II SA/Go 400/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska, Asesor WSA Joanna Brzezińska, Protokolant asystent sędziego Paweł Majka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2007 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej K.C. sprawy ze skargi D.J. i mał. M.J. działającej przez matkę D.J. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowanie oddala skargę. Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. Nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Kierownik Referatu Ewidencji Ludności, na podstawie art.15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006, Nr 139, poz. 993 ze zm.) i art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 Nr 98, poz.1071 ze zm.) na wniosek W.J., orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego przy ul. [...] D.J. oraz małoletniej M.J.. W uzasadnieniu organ podał, iż kierował się następującymi ustaleniami. Spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu przy ul. [...] przysługuje W.J.. Wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...] lutego 2003 r. (sygn. akt IRC 319/2003) małżeństwo stron – W. i D.J. zostało rozwiązane. W uzasadnieniu organ wskazał, iż jak wynika z wyjaśnień złożonych przez W.J., D.J. wraz z córką M. nie zamieszkują w lokalu przy ul. [...] od maja 2002 r., a lokal opuściły one dobrowolnie z uwagi na kłopoty finansowe. Według twierdzeń W.J., D.J. opuściła lokal trwale i ostatecznie, nie próbowała powrócić do przedmiotowego lokalu. W lokalu nie ma żadnych rzeczy skarżącej oraz nie partycypuje ona w kosztach utrzymania lokalu. Ponadto wyjaśnił, iż nie był wzywany przez policję, ani prokuraturę w kwestii znęcania się psychicznego i fizycznego nad D.J. i córką M.. Z wyjaśnień zaś skarżącej wynika, iż w istocie opuściła ona wraz z córką lokal mieszkalny przy ul. [...] w maju 2002 r., ale nie było to opuszczenie dobrowolne, a spowodowane zachowaniem byłego męża, który nadużywał alkoholu i był agresywny. D.J. potwierdziła również fakt, iż zamieszkuje wraz z córką w mieszkaniu swoich rodziców przy ul. [...]. Skarżąca podała również, iż nie zamieszkuje w miejscu swojego zameldowania z uwagi na troskę o swoje bezpieczeństwo. D.J. oświadczyła ponadto, iż nie zamierza powrócić do przedmiotowego lokalu chyba, że były mąż przestanie pić. Przeprowadzony przez policję wywiad potwierdził fakt opuszczenia przez D.J. i jej córkę M. lokalu przy ul. [...] około dwóch lat temu i obecne ich przebywanie pod adresem ul. [...], znajdującym się na tym samym piętrze i w tym samym budynku. Organ I instancji na podstawie wyjaśnień stron i wywiadu policji przyjął, iż D.J. wraz z córką opuściły stałe miejsce zameldowania. Zdaniem organu to w lokalu przy ul. [...] koncentrują się obecnie czynności życiowe skarżącej i jej córki. Organ wskazał ponadto na fakt, iż skarżąca nie występowała do Sądu z roszczeniem o przywrócenie utraconego posiadania. W ocenie organu przesłanki te zgodnie z przepisami prawa uzasadniają orzeczenie o wymeldowaniu. Pismem z dnia [...] lutego 2007 r. (data wpływu do Urzędu Miasta 16 luty 2007 r.) skarżąca D.J. wniosła do Wojewody odwołanie od decyzji organu I instancji, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż opuszczenie przez nią oraz jej córkę M. przedmiotowego lokalu nie miało charakteru dobrowolnego i spowodowane zostało tylko i wyłącznie agresywnym zachowaniem męża – W.J. i nadużywaniem przez niego alkoholu. Opuszczenie lokalu miało na celu zapewnienie jej oraz córce bezpieczeństwa i spokoju. Skarżąca podniosła, iż wielokrotnie zawiadamiała policję o zajściach w jej domu, lecz ta odmawiała interweniowania w sprawach rodzinnych. Podobnie nie podjęła policja czynności w związku z zawiadomieniem przez skarżącą o wymianie przez W.J. kluczy w przedmiotowym lokalu. Ponownie podkreśla w odwołaniu, iż do opuszczenia lokalu została zmuszona przez zachowanie byłego męża. W ocenie skarżącej decyzja o wymeldowaniu jest bezduszna i krzywdząca, pozbawia jej córkę miejsca zamieszkania. Wojewoda działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 Nr 98, poz.1071 ze zm.) i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006, Nr 139, poz. 993 ze zm.) decyzją z dnia [...] marca 2007 r. [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ II instancji w pełni podzielił dokonane przez organ I instancji ustalenia w zakresie