II SA/Go 4/18

Dnia 8 marca 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku T.D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. T.D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy. Dnia 22 stycznia 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek T.D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że mieszka u matki i pozostaje na jej utrzymaniu. Jedyny dochód stanowi emerytura matki skarżącego w wysokości 1050 zł. Skarżący nie jest zatem w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Według oświadczenia zawartego w formularzu PPF skarżący nie posiada żadnych nieruchomości ani majątku ruchomego większej wartości, podobnie jak oszczędności, papierów wartościowych itp. Zarządzeniem z dnia 1 lutego 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., skarżący został wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie w terminie 7 dni odpisów lub kserokopii: a) wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, przedstawiających saldo na tych rachunkach oraz wszystkie operacje finansowe, za okres ostatnich trzech miesięcy, b) rachunków (dokumentów) potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem mieszkania (energia elektryczna, woda, gaz itp.), c) ewentualnych zaświadczeń lekarskich na okoliczność stanu zdrowia skarżącego oraz rachunków dotyczących kosztów leczenia, leków i rehabilitacji skarżącego, d) dokumentów potwierdzających wysokość ewentualnych obecnych dochodów skarżącego oraz jego matki z tytułu emerytury (np. decyzja ustalająca wysokość emerytury, odcinek emerytalny itp.) - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o okoliczności wynikające z akt sprawy. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, wezwanie powyższe doręczono pełnomocnikowi skarżącego dnia 8 lutego 2018 r. (k. 28 akt sądowych). Na powyższe wezwanie nie udzielono odpowiedzi. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie tego prawa spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności celem ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź niezłożenie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W niniejszej sprawie skarżący nie uzupełnił złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie udzielił odpowiedzi na wezwanie skierowane do niego na podstawie art. 255 p.p.s.a., w myśl którego jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Nie zostały dostarczone m.in. wyciągi z rachunków bankowych, dokumenty potwierdzające ponoszone koszty utrzymania mieszkania, ewentualne zaświadczenia lekarskie na okoliczność stanu zdrowia skarżącego, czy też dokumenty potwierdzające wysokość ewentualnych obecnych dochodów skarżącego oraz jego matki z tytułu emerytury. W tej sytuacji analiza sytuacji majątkowej wnioskodawcy okazała się niemożliwa. Należy przy tym podkreślić, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866) – czego skarżący w niniejszej sprawie nie uczynił. Jednocześnie w judykaturze przyjmuje się, że niedopełnienie – nawet w części – obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienia NSA z 29 stycznia 2015 r., II OZ 58/15, z 9 lipca 2014 r., I OZ 539/14). W konsekwencji wynikająca z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka wykazania przez stronę niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania nie została spełniona, w związku z czym na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak na wstępie.