II SA/Go 400/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędzia WSA Marek Szumilas /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2009 r. sprawy ze skargi K.B. na decyzję Wojewody z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...]r., nr [...], II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę 100 złotych /sto/, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata A.K. wynagrodzenie w kwocie 240 złotych /dwieście czterdzieści/ powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu. Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2008r. Wójt Gminy, powołując się na przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku K.B., orzekł o odmowie wymeldowania K.B. z pobytu stałego z lokalu położonego w [...]. Uzasadniając decyzję Wójt Gminy wskazał, iż decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006r. organ ten odmówił wymeldowania K.B. z miejsca pobytu stałego. Wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2008r. (sygn. akt IC 185/07) Sąd Rejonowy nakazał K.B. opróżnienie i wydanie K.B. lokalu mieszkalnego położonego w [...]. Wyrok ten nie został wykonany z uwagi na fakt przebywania K.B. od 2001 roku w Zakładzie Karnym. W złożonych wyjaśnieniach K.B. zeznał, iż wyroku o eksmisję nie skierował do komornika, spakował jedynie pozostałe w mieszkaniu rzeczy osobiste K.B. i wysłał mu je na adres Zakładu Karnego. W ocenie organu I instancji fakt wysłania synowi przez wnioskodawcę rzeczy osobistych nie sposób uznać za wykonanie wyroku o eksmisję, gdyż organem właściwym do jego wykonania jest komornik. Nadto Wójt Gminy zwrócił uwagę na pisemne oświadczenie K.B., z którego wynika, że po wyjściu z Zakładu Karnego ma on zamiar powrócić do miejsca stałego pobytu, chyba że otrzyma inny lokal mieszkalny, w którym będzie mógł zamieszkać. Organ powołał się na dotychczasowe orzecznictwo sądowe, zgodnie z którym przesłanka opuszczenia miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny. W ocenie organu czasowe opuszczenie lokalu w związku z pobytem w Zakładzie Karnym, nie spełnia warunków dobrowolności i trwałości jego opuszczenia. Z tych względów organ uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do wymeldowania K.B. z miejsca pobytu stałego. Pismem z dnia [...] grudnia 2008r. K. i J.B. wnieśli do Wojewody odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając w nim naruszenie przez organ I instancji przepisu art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W uzasadnieniu odwołania K. i J.B. podkreślili, iż organ nie może ograniczyć się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczenia woli osoby, której dotyczy wniosek o wymeldowanie co do jej zamiaru, bowiem o ocenie charakteru pobytu decyduje nie tylko werbalna treść oświadczenia woli, lecz również okoliczności faktyczne wskazujące na rzeczywisty zamiar i "faktyczną możliwość". Odwołujący się zarzucili Wójtowi Gminy, iż nie odniósł się do faktu brutalnego zabójstwa siostry, jakiego dopuścił się K.B. oraz jego skazania za popełnienie tej zbrodni na karę 25 lat pozbawienia wolności. W ich ocenie organ I instancji pominął również, że z uwagi na znęcanie się nad rodziną i uniemożliwianie wspólnego zamieszkiwania, wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2008r. Sąd Rejonowy nakazał K.B. opróżnienie lokalu w [...], odmawiając mu jednocześnie uprawnienia do lokalu zastępczego. K. i J.B. odnosząc się do przywołanego przez organ I instancji oświadczenia K.B. o zamiarze powrotu do miejsca pobytu stałego stwierdzili, że zamiarem syna jest "zamieszkać gdziekolwiek (...), gdzie mu się na to pozwoli". Wojewoda decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2009r., po rozpatrzeniu odwołania, działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał w mocy wskazaną powyżej decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał, że