stanu faktycznego i stanowisko w zakresie podstaw uzasadniających wymeldowanie skarżącej z przedmiotowego lokalu, nie znajdując jednocześnie podstaw do uwzględnienia zarzutów skarżącej i uchylenia przedmiotowej decyzji. W uzasadnieniu organ podkreślił, iż wydając w styczniu 2006 r. decyzję uchylającą decyzję o wymeldowaniu skarżącej i jej córki z dnia [...] listopada 2005 r. ze spornego lokalu miał nadzieję ,iż podejmie ona skutecznie działania, które pozwoliłyby na ponowne jej zamieszkanie w tym miejscu, a takich skarżąca nie podjęła, w związku z czym należało orzec o wymeldowaniu. Organ wskazał także, iż wszelkie roszczenia skarżącej co do spornego lokalu winny być rozpatrywane na drodze cywilnoprawnej a nie administracyjnej. Pismem z dnia [...] kwietnia 2007 r. skarżąca D.J. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2007 r. [...], wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała ponownie na bezpodstawność orzeczonego względem niej i córki wymeldowania, z uwagi na brak dobrowolnego opuszczenia przez nie przedmiotowego lokalu w maju 2002 r. Skarżąca wskazała na celowe i złośliwe działalnie W.J. w tym zakresie i podniosła, iż przede wszystkim dochodząc uchylenia zaskarżonej decyzji ma na względzie dobro i interes swojej córki, która będąc zameldowaną pod przedmiotowym adresem mogłaby ubiegać się o wstąpienie w przyszłości w prawa do lokalu po ojcu – W.J.. Zgodnie bowiem z prawem spółdzielczym i statutem spółdzielni, w której zasobach znajduje się lokal, pierwszeństwo w ubieganiu się o prawo do spółdzielczego prawa do tegoż lokalu posiadają zameldowane tam bliskie osoby. Skarżąca podkreśliła, iż w związku z okolicznościami opuszczenia przedmiotowego lokalu złożyła w stosownym terminie wniosek w Prokuraturze (sprawa 1 Ds. 3758/02). Ponadto wskazała, iż nie posiada żadnego własnego lokum, gdyż mieszkanie stanowiące jej własność zostało przez nią sprzedane. W odpowiedzi na powyższą skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia [...] lipca 2007 r. w odpowiedzi na zarządzenie z dnia [...] lipca 2007 r. skarżąca podała, iż skarga z dnia [...] kwietnia 2007 r. wniesiona przez nią do tutejszego Sądu, wniesiona został także w imieniu jej córki – M.J., której jest przedstawicielem ustawowym. Na rozprawie w dniu [...] lipca 2007 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej złożyła do protokołu rozprawy oświadczenie o przystąpieniu do sprawy, wnosząc jednocześnie o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. ustalił, iż w dniu [...] maja 2005 r. zapadło przed Sądem Okręgowym orzeczenie w sprawie rozwodu D. i W.J., w którym Sąd orzekł o rozwiązaniu przez rozwód związku małżeńskiego stron – bez orzekania o winie, władzę rodzicielską powierzył D.J., zasądził od W.J. alimenty na rzecz małoletniego dziecka w kwocie 600 zł miesięcznie oraz ustalił kontakty W.J. z małoletnim dzieckiem (k. 37). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W ocenie Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z prawem. W związku z powyższym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydaniu organy naruszyły prawo materialne, bądź przepisy postępowania w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oceniając w tym zakresie zasadność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, należało stwierdzić, iż zaskarżona decyzja nie uchybia prawu. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowi przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006, Nr 139, poz. 993 ze zm.), dalej nazywaną ustawą. Zgodnie z jego brzmieniem organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W przedmiotowej sprawie bezspornym pozostaje, iż skarżące D.J. i jej córka M.J. opuściły miejsce stałego pobytu znajdujące się w lokalu przy ul. [...] w maju 2002 r. i nie dokonały one wymeldowania z w/w adresu. Obydwie skarżące zamieszkują przy ul. [...]. Orzecznictwo Naczelnego Sadu Administracyjnego jednoznacznie wskazuje, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter dobrowolny i trwały (wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., V SA 3169/00, wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2000 r. , V SA 108/00). W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie spełnione zostały w odniesieniu do skarżącej i jej córki obydwie przesłanki opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, niewątpliwie opuszczenie przedmiotowego lokalu przez D.J. i M.J. ma charakter trwały. Od chwili opuszczenia lokalu przez skarżące w maju 2002 r. upłynął długi okres czasu, skarżące nie pozostawiły w spornym lokalu żadnych rzeczy osobistych i nie partycypują w kosztach jego utrzymania. Wszelkie pisma kierowane przez organy administracji publicznej oraz tutejszy Sąd doręczane były skutecznie skarżącej D.J. na adres ul. [...]