II SA/Go 433/14

Dnia 22 września 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 22 września 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M.S. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia p o s t a n a w i a : 1. przyznać prawo pomocy obejmujące zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 100 (sto) zł, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. M.S. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2013 roku nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF. Uzasadniając wniosek skarżąca podała, że otrzymuje rentę w wysokości 830 zł, a jej mąż pobiera emeryturę w kwocie 1.573 zł netto. Wraz z mężem cierpią na liczne schorzenia (zaćma obu oczu, miażdżyca, jaskra wtórna) i z tego tytułu przeznaczają znaczne kwoty na opiekę medyczną i zakup leków. W uzupełnieniu złożonego wniosku skarżąca przedstawiła dowody na ponoszone wydatki: czynsz – 130 zł, energia elektryczna – 101 zł, fundusz remontowy – 51 zł, podatek od nieruchomości – 25 zł, podatek rolny). Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 100 zł, natomiast w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego M.S. wniosła sprzeciw. Podała, że zasługuje on na uwzględnienie z uwagi na realizację konstytucyjnego prawa do sądu. Nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny. Do akt sprawy dołączyła już dokumentację obrazującą jej sytuację zdrowotną i materialną. Wraz z mężem są osobami schorowanymi, nie mają oszczędności ani rzeczy wartościowych, zaś koszty utrzymania wzrastają. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek skarżącego przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych okazał się częściowo zasadny. Zgodnie z art. art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu środek ten został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 246 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc ta ma służyć najuboższym, jej celem jest zapobieganie sytuacjom, w których rzeczywisty brak wystarczających środków finansowych uniemożliwiłby stronie skorzystanie z jej prawa do weryfikacji legalności orzeczenia organu administracji publicznej przez niezawisły sąd, ewentualnie do wniesienia środka zaskarżenia od orzeczenia sądu administracyjnego pierwszej instancji. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa każdorazowo na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści cytowanego powyżej art. 246 § 1 p.p.s.a. W orzecznictwie przyjmuje się, iż strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że mimo poczynienia wszelkich możliwych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych nie może zgromadzić środków na poniesienie chociaż części kosztów postępowania (postanowienie z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 80/09, LEX nr 550323). Nie można również tracić z pola widzenia faktu, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP, dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. W ocenie Sądu okoliczności wykazane przez skarżącą uzasadniają przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Miesięczny dochód skarżącej oraz jej małżonka z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych wynosi miesięcznie około 2.410 zł netto. Udokumentowane koszty utrzymania mieszkania (wydatki na energię elektryczną, gaz, czynsz, odpady) wynoszą około 380 zł miesięcznie. Z pozostałej kwoty około 2 tys. zł skarżąca wraz z małżonkiem muszą zatem pokryć wydatki związane m.in. z zakupem żywności, odzieży, dojazdami do lekarzy specjalistów i zakupem leków itp. Skarżąca podniosła, iż leczenie u niej oraz u jej małżonka jaskry i innych przewlekłych schorzeń pociąga za sobą znaczne wydatki. Złożyła do akt karty informacyjne leczenia szpitalnego, w których m.in. zalecono im stosowanie wymienionych tam leków. Pomijając już fakt, że są to karty informacyjne z 2012 oraz 2013 roku, skarżąca nie wykazała wysokości wydatków ponoszonych miesięcznie na leczenie, m.in. czy za leki ponoszona jest pełna odpłatność, czy też są refundowane, a jeżeli tak to w jakiej wysokości. Wskazane wyżej okoliczności doprowadziły Sąd do wniosku, że skarżąca spełnia warunki do częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w części przekraczającej 100 zł co oznacza, że będzie ona obowiązana do uiszczenia wpisu sądowego w pozostałej części wynoszącej 100 zł. Brak było podstaw do zastosowania zwolnienia od kosztów sądowych w całości, przede wszystkim ze względu na to, iż jak wynika z orzecznictwa sądowego, osiąganie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Odnosząc się do złożonych do akt sprawy decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego należy zwrócić uwagę, że tego rodzaju obciążenie podatkowe łączy się z prawem własności nieruchomości (skarżąca jest właścicielem nieruchomości o powierzchni 60 arów czyli 0,6 ha), którą można wydzierżawić lub w inny sposób czerpać z niej pożytki. Z kolei zawarty we wniosku o zwolnienie od kosztów oraz w sprzeciwie argument, iż "koszty utrzymania wzrastają" to okoliczność powszechnie znana, która dotyczy całego społeczeństwa, w tym wszystkich osób biorących udział w postępowaniach sądowych, nie tylko tych ubiegających się o prawo pomocy. Jeżeli chodzi zaś o nieudokumentowanie wydatków na leczenie, to wezwanie do przedłożenia kosztów ponoszonych z tego tytułu skarżąca odebrała w dniu 29 lipca 2014 r. (k. 121 akt sprawy). Nawet jeżeli nie posiadała rachunków z okresu poprzedzającego to wezwanie, to wraz z wniesieniem sprzeciwu od postanowienia referendarza w dniu 1 września 2014 r. należało nadesłać rachunki choćby z ostatniego miesiąca, gdy skarżąca wiedziała już, że sąd bierze pod uwagę tego rodzaju okoliczności przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się natomiast do argumentu braku posiadania jakichkolwiek oszczędności należy zwrócić uwagę, że wymienioną kwotę skarżąca wraz z małżonkiem powinni wygospodarować i uiścić ze swych dochodów bieżących, co znajduje potwierdzenie m.in. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10 (LEX nr 742076). Jednakże mimo powyższych okoliczności Sąd zdecydował się zastosować wobec skarżącej częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, głównie z uwagi na jej zaawansowany wiek oraz liczne schorzenia, na które cierpi wraz z małżonkiem. W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.