z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że K.B. nie zamieszkuje w miejscu pobytu stałego od 2001 roku. Lokal ten, co zgodnie potwierdzają strony postępowania, opuścił na skutek odbywania kary pozbawienia wolności w wymiarze 25 lat. Organ odwoławczy stwierdził, że w świetle zebranego materiału dowodowego opuszczenie lokalu przez K.B. nie ma charakteru dobrowolnego i trwałego. W ocenie Wojewody, orzeczony wyrok o eksmisji K.B. ze spornego lokalu, nie stanowi podstawy do wymeldowania z miejsca pobytu stałego. Pismem z dnia [...] marca 2009r. skargę na decyzję Wojewody wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. K.B., zarzucając naruszenie przez organ odwoławczy przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie w sytuacji, gdy zaistniały przesłanki do wydania z urzędu lub na wniosek strony decyzji o wymeldowaniu K.B. z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Uzasadniając skargę K.B. wskazał, iż z uwagi na fakt odbywania przez K.B. kary 25 lat pozbawienia wolności i nie przebywania przez niego z tego powodu w miejscu pobytu stałego od ośmiu lat, uznać należy, że opuszczenie lokalu przez K.B. spełnia wymóg trwałości. Zdaniem skarżącego decyzja Wojewody została oparta na błędnej wykładni art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, bowiem nie można kategorycznie interpretować tego przepisu w taki sposób, że opuszczenie lokalu musi mieć charakter dobrowolny. Zgodnie bowiem z dyspozycją tego przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. K.B. powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005r. (sygn. akt II OSK 65/05), z którego wynika, że opuszczenie lokalu wskutek wykonania wyroku orzekającego eksmisję jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, które w konsekwencji uzasadnia orzeczenie o wymeldowaniu osoby eksmitowanej. Nadto zwrócił uwagę na stanowisko zajęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt V SA 1398/02, zgodnie z którym egzekucja wyroku orzekającego eksmisję skarżącego z lokalu jest aktem równoznacznym z ustaniem jego pobytu w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i jeśli nawet po wykonaniu egzekucji eksmitowana osoba, wbrew woli wierzyciela egzekucyjnego, wtargnie do lokalu, nie stanowi to stałego jej pobytu z zamiarem stałego przebywania (będącego generalnie przesłanką zameldowania) i nie uchyla zaistniałej wcześniej przesłanki wymeldowania. W ocenie K.B., egzekucja komornicza wyroku eksmisyjnego jest w przedmiotowej sprawie bezcelowa, bowiem narazi zarówno dłużnika, jak i wierzyciela na niepotrzebne koszty. Skarżący zaznaczył, iż w położonym w [...] lokalu nie ma rzeczy należących do K.B.. Ponadto K.B. powołał się na orzecznictwo sądowe, wskazujące, że w obecnym stanie prawnym ewidencja ludności jest instytucją służącą odzwierciedlaniu stanu faktycznego. Nieodłącznym składnikiem systemu ewidencji ludności jest mechanizm wymeldowywania, a więc formalnego usuwania informacji o zameldowaniu, jeżeli informacja ta przestaje obrazować wynikający z uprzedniego zgłoszenia stan faktyczny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2006r., sygn. akt II OSK 561/05). W części końcowej uzasadnienia skargi wnoszący ją wskazał, że oświadczenie K.B., iż po opuszczeniu zakładu karnego ma on zamiar powrócić do miejsca stałego zameldowania nie może stanowić negatywnej przesłanki do wymeldowania go ze sporego lokalu, bowiem na skutek wyroku orzekającego eksmisję nie może on już powrócić do lokalu w [...]