II SA/Go 370/18

Dnia 7 marca 2019 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M.D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. M.D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Postanowieniem z dnia 4 października 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 28 listopada 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego, utrzymał w mocy powyższe postanowienie referendarza sądowego, natomiast postanowieniem z dnia 28 lutego 2019 r. Sąd odrzucił powyższą skargę M.D.. W dniu 30 stycznia 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał m.in., iż jest osobą bezrobotną, pozostaje na całkowitym utrzymaniu rodziców, nie ponosi kosztów własnego utrzymania i mieszkania, przewlekle choruje, przeciwko niemu toczy się kilkanaście postępowań egzekucyjnych, m.in. z powodu zadłużenia z tytułu alimentów. Oświadczył, że nie posiada żądnego majątku większej wartości. Zarządzeniem z dnia 31 stycznia 2019 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., skarżący został wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie: a) wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, przedstawiających saldo na tych rachunkach oraz wszystkie operacje finansowe, za okres ostatnich trzech miesięcy, b) ewentualnych rachunków dotyczących kosztów leczenia, leków, rehabilitacji, c) dokumentów potwierdzających fakt zarejestrowania skarżącego w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna albo poszukująca pracy – o ile skarżący jest zarejestrowany w PUP (np. decyzja o przyznaniu statusu osoby bezrobotnej albo poszukującej pracy, zaświadczenie potwierdzające posiadanie takiego statusu), d) dokumentów potwierdzających ewentualną niezdolność skarżącego do pracy - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o okoliczności wynikające z akt sprawy. Jednocześnie skarżący został uprzedzony, że wskazany wyżej 7-dniowy termin do uzupełnienia wniosku jest terminem ostatecznym. Skarżący nie przedstawił wskazanych wyżej dokumentów w wyznaczonym terminie, dnia 1 marca 2019 r. do akt sprawy wpłynęło jedynie jego pismo, w którym zwrócił się on o wydłużenie terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów do dnia 31 marca 2019 r. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie tego prawa spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności celem ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie w tym przedmiocie zostało skutecznie doręczone w dniu 18 lutego 2019 r., skarżący odebrał je osobiście. Wyznaczony termin rozpoczął swój bieg od 19 lutego 2019 r. i upłynął z dniem 25 lutego 2019 r. (dzień roboczy – poniedziałek). W terminie tym nie zostały dostarczone m.in. wyciągi z rachunków bankowych skarżącego, dokumenty potwierdzające ponoszone koszty ewentualnego leczenia, rehabilitacji, dokumenty potwierdzające posiadanie ewentualnego statusu osoby bezrobotnej bądź poszukującej pracy, czy też dokumenty potwierdzające ewentualną niezdolność skarżącego do pracy. W tej sytuacji analiza sytuacji majątkowej i życiowej skarżącego okazała się niemożliwa. Należy przy tym podkreślić, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866) – czego skarżący w niniejszej sprawie, w odniesieniu do zadeklarowanej sytuacji majątkowej nie uczynił. Jednocześnie w judykaturze przyjmuje się, że niedopełnienie – nawet w części – obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienia NSA z 29 stycznia 2015 r., II OZ 58/15, z 9 lipca 2014 r., I OZ 539/14). Odnosząc się do wniosku skarżącego o wydłużenie terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów należy zwrócić uwagę, iż po pierwsze, wezwanie z dnia 31 stycznia 2019 r. miało podobną treść co wcześniejsze wezwanie skierowane do skarżącego w toku rozpoznawania pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, doręczone mu dnia 14 sierpnia 2018 r. Obydwa wezwania dotyczyły dokumentów tego samego rodzaju, przy czym po doręczeniu pierwszego wezwania termin do przedłożenia omawianych dokumentów był już raz na wniosek skarżącego przedłużany. Skarżący miał więc w istocie nie siedem dni, lecz ponad sześć miesięcy na zgromadzenie dokumentacji koniecznej do oceny jego sytuacji życiowej i majątkowej. Jednakże pomimo tego, do dnia wydania niniejszego postanowienia, wymaganych dokumentów nie przedstawił. Po drugie natomiast, w wezwaniu z dnia 31 stycznia 2019 r. skarżący został uprzedzony o tym, że termin zakreślony tym wezwaniem ma charakter ostateczny, jednakże pomimo tego nie zastosował się do wezwania. W tej sytuacji złożenie przez skarżącego kolejnego już wniosku o wydłużenie terminu do przedstawienia wymaganych dokumentów nosi znamiona próby przewlekania postępowania. W konsekwencji, z uwagi na niewykazanie przez stronę wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanki niemożności poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak na wstępie.