. Skarżących nie łączy ponadto z przedmiotowym lokalem, mimo zamieszkiwania w bliskim sąsiedztwie, żadna więź faktyczna: nie nocują w nim, ani też nie przebywają tam regularnie, nie trzymają tam swoich rzeczy. Ponadto należy dodać, iż skarżąca nie przejawia stanowczego zamiaru powrotu do przedmiotowego lokalu, ani nie przewiduje takiej realnej możliwości, możliwość taka wyrażona przez nią nosi cechy jedynie hipotetycznej i nie określonej bliżej w czasie. Przesłanki te decydują o tym, iż opuszczenie przez skarżące lokalu, w którym były zameldowane nosi cechy trwałości. Spornym w sprawie pozostała jednak kwestia dobrowolności opuszczenia przedmiotowego lokalu, co wielokrotnie podkreślała skarżąca w trakcie postępowania administracyjnego oraz w treści skargi wniesionej do tutejszego Sądu. Wątpliwości Sądu nie budzi jednak, iż opuszczenie lokalu przez skarżące miało charakter opuszczenia dobrowolnego. Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w wyroku z dnia 18 kwietnia 2000 r., V SA 1424/99 (LEX nr 79243) o opuszczeniu lokalu w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 cyt. ustawy można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Stanowisko to NSA potwierdził również w wyroku z dnia 25 października 2005 r. , II OSK 127/05 (LEX nr 201427), w którym orzekł, iż za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. Skorzystanie przez skarżącą we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu nie oznacza, zdaniem Sądu formalnego wystąpienia przez skarżącą o stosowną ochronę prawną właściwych organów, takich jak prokuratura czy policja, ale oznacza uzasadnione prawnie wystąpienie, w wyniku którego właściwe organy uznały możliwość powrotu tej osoby do lokalu i uznały za bezprawne działanie dysponenta lokalu polegające na usunięciu z niego osoby zameldowanej. W przedmiotowej sprawie brak podstaw do przyjęcia, iż opuszczenie przez skarżącą D.J. i jej córkę lokalu, gdzie były zameldowane na pobyt stały, nie miało charakteru dobrowolności. Wielokrotnie przywoływane przez skarżącą powody opuszczenia lokalu mające swoje źródło w agresywnym i napastliwym zachowaniu byłego męża – W.J. oraz spowodowane jego problemami alkoholowymi, ostatecznie nie znalazły potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Podkreślić należy, iż w/w okoliczności nie zostały potwierdzone przez powołane do tego organy ścigania prawa, ani też organy wymiaru sprawiedliwości, gdyż brak jest dotyczącego W.J. wyroku o znęcanie się nad D.J. lub córką M.. Jedynie prowadzone było przez policję w tym zakresie w 2002 r.(w wyniku przekazania przez prokuraturę), postępowanie przygotowawcze w formie dochodzenia, w sprawie znęcania się nad skarżącymi, które nie zakończyło się jednak skierowaniem do sądu aktu oskarżenia przeciwko W.J.. Ponadto wskazać należy, iż podnoszone przez skarżącą zarzuty pod adresem W.J. dotyczące jego zachowania, a które stały się bezpośrednią przyczyną opuszczenia przez skarżącą przedmiotowego lokalu, nie zostały również potwierdzone w treści wyroku o rozwiązaniu ich związku małżeńskiego, gdyż jak wynika z ustaleń tutejszego Sądu, wyrok w sprawie zapadł bez orzekania o winie. W ocenie Sądu skarżąca nie podjęła więc żadnych działań, z których wynikałoby że zamierza dążyć do przywrócenia na drodze prawnej dawnego stanu posiadania i wyegzekwowania swojego prawa do zamieszkiwania pod adresem zameldowania. Podkreślenia wymaga fakt, iż nie skorzystała również z tego prawa po wskazówkach udzielonych w decyzji Wojewody z dnia [...] stycznia 2006 r., która uchyliła decyzję o wymeldowaniu skarżącej i jej córki z przedmiotowego lokalu i w której orzeczono odmowę wymeldowania skarżących z pobytu stałego. Skarżąca jedynie zwróciła się do organów ścigania z zawiadomieniem o popełnieniu przestępstwa znęcania nad nią i małoletnią córką przez jej męża – W.J.. Nie zwróciła się natomiast skarżąca do właściwego organu, by w drodze postępowania