II SA/Go 461/16

Dnia 30 czerwca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2016 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.B. na postanowienie Wojewody z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania p o s t a n a w i a : 1. odrzucić skargę, 2. odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] lutego 2016 r. M.B. zwrócił się do Wojewody o wznowienie postępowania zakończonego decyzją tego organu z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie wymeldowania D.B. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...]. Przyczyną umorzenia postępowania był fakt wypowiedzenia M.B. – dotychczasowemu najemcy opisanego wyżej lokalu, a jednocześnie inicjatorowi tego postępowania administracyjnego – umowy najmu lokalu przy ul. [...]. Zdaniem organów było to równoznaczne z utratą przez M.B. statusu strony tego postępowania, a w konsekwencji jego bezprzedmiotowością. Jako podstawę wznowienia postępowania wnioskodawca wskazał przesłanki, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 3 i 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej w skrócie kpa), w myśl których w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 oraz jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Uzasadniając wniosek M.B. podniósł, iż podjął kroki prawne na drodze postępowania przed sądem powszechnym celem przywrócenia stosunku prawnego najmu przedmiotowego lokalu, nadto postępowanie odwoławcze w tej sprawie prowadziła ta sama osoba. Po przekazaniu przez Wojewodę powyższego wniosku Burmistrzowi Miasta i Gminy z uwagi na treść art. 148 § 1 kpa (w myśl którego podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania), a następnie odesłaniu przez Burmistrza wniosku wraz z aktami sprawy do Urzędu Wojewódzkiego, postanowieniem z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] (sprostowanym postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] eliminującym omyłkę pisarską zawartą w pierwszym postanowieniu) Wojewoda odmówił na podstawie art. 149 § 3 kpa wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej decyzją tego organu z dnia [...] czerwca 2015r. nr [...] stwierdzając, że w omawianej sprawie bezsprzecznie ustalono, iż M.B. utracił przymiot strony w postępowaniu, zatem wniosek o wznowienie tego postępowania jest niedopuszczalny. W postanowieniu tym zawarto pouczenie, iż jest ono ostateczne w administracyjnym toku postępowania. Jednakże strona może je zaskarżyć do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. za pośrednictwem Wojewody, w terminie 30 dni od dnia jego doręczenia, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Na powyższe postanowienie Wojewody z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] M.B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. kwestionując jego zasadność i zgodność z prawem. Zarzucił, że organ rażąco naruszył przepisy prawa błędnie przyjmując brak przysługującego mu statusu strony w omawianej sprawie. Nadto skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało odrzucić. Badanie merytorycznej zasadności skargi każdorazowo poprzedza analiza wymogów jej dopuszczalności, określonych w art. 52-54 oraz art. 57 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie ppsa. Postępowanie sądowoadministracyjne może się bowiem toczyć wyłącznie na skutek prawnie dopuszczalnej i skutecznie wniesionej skargi. Stosownie do treści art. 149 § 3 kpa, stanowiącego podstawę prawną zaskarżonego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia Wojewody z dnia [...] marca 2016 r. nr [...], odmowa wznowienia postępowania administracyjnego następuje w drodze postanowienia. Na postanowienie, o którym mowa w § 3, służy zażalenie (art. 149 § 4 kpa). Zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia stronie, a gdy postanowienie zostało ogłoszone ustnie – od dnia jego ogłoszenia stronie, o czym stanowi art. 141 § 2 kpa. Z kolei w myśl art. 144 kpa w sprawach nieuregulowanych w rozdziale dotyczącym zażaleń do tych środków zaskarżenia mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Zaskarżone postanowienie z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] zostało wydane przez Wojewodę, który w tym przypadku wystąpił jako organ pierwszej instancji. W myśl przepisu art. 127 § 2 kpa właściwy do rozpatrzenia odwołania (a co za tym idzie, również zażalenia) jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. Jak wynika z treści art. 17 pkt 2 kpa, organami wyższego stopnia w rozumieniu tego kodeksu są w stosunku do wojewodów – właściwi w sprawie ministrowie. Z uwagi na to, że zarówno Kodeks postępowania administracyjnego jak i inne ustawy nie zawierają w odniesieniu do wydawanych przez wojewodę postanowień w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego żadnych regulacji szczególnych, należy przyjąć, iż na zaskarżone postanowienie Wojewody z dnia [...] marca 2016 r. przysługiwała nie skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (jak wskazano w pouczeniu zawartym w treści tego postanowienia), lecz zażalenie do ministra właściwego do spraw wewnętrznych (co wynika z treści art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności – t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 388 – w wersji obowiązującej na dzień wydania zaskarżonego postanowienia). Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 2 ppsa kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Jednakże aby skarga została skutecznie wniesiona, strona musi dopełnić wszystkich wymogów jej dopuszczalności wynikających z art. 52-54 oraz art. 57 ppsa. Zgodnie z art. 52 § 1 ppsa skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 ppsa). W rozpatrywanej sprawie przed wniesieniem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący powinien zatem skorzystać z przysługującego mu środka zaskarżenia w administracyjnym toku instancji i złożyć za pośrednictwem Wojewody zażalenie do ministra właściwego do spraw wewnętrznych, w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Niezłożenie w niniejszej sprawie przez skarżącego zażalenia należy uznać za niewyczerpanie środków zaskarżenia w rozumieniu art. 52 ppsa. Jest to jedna z przyczyn niedopuszczalności skargi, o jakiej mowa w art. 58 § 1 pkt 6 ppsa (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków, wyd. Zakamycze 2005, s. 158). Wprawdzie zaskarżone postanowienie Wojewody nie zawierało prawidłowego pouczenia o sposobie i trybie wniesienia zażalenia (lecz błędne pouczenie o skardze do sądu administracyjnego), jednakże okoliczność ta nie może skutkować uznaniem skargi za wniesioną z zachowaniem wymogu określonego w art. 52 § 1 ppsa. Z uwagi na błędne pouczenie skarżący może rozważyć złożenie do ministra właściwego do spraw wewnętrznych zażalenia na postanowienie Wojewody z dnia [...] marca 2016 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia tego środka prawnego. Czynności tych należy dokonać w terminie siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, co wynika z art. 58 § 2 kpa. W razie skorzystania przez skarżącego z tych środków prawnych organ drugiej instancji będzie obowiązany ocenić w pierwszej kolejności, czy w okolicznościach niniejszej sprawy uchybienie terminu do złożenia zażalenia było zawinione przez stronę, a następnie czy zażalenie to zasługuje na uwzględnienie. Dopiero rozpatrzenie sprawy przez ministra otworzy skarżącemu drogę do skutecznego wniesienia skargi na ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. W świetle powyższych okoliczności sprawa niniejsza nie mogła zostać rozpoznana przez Sąd co do istoty, wobec czego na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ppsa, orzeczono jak w pkt 1 sentencji postanowienia. Jeżeli chodzi o wniosek M.B. o przyznanie prawa pomocy, należy zwrócić uwagę, iż stosownie do treści art. 243 § 1 ppsa prawo to może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 ppsa). Jednakże w myśl art. 247 ppsa prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. W orzecznictwie sądowym panuje zgodny pogląd, że o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o taką sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego (postanowienie NSA z 14 marca 2012 r., II GZ 82/12, LEX nr 1121172), zaś stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości co do braku szans na jej uwzględnienie (postanowienie NSA z 28 lutego 2012 r., II FZ 109/12, LEX nr 1121093). Przepis art. 247 ppsa znajduje zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, w których skarga kwalifikuje się do odrzucenia (postanowienie NSA z 22 lutego 2012 r., I OZ 1110/11, LEX nr 1120723), co ma miejsce w niniejszej sprawie. W rozpatrywanym przypadku oczywista bezzasadność skargi M.B. wynika z faktu zaskarżenia rozstrzygnięcia, którego Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest władny rozpoznać merytorycznie, tzn. postanowienia wydanego w pierwszej instancji. Jednakże w razie ewentualnego wniesienia przez stronę skargi na rozstrzygnięcie ostateczne, tzn. takie, na które skarga do sądu administracyjnego przysługuje i ponowienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, wniosek ten podlegać będzie merytorycznemu rozpoznaniu przez właściwy miejscowo wojewódzki sąd administracyjny. W konsekwencji, na podstawie art. 247 ppsa orzeczono jak w pkt 2 sentencji postanowienia.