II SA/Go 370/18

Dnia 4 października 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 4 października 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M.D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. Dnia 30 lipca 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek M.D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z rodzicami. Jedynymi ich dochodami jest emerytura matki skarżącego w wysokości 950 zł oraz renta strukturalna jego ojca w wysokości 1115 zł netto miesięcznie. Skarżący nie jest nigdzie zatrudniony, nie uzyskuje dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziców, nie posiada ubezpieczenia rolnego w KRUS ani zdrowotnego, natomiast ma wiele zobowiązań z tytułu alimentów na dziecko i małżonkę, z tytułu kredytów oraz innych zobowiązań cywilnoprawnych, z których część jest egzekwowana w drodze egzekucji komorniczych. Nie posiada żadnych oszczędności, nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani jakiegokolwiek innego majątku większej wartości. Nadto cierpi na dolegliwości związane z kręgosłupem. Zarządzeniem z dnia 30 lipca 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., skarżący został wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie: a) wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, przedstawiających saldo na tych rachunkach oraz wszystkie operacje finansowe za okres ostatnich trzech miesięcy, b) rachunków (dokumentów) potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem mieszkania (energia elektryczna, woda, gaz itp.), c) ewentualnych rachunków dotyczących kosztów leczenia i leków, d) zaświadczenia o zarejestrowaniu w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy – o ile skarżący jest zarejestrowany w PUP, e) odpisów lub kopii decyzji o przyznaniu świadczeń (zasiłków) z pomocy społecznej lub zaświadczenia z Ośrodka Pomocy Społecznej o wysokości otrzymywanych ewentualnie świadczeń za ostatnie trzy miesiące - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o okoliczności wynikające z akt sprawy. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, wezwanie powyższe doręczono skarżącemu w dniu 14 sierpnia 2018 r. Z kolei wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2018 r. skarżący zwrócił się o przedłużenie terminu do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy do 21 września 2018 r., motywując to długotrwałym kompletowaniem obszernej dokumentacji socjalnej oraz zdrowotnej, co wynika z ubóstwa oraz braku pieniędzy na przejazdy komunikacją do innych miast, w których znajdują się niezbędne dokumenty medyczne. Przedłużenie terminu do 21 września 2018 r. umożliwi skarżącemu zgromadzenie tych dokumentów, choćby w drodze korespondencji pocztowej. Zarządzeniem z dnia 23 sierpnia 2018 r. termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy został skarżącemu przedłużony do 3 września 2018 r. zawiadomienie w tym przedmiocie doręczono skarżącemu w dniu 12 września 2018 r. Do daty wydania niniejszego postanowienia skarżący nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wniosek o przyznanie przyznania prawa pomocy należało oddalić. Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie tego prawa spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności celem ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie w tym przedmiocie skierowano do skarżącego, które zostało skutecznie doręczone w dniu 14 sierpnia 2018 r. Wniosek skarżącego o przedłużenie terminu do uzupełnienia dokumentacji obrazującej jego sytuację finansową i zdrowotną do 21 września 2018 r. został uwzględniony częściowo, poprzez przedłużenie tego terminu do 3 września 2018 r. Zawiadomienie w tym przedmiocie skarżący podjął w placówce pocztowej wprawdzie w dniu 12 września 2018 r., a więc po upływie przedłużonego terminu, jednakże (pomijając już, że o przedłużeniu wyznaczonego terminu mógł bez przeszkód uzyskać w sądzie informację telefoniczną, zwłaszcza że sam o to wnioskował i należyta staranność wymagała zasięgnięcia takiej informacji) stosowne dokumenty źródłowe, obrazujące sytuację życiową, finansową i zdrowotną skarżącego nie zostały złożone nie tylko do momentu upływu przedłużonego terminu, ale również do daty wydania niniejszego postanowienia. Należy zatem przyjąć, że powyższe wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Nie zostały dostarczone m.in. wyciągi z rachunków bankowych skarżącego, dokumenty potwierdzające ponoszone koszty utrzymania, ewentualnego leczenia, czy też dokumenty potwierdzające posiadanie ewentualnego statusu osoby bezrobotnej, poszukującej pracy bądź ewentualne korzystanie z pomocy społecznej . W tej sytuacji analiza sytuacji majątkowej i życiowej skarżącego okazała się niemożliwa. Należy przy tym podkreślić, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866) – czego skarżący w niniejszej sprawie, w odniesieniu do zadeklarowanej sytuacji majątkowej nie uczynił. Jednocześnie w judykaturze przyjmuje się, że niedopełnienie – nawet w części – obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienia NSA z 29 stycznia 2015 r., II OZ 58/15, z 9 lipca 2014 r., I OZ 539/14). W konsekwencji wynikająca z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka wykazania przez stronę niemożności poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania nie została spełniona, w związku z czym na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak na wstępie. W świetle powyższych okoliczności dodać należy, że skarżący może na dalszych etapach postępowania wystąpić z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy – o ile będzie w stanie wykazać przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych swoją trudną sytuację materialną.