. Nie może także domagać się wprowadzenia do tego lokalu przymusowo, np. przez policję. Tak, jak i w odwołaniu od decyzji organu I instancji K.B. podniósł w skardze, że o charakterze pobytu w określonej miejscowości decyduje nie tylko zwerbalizowany zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu, lecz również okoliczności faktyczne wskazujące na faktyczną możliwość, czyli rzeczywisty zamiar tej osoby. Zdaniem skarżącego organ administracji państwowej nie może ograniczyć się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczenia woli zameldowanej osoby co do jej zamiarów, jako przesłanki negatywnej wymeldowania. Z uwagi na powyższe K.B. wniósł o uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w pełni dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Dokonując na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, uznać należało, że została ona wydana z naruszeniem prawa materialnego, mającym niewątpliwy wpływ na wynik niniejszej sprawy. Na wstępie rozważań wskazać należy, iż obowiązek meldunkowy osób przebywających na terenie Rzeczypospolitej Polskiej ustanowiony został przez ustawodawcę w art. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) - zwanej dalej ustawą. Jego zakres, zgodnie z przepisami art. 4 pkt 2 oraz art. 15 ust. 1 ustawy, obejmuje między innymi obowiązek wymeldowania z miejsca pobytu stałego i czasowego przez osoby opuszczające to miejsce na okres przekraczający 3 miesiące. Z uwagi na podstawowy cel ustawy, jakim jest rejestracja faktów objętych ewidencją, ustawodawca przewidział w odniesieniu do osób odstępujących od realizacji własnego obowiązku meldunkowego, możliwość ich wymeldowania. Stosownie bowiem do treści przepisu art. 15 ust. 2 ww. ustawy, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Podnieść w pierwszej kolejności należy, iż w rozpoznawanej sprawie, zważywszy na specyficzne okoliczności towarzyszące opuszczeniu przez K.B. stanowiącego miejsce jego pobytu stałego lokalu [...], jak i uniemożliwiające przebywanie oraz powrót do tego lokalu, odejść trzeba od zasadniczo popieranego poglądu orzecznictwa powstałego na tle przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, przywołanego także przez orzekające w sprawie organy dla uzasadnienia odmowy wymeldowania, zgodnie z którym przesłanka opuszczenia miejsca pobytu stałego w rozumieniu tego przepisu jest spełniona wówczas, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2001r., sygn. akt V SA 3169/00). Nie można bowiem pominąć okoliczności związanych z opuszczeniem przez K.B. miejsca pobytu stałego na skutek aresztowania, z jego skazaniem prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...] listopada 2002r. (sygn. akt II K 170/02) na karę 25 lat pozbawienia wolności, nieprzebywaniem w miejscu pobytu stałego na skutek osadzenia w jednostce penitencjarnej od grudnia 2001 roku, a także orzeczeniem przez Sąd Rejonowy prawomocnym wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2008r. eksmisji K.B. z lokalu stanowiącego miejsce jego pobytu stałego. Okoliczności te sprawiają, iż w rozpoznawanej sprawie winno znaleźć zastosowanie orzecznictwo sądowe, które w szczególnych przypadkach suponuje wymeldowanie osoby, która nie opuściła miejsca pobytu stałego w sposób dobrowolny. Przywołać należy w tym miejscu stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 26 września 2007r., sygn. akt II OSK 1251/06, wyrok z dnia 18 września 2009r. sygn. akt II OSK 1396/08), znajdujące odzwierciedlenie także w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2008r., sygn. akt IV SA/Wa 2282/07), w którym krytycznie odniesiono się do nadmiernego przywiązania do kwestii dobrowolnego opuszczenia lokalu w sytuacji aresztowania. W orzecznictwie tym podkreśla się, iż ustalenie, czy opuszczenie lokalu było dobrowolne ma znaczenie tylko wówczas, gdy dana osoba jest zmuszona opuścić lokal na skutek działań bezprawnych innych osób, ale nie w sytuacji kiedy opuszczenie lokalu było następstwem zawinionych przez nią działań. Podzielając w całej rozciągłości zaprezentowany w przywołanych orzeczeniach pogląd, uznać należało, iż bezprzedmiotowa w tej konkretnej sprawie jest ocena, czy opuszczeniu przez K.B. miejsca jego pobytu stałego towarzyszyła dobrowolność. Ocena, czy dobrowolność owa