II SA/Go 439/18

Dnia 3 września 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 3 września 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A.A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.A. na zarządzenie Burmistrza z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie ogłoszenia wykazu nieruchomości przeznaczonych do oddania w dzierżawę p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. Dnia 9 lipca 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek A.A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca podała, iż jest osobą samotną, w podeszłym wieku, schorowaną. Utrzymuje się z emerytury nauczycielskiej, której wysokość – po pokryciu kosztów utrzymania – nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Ich zapłata wyrządziłaby znaczący uszczerbek w koniecznym utrzymaniu oraz uniemożliwiłaby zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca zmuszona jest korzystać ze wsparcia finansowego rodziny. Nadto podała, iż zamieszkuje w lokalu o powierzchni ok. 87 m², wysokość jej emerytury wynosi 1290,12 zł netto miesięcznie oraz wyszczególniła swoje wydatki na utrzymanie. Zarządzeniem z dnia 31 lipca 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., występująca w charakterze profesjonalnego pełnomocnika skarżącej adw. G.K. została wezwana do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie: a) wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, przedstawiających saldo na tych rachunkach oraz wszystkie operacje finansowe, za okres ostatnich trzech miesięcy, b) rachunków (dokumentów) potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem mieszkania (energia elektryczna, woda, gaz itp.), c) ewentualnych rachunków dotyczących kosztów leczenia, leków, rehabilitacji, d) dokumentów potwierdzających wysokość aktualnych dochodów skarżącej (np. aktualny odcinek emerytalny), - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o okoliczności wynikające z akt sprawy. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, wezwanie powyższe doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 8 sierpnia 2018 r. (k. 55 akt sądowych). Na powyższe wezwanie nie udzielono odpowiedzi. Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie tego prawa spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności celem ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W myśl art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie w tym przedmiocie skierowano do pełnomocnika skarżącej, które zostało doręczone w dniu 8 sierpnia 2018 r. (k. 55 akt sądowych). Termin do wykonania zarządzenia rozpoczął zatem swój bieg od 9 sierpnia 2018 r. i upłynął bezskutecznie z dniem 16 sierpnia 2018 r. (dzień roboczy – czwartek, przy uwzględnieniu faktu, że środa 15 sierpnia 2018 r. była dniem ustawowo wolnym od pracy). Powyższe wezwanie pozostało bez jakiejkolwiek odpowiedzi. Nie zostały dostarczone m.in. wyciągi z rachunków bankowych skarżącej, dokumenty potwierdzające ponoszone koszty utrzymania, ewentualnego leczenia, leków czy rehabilitacji, jak również dokumenty potwierdzające aktualną wysokość świadczenia emerytalnego skarżącej. W tej sytuacji analiza sytuacji majątkowej i życiowej skarżącej okazała się niemożliwa. Należy przy tym podkreślić, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866) – czego skarżąca ani jej pełnomocnik w niniejszej sprawie, w odniesieniu do zadeklarowanej sytuacji majątkowej nie uczyniły. Jednocześnie w judykaturze przyjmuje się, że niedopełnienie – nawet w części – obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienia NSA z 29 stycznia 2015 r., II OZ 58/15, z 9 lipca 2014 r., I OZ 539/14). W konsekwencji wynikająca z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka wykazania przez stronę niemożności poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania nie została spełniona, w związku z czym na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak na wstępie.