II SA/Go 471/17
WyrokWSA w Gorzowie Wielkopolskim2017-10-05
Skład orzekający: Krzysztof Dziedzic, Grażyna Staniszewska, Jarosław Piątek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ egzekucyjny ma prawo wydać postanowienie określające wysokość nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności, jeśli dłużnik zajętej wierzytelności podnosi argumenty dotyczące wadliwości wykonanych prac i możliwości potrącenia, które nie zostały formalnie zgłoszone jako zarzut potrącenia w rozumieniu Kodeksu cywilnego?Ratio decidendi
Organ egzekucyjny ma prawo wydać postanowienie o określeniu wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności, jeśli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od jej przekazania, a uchylanie się to ma charakter bezpodstawny. Argumenty dotyczące wadliwości prac i możliwości potrącenia, które nie zostały formalnie zgłoszone jako zarzut potrącenia zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, nie stanowią wystarczającej podstawy prawnej do uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Sąd oddalił skargę, uznając, że uchylanie się od przekazania wierzytelności było bezpodstawne.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła postanowienia organu egzekucyjnego określającego wysokość nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności, wynikającej z postępowania egzekucyjnego wobec spółki "N" Sp. z o.o., której dłużnikiem była A Oddział. A Oddział kwestionowała wysokość zobowiązania, podnosząc argumenty o wadliwym wykonaniu prac i możliwości potrącenia, jednak nie złożyła formalnego oświadczenia o potrąceniu. Organy egzekucyjne obu instancji utrzymały w mocy postanowienie o określeniu nieprzekazanej kwoty. A Oddział wniosła skargę do WSA, zarzucając m.in. naruszenie kompetencji organów w zakresie orzekania o sporności wierzytelności oraz przedawnienie roszczenia.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2017 r. sprawy ze skargi A na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności oddala skargę.
Postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego określił A Oddział wysokość nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności:
- należność główna na dzień [...] września 2016 r. – 77.774, 81 zł,
- odsetki na dzień [...] września 2016 r. – 9.739, 01 zł,
- koszty egzekucyjne na dzień [...] września 2016 r. – 11.462, 67 zł,
- koszty upomnienia - 92, 80 zł.
Postanowienie wydane zostało na podstawie art. 123 § 1 kpa w związku z art. 18, art. 71a § 9, art. 91 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (DZ.U. z 2016 r. poz. 599) – określana dalej w skrócie u.p.e.a.
W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w 2015 r. oraz 2016 r. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przeciwko "N" Spółka z o.o.. W toku postępowania organ zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnej "N" sp. z o.o. należnej od A Oddz. Zajęta wierzytelność dotyczy inwestycji wykonywanej w [...]. Zajęć dokonano na podstawie zawiadomień z dnia: [...] marca 2015 r., [...] kwietnia 2015 r., [...] kwietnia 2015 r., [...] maja 2015 r., [...] grudnia 2015 r., [...] kwietnia 2016 r. W odpowiedzi na zajęcia oraz ponaglenia, w pismach z dnia [...] maja 2016 r. A Oddz. poinformowała, że nie posiada zadłużenia wobec "N" spółka z o.o. Nadto wskazała, że "N" spółka z o.o. przewiduje zakończenie prac wykończeniowych oraz poprawkowych na koniec czerwca 2016 r., o rozliczeniu finansowym A Oddz. zobowiązała się poinformować. Z oświadczenia złożonego w dniu 6 sierpnia 2015 r. przez "N" spółka z o.o. wynika, że A Oddz. posiada zobowiązanie wobec w.w. spółki na łączną kwotę 368.986, 12 zł, na którą składają się faktury dotyczące dwóch inwestycji tj.: budowa infrastruktury turystycznej oraz odbudowa dwóch pokopalnianych zbiorników wodnych. Z uzgodnienia rozliczenia końcowego z dnia [...] lipca 2015 r. wynika, że A Oddz. uznaje swoją zobowiązanie wobec spółki "N" spółka z o.o. w wysokości 254, 131, 80 zł wynikające z niezapłaconych faktur oraz kwotę 34. 218, 60 zł z przyjętego przez inwestora wyposażenia dostarczonego przez spółkę "N", pomniejszoną o wcześniej uregulowana kwotę 15. 000 zł, co łącznie stanowi kwotę 273, 349, 68 zł. Kwota ta wynika z faktur wystawionych w dniu [...] listopada 2014 r. o numerach: [...]. Wymienione faktury zostały podpisane przez Dyrektora "N" – H.B. oraz przez Dyrektora A Oddz.– ks. prezb. S.C.. Faktury zostały wystawione po uprzednim przyjęciu protokołu wykonanych prac przez A Oddz.. W dniu 18 sierpnia 2015 r. Dyrektor A Oddz. – ks. prezb. S.C. potwierdził istnienie wierzytelności oraz poinformował, ze ostateczne rozliczenie robót jeszcze nie nastąpiło. W dniu 18 grudnia 2015 r. A Oddz. ponownie poinformowała organ o tym, że nie dokonano ostatecznego rozliczenia robót budowlanych, a termin przedstawienia pozwolenia na użytkowanie obiektu wyznaczono na 26 luty 2016 r.