wystąpiła pozbawiona jest racji bytu, gdyż K.B., nie wskutek bezprawnego postępowania innych podmiotów, lecz wskutek własnych bezprawnych działań został zatrzymany przez organy ścigania. Opuszczenie przez niego lokalu spowodowane zostało zastosowaniem przewidzianego prawem środka przymusu i było konsekwencją wywołanego przez działanie tej osoby aresztowania. W rozpoznawanej sprawie zbadania wymaga jednak, czy K.B. na trwałe opuścił miejsce pobytu stałego. Zgodnie bowiem ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zajętym na gruncie analogicznej sprawy w uzasadnieniu przywołanego powyżej wyroku z dnia [...] września 2007r., z punktu widzenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, istotne znaczenie ma, aby opuszczenie lokalu miało charakter trwały. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił jednocześnie, że prawomocnie orzeczona kara 25 lat pozbawienia wolności powoduje, iż uznać należy, że opuszczenie lokalu przez zameldowanego miało charakter trwały (sygn. akt II OSK 1251/06). Nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał, że ocena, czy opuszczenie lokalu ma charakter trwały nie może być oparta na dosłownym rozumieniu trwałości jako stanu, który nie ulegnie zmianie i być pojmowana jedynie jako opuszczenie lokalu "na zawsze". Także bowiem opuszczenie lokalu na pewien czas może być uznane za trwałe jeżeli okres ten jest wystarczająco długi (wyrok z dnia 19 stycznia 2009r., sygn. akt II SA/Gl 493/08). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podzielając zaprezentowane powyżej poglądy uznał, iż K.B., jako skazany na karę 25 lat pozbawienia wolności, opuścił lokal w [...] na trwałe. Dla dodatkowego poparcia zajętego przez tutejszy Sąd stanowiska wskazać nadto należy, że istotna w tej sprawie jest także okoliczność, że na skutek podjętych przez K.B. działań orzeczony został wobec K.B. nakaz opuszczenia i opróżnienia położonego w [...] lokalu. Nie sposób przychylić się do stanowiska Wojewody, stwierdzającego w lakonicznym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż "orzeczony wyrok o eksmisji (...) nie jest podstawą do wymeldowania". Organ zdaje się nie dostrzegać, że na skutek wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] kwietnia 2008r. ewentualny powrót K.B. do dawnego mieszkania byłby bezprawny, łamałby bowiem orzeczony tymże wyrokiem sądowym nakaz jego opuszczenia. Zdaniem tutejszego Sądu, orzekające w sprawach o wymeldowanie organy administracji publicznej nie mogą chronić stanów, które byłyby z sprzeczne z prawem, a niewątpliwie taka sytuacja zaistniałaby, gdyby przeszkodą do wymeldowania K.B. była wyrażana przez niego wola powrotu do lokalu, w sytuacji, gdy wobec tejże osoby orzeczony został prawny nakaz jego opuszczenia. W konsekwencji, nie podzielając stanowiska Wójta Gminy oraz Wojewody, iż brak jest ustawowych przesłanek do wymeldowania K.B. z miejsca pobytu stałego, zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji uznać należało za naruszającą art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w stopniu mającym niewątpliwy wpływ na wynik tejże sprawy. Rolą organów przy ponownym rozpoznaniu sprawy z wniosku K.B. będzie, stosownie do dyspozycji art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uwzględnienie oceny prawnej sformułowanej w niniejszym uzasadnieniu. Z przedstawionych powyżej względów należało orzec jak w sentencji, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do treści art. 200 oraz art. 205 ppsa, Sąd uwzględnił wniosek K.B. o zasądzenie od Wojewody zwrotu poniesionych przez skarżącego kosztów postępowania sądowego, na które składa się uiszczony wpis od skargi w wysokości 100 zł. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika, o którym mowa w pkt III sentencji wyroku, Sąd określił zgodnie z przepisem § 19 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.1348 ze zm.).