II SA/Go 426/18

Dnia 23 sierpnia 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku T.D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. Dnia 13 lipca 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek T.D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący działając przez profesjonalnego pełnomocnika podał, iż mieszka u matki i pozostaje na jej utrzymaniu. Jedynym ich dochodem jest emerytura matki skarżącego w wysokości 1050 zł. Skarżący nie jest zatem w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Według zawartego w formularzu PPF oświadczenia skarżący nie posiada jakichkolwiek dochodów, oszczędności, przedmiotów wartościowych ani majątku. Zarządzeniem z dnia 27 lipca 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., pełnomocnik skarżącego został wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie: a) wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego oraz jego matkę, przedstawiających saldo na tych rachunkach oraz wszystkie operacje finansowe, za okres ostatnich sześciu miesięcy, b) rachunków (dokumentów) potwierdzających ponoszone przez matkę skarżącego koszty związane z utrzymaniem mieszkania (energia elektryczna, woda, gaz itp.), c) ewentualnych rachunków dotyczących kosztów leczenia, leków skarżącego, d) dokumentów potwierdzających fakt zarejestrowania skarżącego w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna albo poszukująca pracy – o ile skarżący jest zarejestrowany w PUP (np. decyzja o przyznaniu statusu osoby bezrobotnej albo poszukującej pracy, zaświadczenie potwierdzające posiadanie takiego statusu), e) dokumentów potwierdzających ewentualną niezdolność skarżącego do pracy (np. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności – o ile skarżący dysponuje takim dokumentem) - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o okoliczności wynikające z akt sprawy. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, wezwanie powyższe doręczono na adres kancelarii pełnomocnika skarżącego w dniu 31 lipca 2018 r. (k. 23 akt sądowych), odebrał je upoważniony pracownik. Na powyższe wezwanie nie udzielono odpowiedzi. Wniosek o przyznanie przyznania prawa pomocy należało oddalić. Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie tego prawa spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności celem ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W myśl art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie w tym przedmiocie skierowano do profesjonalnego pełnomocnika skarżącego, w dniu 31 lipca 2018 r. odebrał je upoważniony pracownik kancelarii (k. 23 akt sądowych). W myśl art. 72 § 2 p.p.s.a., jeżeli doręczenia dokonuje się w miejscu pracy (a takim miejscem jest siedziba kancelarii profesjonalnego pełnomocnika strony skarżącej), można doręczyć pismo osobie upoważnionej do odbioru pism. Termin do wykonania zarządzenia rozpoczął zatem swój bieg od 1 sierpnia 2018 r. i upłynął bezskutecznie z dniem 7 sierpnia 2018 r. (dzień roboczy – wtorek). Powyższe wezwanie pozostało bez jakiejkolwiek odpowiedzi. Nie zostały dostarczone m.in. wyciągi z rachunków bankowych skarżącego i jego matki, dokumenty potwierdzające ponoszone koszty utrzymania domu, ewentualnego leczenia i leków skarżącego, czy też dokumenty potwierdzające ewentualny status skarżącego jako osoby bezrobotnej, poszukującej pracy bądź potwierdzające jego ewentualną niezdolność do pracy – o ile skarżący dysponowałby takimi dokumentami. W tej sytuacji analiza sytuacji majątkowej i życiowej skarżącego okazała się niemożliwa. Należy przy tym podkreślić, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866) – czego skarżący ani jego pełnomocnik w niniejszej sprawie, w odniesieniu do zadeklarowanej sytuacji majątkowej nie uczynili. Jednocześnie w judykaturze przyjmuje się, że niedopełnienie – nawet w części – obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienia NSA z 29 stycznia 2015 r., II OZ 58/15, z 9 lipca 2014 r., I OZ 539/14). W konsekwencji wynikająca z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka wykazania przez stronę niemożności poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania nie została spełniona, w związku z czym na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak na wstępie.