cywilnego uzyskać utracone posiadanie. W orzeczeniach NSA nie budzi wątpliwości pogląd, zgodnie z którym prawomocny wyrok przywracający posiadanie lokalu osobie bezprawnie z niego usuniętej, oznacza brak przesłanki ,,opuszczenia". Postępowanie jednak zainicjowane przez skarżącą i prowadzone przez policję nie było postępowaniem, które mogło doprowadzić do przywrócenia skarżącej utraconego posiadania. W tym zakresie przysługującym uprawnieniem osoby dochodzącej przywrócenia utraconego posiadanie jest dochodzenie przed sądem powszechnym na drodze postępowania cywilnego roszczenia posesoryjnego (ochrony naruszonego posiadania) na podstawie art. 344 § 1 Kodeksu cywilnego. Roszczenie to, co należy podkreślić, wygasa jednak po upływie roku od chwili naruszenia. Zdaniem Sądu istotne znaczenie dla ustalenia dobrowolności i trwałości opuszczenia miejsca zamieszkania przez D.J. ma również fakt, iż w wyroku orzekającym o rozwiązaniu związku małżeńskiego D. i W.J., brak jest postanowienia co do podziału korzystania z mieszkania przy ul. [...], co potwierdza również fakt braku zainteresowania skarżącej dalszym zamieszkiwaniem w przedmiotowym lokalu. Dokonując oceny sprawy należy mieć na względzie przede wszystkim, iż zameldowanie stanowi jedynie rejestrację pobytu osoby w nim zamieszkującej. Przeciwne rozumienie normy określonej w art. 15 § 2 ustawy prowadziłoby do akceptowania fikcji polegającej na zachowaniu meldunku określonej osoby w lokalu, w którym faktycznie od długiego czasu nie zamieszkuje. Stałoby to w sprzeczności z celem samej instytucji zameldowania i jego rejestrowym charakterem. Stanowisko takie potwierdzają orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2006 r. (II OSK 561/05) (LEX nr 194344). NSA wskazuje w wyroku, iż w obecnym stanie prawnym ewidencja ludności jest instytucją służącą odzwierciedlaniu stanu faktycznego, dostarcza organom wiedzy o rzeczywistym miejscu pobytu obywatela i w żaden sposób nie wiąże się ze sferą praw do lokalu bądź zajmowanego pomieszczenia. Nieodłącznym składnikiem systemu ewidencji ludności jest mechanizm wymeldowywania, a więc formalnego usuwania informacji o zameldowaniu, jeżeli informacja ta przestaje obrazować wynikający z uprzedniego zgłoszenia stan faktyczny. Podobnie w wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r. , II OSK 322/05 (LEX nr 190941) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż wymeldowanie jest potwierdzeniem określonego faktu. Zawarte w art. 15 ust. 2 ustawy przesłanki umożliwiają sprecyzowanie stanu faktycznego, którego efektem ma być stwierdzenie, czy dana osoba opuściła lokal mieszkalny. Okoliczność utraty uprawnień do przebywania w danym lokalu mieszkalnym w powiązaniu z wyprowadzeniem się z tego lokalu jedynie potwierdza fakt opuszczenia mieszkania, co skutkuje wymeldowaniem z danego lokalu. Odnosząc się do podnoszonego przez D.J., wielokrotnie w skardze oraz w postępowaniu administracyjnym, faktu pokrzywdzenia córki – M.J. i działaniu na jej szkodę poprzez wymeldowanie jej z przedmiotowego lokalu, podkreślić należy, iż sytuacja prawna córki skarżącej w zakresie przesłanek uzasadniających wymeldowanie w żadnym razie nie różni się od sytuacji samej skarżącej, jako jej matki i przedstawiciela ustawowego. Zgodnie z treścią art. 26 § 1 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Z treści zaś wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] maja 2005 r. wynika, iż wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią M. powierzone zostało skarżącej, będącej jej matką. Z uwagi na powyższe miejsce zamieszkania matki jest miejscem zamieszkania dziecka znajdującego się pod jego władzą rodzicielską i tak też jest w przedmiotowej sprawie, co z resztą sama skarżąca potwierdziła w swych wyjaśnieniach. Ponadto Sąd pragnie wskazać, iż rozliczenia majątkowo – finansowe, które stanowią tło konfliktu pomiędzy byłymi małżonkami i stanowi źródło roszczeń skarżącej można dochodzić w postępowaniu o podział majątku. Podane wyżej okoliczności w ocenie Sądu są całkowicie wystarczające do wydania decyzji administracyjnej o wymeldowaniu skarżącej D.J. i jej córki M. z lokalu, w którym od długiego czasu nie zamieszkują i z którego nie wymeldowały się pomimo prawnego obowiązku. Wobec powyższego, uznając iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. orzekł jak w sentencji. .