II SA/Go 434/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Fornalik (spr.) Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2013 r. sprawy ze skargi G.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy postanawia: na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawiesić postępowanie. Decyzją z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...], którą orzeczono o zatrzymaniu G.O. prawa jazdy kategorii B nr [...] w związku z zadłużeniem alimentacyjnym, do czasu ustania przyczyn zatrzymania. Pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r. na powyższą decyzję SKO, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. złożył G.O. z żądaniem jej uchylenia. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] lutego 2013 r., którą na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228, ze zm., - dalej "u.p.o.u.a.") orzeczono o zatrzymaniu G.O. prawa jazdy kategorii B nr [...]. Decyzja organu I instancji została wydana na podstawie art. 5 u.p.o.u.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r, o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r, Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. Przed nowelizacją powyższego przepisu, jego treść stanowiła powtórzenie brzmienia art. 5 ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, ze zm.). Przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009 r., sygn. P 46/07, został uznany za niezgodny z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny tymże wyrokiem stwierdził, że obowiązujący pod rządami art. 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej mechanizm zatrzymywania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, naruszał zasadę sprawiedliwej procedury poprzez brak stosownego trybu odwoławczego umożliwiającego dłużnikowi alimentacyjnemu poddanie kontroli instancyjnej merytorycznej zasadności wniosku uprawnionego organu o zatrzymanie prawa jazdy, a także konstytucyjną zasadę proporcjonalności poprzez brak służebnej roli zatrzymania prawa jazdy dla realizacji podstawowego celu ustawy, jakim jest zapewnienie skuteczności w egzekwowaniu należności alimentacyjnych, którego to celu nie można osiągnąć - z zasady - poprzez zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, którego aktywność zawodowa łączy się z posiadaniem prawa jazdy. Nadto, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, przewidziany w poprzedniej regulacji prawnej, mechanizm odzyskiwania prawa jazdy zatrzymanego dłużnikowi alimentacyjnemu, naruszał zasadę prawidłowej legislacji poprzez niejednoznaczne określenie okoliczności pozwalających na wystąpienie z wnioskiem o zwrot dokumentu. Zakwestionowana przez Trybunał Konstytucyjny regulacja przewidywała następujące zasady postępowania wobec dłużników alimentacyjnych. W przypadku bezskutecznej egzekucji świadczenia alimentacyjnego, komornik sądowy prowadzący postępowanie egzekucyjne, był zobowiązany do poinformowania właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego wójta (burmistrza, prezydenta miasta) o stanie egzekucji i przyczynach jej bezskuteczności (art. 3 ust, 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zwanej dalej ustawą o dłużnikach alimentacyjnych). Na wniosek organu właściwego dłużnika alimentacyjnego, ośrodek pomocy społecznej, przeprowadzał wywiad środowiskowy u dłużnika alimentacyjnego (art. 4 ust. 1 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych). W wypadku, gdy dłużnik alimentacyjny nie mógł się wywiązać ze swoich zobowiązań z powodu braku zatrudnienia, organ właściwy dłużnika zwracał się do urzędu pracy o przedstawienie informacji o możliwościach aktywizacji zawodowej dłużnika (art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych). W razie braku takich możliwości, na podstawie art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy, organ właściwy dłużnika występował z wnioskiem do starosty o skierowanie dłużnika do prac organizowanych na zasadach robót publicznych, określonych w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Jeżeli dłużnik uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu środowiskowego lub odmawiał proponowanej mu pracy zawodowej bądź robót publicznych albo uchylał się od nich, organ właściwy dłużnika, informował podmiot uprawniony do złożenia wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 kodeksu karnego, tj. za uporczywe uchylanie się od obowiązków alimentacyjnych (art. 4 ust. 3 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych). Po złożeniu wniosku o ściganie, następowało skierowanie przez organ właściwy dłużnika, wniosku do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego (art. 5 ust. 1 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych). Wniosek o zatrzymanie prawa jazdy stanowił podstawę decyzji o jego zatrzymaniu (art. 5 ust. 2 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych). Po stwierdzeniu, że przyczyna zatrzymania prawa jazdy ustała, następował jego zwrot na wniosek organu właściwego dłużnika alimentacyjnego (art. 5 ust. 3 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych). Opisany wyżej mechanizm zatrzymywania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym został powtórzony w art. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378), która z dniem 1 października 2008r, zastąpiła ustawę z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym pojawiły się wówczas wyroki uchylające decyzje o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym w oparciu o wskazany przepis w następstwie dostrzeżenia tzw. wtórnej niekonstytucyjności regulacji prawnej, która - zdaniem poszczególnych składów orzekających - pozwalała sądom administracyjnym na odmowę zastosowania art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jako niezgodnego z Konstytucją RP (por. wyroki WSA w Łodzi z 5 października 2010 r., III SA/Łd 333/10 i 13 stycznia 2010 r., III SA/Łd 519/09; WSA w Bydgoszczy z 6 stycznia 2010 r., IISA/Bd 662/09; WSA w Poznaniu z 7 lipca 2010 r. II SA/Po 187/10 i 7 grudnia 2010 r., II SA/Po 715/10; WSA w Rzeszowie z 7 września 2011 r., II SA/Rz 374/11, dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej NSA). Nowelizacja przepisu art. 5 u.p.o.u.a., dokonana ustawą zmieniającą z dnia 19 sierpnia 2011 r. wprowadziła istotne, zdaniem sądu, zmiany mechanizmu zatrzymywania dłużnikom alimentacyjnym prawa jazdy. Od dnia 1 stycznia 2012 r. postępowanie w sprawie zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy, poprzedzone musi być postępowaniem w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Postępowanie, przy tym, w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, może być wszczęte jedynie w sytuacji, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub złożenie oświadczenia majątkowego, zarejestrowanie się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy lub bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, odmawia przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowemu dorosłych (vide: obecne brzmienie art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Nadto sama decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie może być wydana wobec takiego dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (art. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Jak wynika z art. 3b powyższej ustawy wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, organ właściwy dłużnika kieruje do starosty dopiero, gdy decyzja o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna i jak wynika z art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a. - na podstawie powyższego wniosku jest wydawana decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy. Do wniosku o zatrzymanie prawa jazdy organ dołącza odpis decyzji oraz składa jednocześnie wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 k.k. Uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika alimentacyjnego , gdy: - ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3 oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiąże się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub - nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego (art. 5 ust. 6 u.p.o.u.a.). Jednakże nowe rozwiązanie, choć odmienne i eliminujące automatyzm działania organu budzi nadal istotne wątpliwości konstytucyjne. Dostrzegł je, między innymi, Prokurator Generalny modyfikując w dniu 23 lipca 2012 r. pierwotnie złożony w dniu 22 listopada 2010 r. wniosek o zbadanie konstytucyjności art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. W obecnym kształcie wniosku organ ten domaga się stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny, że art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a. w zakresie, w jakim stanowi, że organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, jest niezgodny z zasadą proporcjonalności wywiedzioną z art. 2 Konstytucji RP (sygnatura sprawy K 23/10). Ten zaś problem jest istotą rozstrzygnięcia niniejszego sporu, gdyż podstawę zastosowanego wobec skarżącego środka prawnego - zatrzymania prawa jazdy, stanowił art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a. Uznając wyłączną kompetencję Trybunału Konstytucyjnego do badania zgodności aktu normatywnego o randze ustawy i wskazując, że orzeczenie wydane przez ten organ ma prejudycjalne znaczenie dla wyniku niniejszej sprawy uzasadnione jest zawieszenie postępowania do czasu rozpatrzenia przez Trybunał Konstytucyjny przedstawionego pytania prawnego . Z tych względów, Sąd na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.