II SA/Go 395/15

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. – Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2015 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.J. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 22 czerwca 2015 r. S.J. został wezwany do uiszczenia w terminie 7 dni wpisu od skargi w wysokości 720 zł. 11 sierpnia 2015 r. wpłynął do tut. Sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że przeciwko niemu toczy się postępowanie egzekucyjne. S.J. wskazał, że zobowiązany jest do płacenia alimentów. W uzupełnieniu złożonego wniosku skarżący podał, że od ponad trzech miesięcy nie prowadzi działalności gospodarczej. Nadto oświadczył, że nie jest w stanie uzyskać z Sądu wyroku zasądzającego alimenty oraz że mieszka z rodzicami którzy opłacają rachunki. Na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 14 października 2015r. skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie go na urzędowym formularzu, którego wzór określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r. poz. 1257) pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy (art. 257 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.). Poinformowano skarżącego, że wezwanie jest konieczne ponieważ po wezwaniu z dnia [...] lipca 2015 r. i [...] sierpnia 2015 r. do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF i jego podpisanie. nastąpiła zmiana przepisów p.p.s.a. i zmiana formularza PPF na podstawie cyt. wyżej rozporządzenia. Wskazano, że wniosek skarżącego z dnia [...] sierpnia 2015r. został sporządzony na nieobowiązującym wzorze formularza PPF – niezawierającym oświadczenia o którym mowa w art. 252 § 1a p.p.s.a. Jednocześnie na podstawie przepisu art. 255 p.p.s.a. ponownie wezwano skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: a. przedłożenie wyciągów z wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za okres 09-10/2015 r., b. przedłożenie zaświadczenia potwierdzającego posiadanie statusu osoby bezrobotnej, c. przedłożenie dokumentu potwierdzającego prowadzenie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego i wysokość jego zadłużenia d. przedłożenie dokumentu potwierdzającego obowiązek alimentacyjny (jego wysokość) oraz fakt uiszczania alimentów (przelew bankowy, przekaz pocztowy, pokwitowanie osoby uprawnionej do odbioru dokumentów. W wyznaczonym terminie S.J. przedłożył obowiązujący formularz PPF. Skarżący podał, że oprócz uprzednio przesłanych wyciągów nie posiada innych kont bakowych. Skarżący wskazał, że nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, gdyż jest po trudnej operacji i nie jest w stanie wystać "kolejkę" w urzędzie. Nadto oświadczył, że nie otrzymał z sądu wyroku w sprawie alimentów. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Należy podnieść, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd (referendarza sądowego) ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Zważyć trzeba, że S.J. nie uzupełnił zgodnie z wezwaniem złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie przedłożył bowiem wyciągów z rachunków bankowych za okres od 09-10/2015, a także dokumentów potwierdzających wysokość długu objętego postępowaniem egzekucyjnym (np. tytułu wykonawczego) a także - pomimo dwukrotnego wezwania - dokumentu potwierdzającego obowiązek alimentacyjny i fakt uiszczania alimentów. Nie sposób nie zauważyć, że S.J. przedstawia dokumenty w sposób wybiórczy, niepełny, jedynie te które mają uwiarygodnić jego trudną sytuację materialną. Należy wskazać, że rzeczą i ryzykiem skarżącego jest wybór co do formy aktywności zawodowej. Dla oceny jego wniosku istotne było to, że nie wykazał, aby był pozbawiony możliwości zarobkowania. Twierdzenie skarżącego, że nie jest w stanie zarejestrować się jako osoba bezrobotna z uwagi na przebytą operację jest gołosłowne. Wymaga podkreślenia, że na ocenę możliwości ponoszenia kosztów sądowych nie wpływają jedynie dochody, które strona ubiegająca się o prawo pomocy deklaruje, lecz także możliwości zarobkowe strony, z których strona rezygnuje. Skarżący nie wykazał, że nie posiada obiektywnych możliwości znalezienia źródeł dochodu. Całkowicie bierna postawa skarżącego w tym zakresie stoi na przeszkodzie uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy bowiem pamiętać, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie ma środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej (postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2015 r., I OZ 1385/15. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (zob. postanowienie NSA z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). W literaturze przedmiotu również zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Nadto sam fakt zajęcia rachunków bankowych nie jest wystarczający dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 14 lipca 2014 r., II FZ 684/14, LEX nr 1486798). Kierując się zasadami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego uznać należy, że wskazane wyżej okoliczności czynią zebrany materiał niekompletnym, mało czytelnym, częściowo sprzecznym a więc niewystarczającym do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, niemożliwe okazało się dokonanie wszechstronnej analizy jego sytuacji dochodowej i majątkowej. W konkluzji należy zatem stwierdzić, że S.J. nie wykazał, że zachodzi ustawowa przesłanka o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i dlatego na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak w sentencji postanowienia.