach badania lekarskiego uprawniony lekarz dokonuje oceny stanu zdrowia osoby badanej w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań objawów wskazujących na uzależnienie od alkoholu lub jego nadużywanie. Jak wynika z załącznika Nr 4 pkt 5 do rozporządzenia, w przypadku stwierdzenia uzależnienia od alkoholu lub niemożności powstrzymania się od picia alkoholu i kierowania pojazdem lub uzależnienia od środków działających podobnie do alkoholu orzeka się istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Zgodnie zaś z pkt 6 załącznika Nr 4 w przypadku stwierdzenia w przeszłości uzależnienia od alkoholu lub środków działających podobnie do alkoholu, można orzec brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, jeżeli osoba badana: 1) udokumentuje co najmniej roczny okres abstynencji; 2) przedstawi opinię lekarza lub terapeuty prowadzącego leczenie odwykowe potwierdzającą leczenie i utrzymywanie abstynencji oraz przeprowadza regularne kontrolne badania lekarskie. Jak z powyższego wynika, w przypadku stwierdzenia uzależnienia od alkoholu istnieją przeciwwskazania zdrowotne do kierowania pojazdami, a tylko w szczególnych przypadkach istnieje możliwość orzeczenia braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami osoby uzależnionej. Skoro zatem w przypadku ubiegania o prawo jazdy warunkiem jest badanie lekarskie w trakcie którego lekarz zobowiązany jest stwierdzić istnienie lub brak przeciwwskazań objawów wskazujących na uzależnienie od alkoholu lub jego nadużywanie, to oczywiste jest, że w przypadku stwierdzenia uzależnienia od alkoholu u osoby posiadającej już prawo jazdy również konieczne jest przeprowadzenie badania lekarskiego. Dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym niezbędne jest bowiem czuwanie nad tym, aby osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami miały wymaganą sprawność nie tylko w chwili ubiegania się o takie uprawnienie, ale także w okresie późniejszym, kiedy z tych uprawnień korzystają (por. wyrok NSA z 3 grudnia 2015 r., I OSK 605/14 - orzeczenie dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy opinia z dnia [...] stycznia 2019 r. wydana przez biegłych lekarzy psychiatrów na potrzeby postępowania karnego, była wystarczająca do przyjęcia przez organy, iż istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego kasacyjnie jako kierowcy w rozumieniu art. 75 ust. 1 pkt 5 i art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.k.p., a związku z tym zarzut skargi kasacyjnej naruszenia tych przepisów był bezzasadny. Oceny w tym zakresie nie jest w stanie zmienić podnoszona przez skarżącego kasacyjnie okoliczność, iż po raz ostatni alkohol spożywał [...] lipca 2018 r. Ta okoliczność, a więc wykazany okres abstynencji, powinna być przedmiotem oceny dokonanej przez uprawnionego lekarza. Organ w postępowaniu prowadzonym w oparciu o wskazane przepisy art. 75 ust. 1 pkt 5 oraz art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.k.p. nie jest bowiem uprawniony do badania i oceny innych okoliczności poza istnieniem uzasadnionych zastrzeżeń co do stanu zdrowia kierowcy, w szczególności nie jest uprawniony do oceny, czy w konkretnym przypadku uzależnienie od alkoholu stanowi o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, czy też z uwagi na wykazany okres abstynencji takich przeciwskazań nie ma. Tylko w wyniku badania przeprowadzonego przez uprawnionego lekarza może się okazać, że wobec zaistnienia odpowiednio długiego okresu abstynencji, mimo stwierdzonego uzależnienia od alkoholu, nie istnieją w przypadku skarżącego kasacyjnie przeciwwskazania do prowadzenia pojazdów. Z uwagi na powyższe, skoro wątpliwości co do stanu zdrowia skarżącego kasacyjnie pod kątem możliwości kierowania pojazdami, wynikające ze stwierdzonego w opinii psychiatrycznej z dnia [...] stycznia 2019 r. uzależnienia od alkoholu, nie mogły być rozstrzygnięte bez badania przeprowadzonego przez uprawnionego lekarza, podnoszone w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania nie mogły odnieść skutku. Słusznie bowiem Sąd pierwszej instancji przyjął, że organy dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc istnienia uzasadnionych i poważnych zastrzeżeń co do stanu zdrowia skarżącego kasacyjnie. Nie doszło tym samym do zarzucanego w skardze kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania - art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.