W dniu [...] czerwca 2016 r., na podstawie art. 71 a § 1 u.p.e.a. organ rozpoczął czynności kontrolne u dłużnika zajętej wierzytelności. Kontrola przeprowadzona została w celu ustalenia, czy A Oddz. bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności, albo części zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Z czynności kontrolnych sporządzono protokół z dnia [...] czerwca 2016 r.
W oświadczeniu z dnia [...] czerwca 2016 r. Dyrektor A Oddz. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wyjaśnił, że A Oddz. posiada zobowiązania wobec spółki "N". Na dzień otrzymania zawiadomienia o zajęciu wierzytelności inwestycja nie była do końca rozliczona w Urzędzie Marszałkowskim oraz odebrana przez Nadzór Budowlany, dlatego nie można było ustalić w jakiej wysokości nastąpi zobowiązanie wobec "N". Faktura nr [...] była zakwestionowana przez A i nie została przyjęta do realizacji, natomiast pozostałe faktury nie zostały w całości zapłacone. Dyrektor A Oddz. oświadczył, że uznaje zajętą wierzytelność, nie jest ona sporna oraz nie toczy się w tej sprawie żadne postępowanie. A rozważa możliwość skierowania sprawy do sądu powszechnego o zapłatę kosztów związanych z niewykonanych prac oraz prac wykonanych niezgodnie ze sztuką budowlaną, które zostały poniesione przez A Oddz..
W dniu 12 lipca 2016 r. Dyrektor A Oddz. skorzystał z prawa wniesienia pisemnych wyjaśnień do wyników kontroli. Wskazał, że obciążył spółkę "N" kosztami wadliwie wykonanych prac, nadto podniósł że zabezpieczenie należytego wykonania umowy o roboty budowlane oraz terminowego usuwania wad i usterek wynika wprost z ustawy prawo budowlane oraz przepisów Kodeksu cywilnego. W związku z wadliwym wykonaniem prac oraz braku porozumienia pomiędzy A Oddz., a spółką "N" w przedmiocie ustalenia kwoty kaucji gwarancyjnej oraz sposobu rozliczenia usuwanych wad i usterek wierzytelność staje się sporna.
Organ wskazał, że wydanie postanowienia w przedmiocie określenia A wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu wierzytelności jest konsekwencją braku realizacji zajęć wierzytelności. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują okoliczności, które mogłyby uzasadniać zwłokę dłużnika zajętej wierzytelności w przekazaniu zajętej kwoty na rachunek organu egzekucyjnego. Dłużnik zajętej wierzytelności jest zobowiązany w terminie wymagalności wykonać bezpośrednio na rzecz organu egzekucyjnego zobowiązanie, które posiada wobec zobowiązanej. W przypadku gdy tego nie czyni przepis art. 91 nakazuje odpowiednie stosowanie art. 71b u.p.e.a. Tym samym podejmując kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego organ zmierza do ustalenia czy wierzytelność istnieje i czy jest wymagalna. Kluczowe znaczenie w sprawie organ przypisał fakturom z dnia [...] listopada 2014 r. oraz uzgodnieniu zawartemu w dniu [...] lipca 2015 r. Organ powołał się na odpowiednie zapisy umowy budowlanej z dnia [...] czerwca 2012 r. dotyczącej realizacji przedmiotowej inwestycji, traktujących o terminach płatności za wykonane roboty budowlane. Organ podkreślił, że faktury zostały podpisane przez przedstawicieli obydwu stron umowy, a do faktur dołączono protokoły przyjęcia wykonanych prac. Faktury [...] zostały rozliczone jako koszty kwalifikowane, ujęte w kosztorysie inwestorskim otrzymanej dotacji unijnej.
Organ egzekucyjny wskazał, że w toku postępowania A została prawidłowo pouczona o obowiązkach dłużnika egzekucyjnego. Zdaniem organu, w okolicznościach danej sprawy, w tym w świetle zawartych przez strony uzgodnień końcowych z dnia [...] lipca 2015 r., należy stwierdzić, że A Oddz. uznała wierzytelność należną spółce "N" i nie była to wierzytelność, o którą toczył się spór.
