II SA/Go 385/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Sędzia WSA Maria Bohdanowicz po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B Spółki z o.o. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 lipca 2015r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Dnia 15 czerwca 2015 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wniosek B sp. z o.o. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik Spółki podał, że w chwili obecnej spółka osiąga zysk umożliwiający kontynuowanie zatrudnienia na obecnym poziomie, natomiast w 2014 r. odnotowała stratę. Pełnomocnik wskazał, że stan finansowy spółki nie pozwala jej na poniesienie kosztów sądowych. Na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 23 czerwca 2015 r. pełnomocnik strony skarżącej został wezwany do uzupełnienia w terminie 7 dni złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: a. aktualnych wyciągów obrazujących saldo na wszystkich rachunkach bankowych strony skarżącej za ostatnie trzy miesiące, b. zbiorczego zestawienia wartość przychodów i kosztów uzyskania przychodów za ostatnie trzy miesiące, c. składanych przez spółkę odpisów deklaracji miesięcznych w podatku od towarów i usług oraz w podatku akcyzowym za ostatnie trzy miesiące. Pełnomocnik spółki nie odpowiedział na powyższe wezwanie, które zostało mu doręczone 29 czerwca 2015 r. (k. 34 akt sądowych). Postanowieniem z dnia 16 lipca 2015r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na to, iż wniosek o przyznanie tego prawa nie zawierał usprawiedliwionych podstaw do pozytywnego rozpatrzenia. Skarżąca Spółka nie wykazała bowiem, że wygospodarowanie w jej sytuacji majątkowej sumy potrzebnej na uiszczenie wpisu sądowego nie mieści się w jej możliwościach finansowych. W dniu 4 sierpnia 2015r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. sprzeciw B Sp. z o.o. na ww. postanowienie referendarza sądowego. Skarżąca Spółka nie zgodziła się z argumentacją powołaną w postanowieniu z dnia 16 lipca 2015r. Uzasadniając swój sprzeciw strona skarżąca wskazała między innymi, że w obecnej sytuacji gospodarczej oraz zmiennej sytuacji finansowej spółki osiągane dochody są pożytkowane na bieżąco na zapewnienie wiarygodności rynkowej i płynności finansowej spółki. Wszelkie pozostałe środki finansowe są przeznaczone na pokrycie istniejących zobowiązań i kar pieniężnych na rzecz państwa. Strona skarżąca nie załączyła jednak żadnych, obrazujących powyższą sytuację dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje, na podstawie art. 245 § 3 ustawy, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać, zgodnie z przepisem art. 245 § 4 p.p.s.a., na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Należy przede wszystkim wskazać, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc ta ma zapobiec sytuacji, w której rzeczywisty brak wystarczających środków finansowych uniemożliwiłby stronie skorzystanie z jej prawa do weryfikacji legalności decyzji organu administracji publicznej przez niezawisły sąd. Trzeba podkreślić, że przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Poddając zatem ocenie wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien kierować się tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa powołanym wyżej przepisie. W niniejszej sprawie strona skarżąca powinna zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż wypełnia hipotezę przepisu art. 246 § 2 pkt 2 cytowanej ustawy, tj. że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przy tym to do Sądu kierującego się powołaną wyżej zasadą, wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. Nie należy przy tym zapominać, iż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez nią dochody. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pośrednio decyduje o wydatkowaniu środków publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Należy podnieść, iż co do zasady, prawo pomocy obejmuje osoby (podmioty) nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód wybitnie niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tego typu przywilej (nazywany niekiedy "prawem ubogich") przyznawany jest wolą ustawodawcy osobom najuboższym, które nie mają rzeczywistej możliwości uiszczenia należnych kosztów. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie SN z 24.09.1984r. II CZ 104/84). Na podstawie analizy treści wniosku strony oraz sprzeciwu należy stwierdzić, iż strona skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna uniemożliwiała poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego w całości. Wymaga podkreślenia, że od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą generalnie wymaga się podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji wykonywanej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. W tym kontekście należy również podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (zob. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. 2 wyd., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 czerwca 2008 r., I GZ 147/08, Lex nr 479137). Zważyć również trzeba, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, Lex nr 477191). W uzasadnieniu wniosku spółka podała, że ponosi stratę z prowadzonej działalności gospodarczej. W tym kontekście należy podnieść, że ponoszenie straty nie oznacza spełnienia przesłanki warunkującej przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Strata jest jedynie nadwyżką sumy kosztów uzyskania przychodów nad osiągniętymi przychodami. W judykaturze stwierdzono, że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 czerwca 2008 r., I GZ 260/08, Lex nr 479125). W niniejszej sprawie B spółka z o.o. nie uzupełniła, mimo wezwania, złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie przedłożyła również żądanej dokumentacji składając sprzeciw. Skarżąca Spółka złożyła jedynie wniosek PPPr oraz sprzeciw, nie wnosząc żadnych innych dokumentów umożliwiających ocenę zdolności płatniczych Spółki takich jak: wyciągi z rachunków bankowych, zestawienie wartości przychodów i kosztów uzyskania przychodów. Twierdzenia spółki nie zostały poparte żadnymi dokumentami źródłowymi. Strona nie wykazała zatem należytej inicjatywy i staranności, przy uzasadnieniu wniosku, a przede wszystkim przy wykazaniu, że kwalifikuje się ona do grona podmiotów legitymowanych do uzyskania pomocy ze strony Państwa. Podsumowując wskazać należy, iż przedstawiona sytuacja finansowa Spółki nie pozwala Sądowi na przyjęcie, iż nie posiada ona wystarczających środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych i tym samym nie uzasadnia ona uwzględnienia jej wniosku. Nie negując zatem ponoszonych przez stronę skarżącą wydatków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, należy uznać, iż Spółka nie wykazała w wystarczający sposób, że nie dysponuje środkami, które może przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Z tych powodów orzeczono jak w sentencji postanowienia.