Od powyższego postanowienia A Oddz. wniosła zażalenie. Zaskarżonemu orzeczeniu strona zarzuciła naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 kpa. Ponadto strona zarzuciła, że w postanowieniu nie wskazano sposobu wyliczenia wysokości nieprzekazanej kwoty wierzytelności. Strona wskazała, że przed wydaniem postanowienia jak również w samym postanowieniu nie poinformowano o sposobie rozpatrzenia jej wyjaśnień z dnia [...] lipca 2016 r. do ustaleń kontroli, a w szczególności czy wyjaśnienia miały wpływ na wydane postanowienie. Za kluczowe organ uznał ustalenia z dnia [...] lipca 2015 r., jednak nie wzięto pod uwagę że po tej dacie uruchomiona została procedura końcowego odbioru budowlanego, w trakcie których stwierdzono szereg nieprawidłowości, co skutkowało wykonaniem dodatkowych prac, a nadto przeprowadzono weryfikację rozliczeń inwestycji i stwierdzono, że wykonawca wystawił faktury na kwoty wyższe, aniżeli wartość robót. Kwota wynikająca z wystawionych faktur jest sporna, albo wymaga wyjaśnienia. Strona wskazała, że branża budowlana jest specyficzna w odkrywaniu wad i usterek, które często ujawniają się po wystawieniu faktur. A Oddz. zarzuciła, że organ egzekucyjny nie ma uprawnień do orzekania - czy wierzytelność jest bezsporna, gdyż uprawnionym do tego jest jedynie niezawisły sąd.
Strona podniosła, że w dniu [...] września 2016 r. spółka "N" wystawiła wezwanie do zapłaty, przez co jej zdaniem trudno uznać, że jest to wierzytelność bezsporna i wymagalna. Strona wniosła o dopuszczenie jako dowodów w sprawie pism oraz faktur wystawionych przez A Oddz. po 27 lipca 2015 r.
Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2017r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy.
Organ egzekucyjny drugiej instancji wskazał na deklaratoryjny charakter postanowienia określającego wysokość uznanej i nieprzekazanej wierzytelności, które wskazuje jedynie na wartość nieuregulowanego zobowiązania. Poprzez wydanie postanowienia na podstawie art. 71b § 9 u.p.e.a. następuje konkretyzacja obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru oraz zakresu.
W analizowanej sprawie bezspornie A Oddz. została zawiadomiona o zajęciu wierzytelności, a realizacja zajęć wynikających z tych zawiadomień nie nastąpiła. Istota sporu, zdaniem organu, polegała na rozstrzygnięciu czy A Oddz., będąca dłużnikiem zajętej wierzytelności, bezpodstawnie uchylała się od przekazania organowi egzekucyjnemu wierzytelności wynikających z umów zawartych z "N" sp. z o.o., dotyczących realizacji inwestycji w [...]. Rozważając powyższą kwestię organ II inst. uznał, że ustalenia oraz wnioski w tym zakresie poczynione przez organ I inst. są prawidłowe. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał na dokument z dnia [...] lipca 2015 r.– podpisany przez przedstawiciela A Oddz. oraz przedstawiciela "N" sp. z o.o., stanowiący uzgodnienie rozliczenia końcowego, z którego wynika, że A Oddz. uznaje swoje zobowiązanie wobec spółki "N" sp. z o.o., w wysokości 254. 131, 80 zł wynikające z niezapłaconych faktur oraz kwotę 34. 218, 60 zł z przejętego przez inwestora wyposażenia dostarczonego przez "N" sp. z o.o., pomniejszona o wcześniej uregulowaną kwotę 15 000 zł, co łącznie daję kwotę 273. 349, 68 zł. Zawarto również dwa porozumienia, w których przeznaczono kwotę 50 000 zł na wykonanie niezbędnych prac i poprawek, którymi "N" sp. z o.o. zostanie obciążona fakturą VAT. Ponadto wykonawca przekazał A Oddz. zakupione materiały, a kosztami wykonanej usługi przez podwykonawcę nie obciążono inwestora. Organ wskazał, że faktury nr: [...] zostały rozliczone jako koszty kwalifikowane, ujęte w kosztorysie inwestorskim otrzymanej dotacji unijnej, nadto do faktur tych dołączono protokoły przyjęcia wykonanych prac. Organ podkreślił znaczenie ugody zawartej przez strony w dniu [...] lipca 2015 r., w tym - jej znaczenie w rozumieniu art. 917 kodeksu cywilnego.
Od powyższego rozstrzygnięcia A Oddz. wniosła skargę. Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła:
1. Naruszenie przepisów o kompetencji ponieważ organy rozstrzygałay o bezsporności istnienia wierzytelności, co należy do kometencji sądów powszechnych,
2. Przedawnienie wierzytelności pieniężnej z tytułu usług budowlanych,
3. Błędne ustalenia co do stanu faktycznego i prawnego,
4. Naruszenie zasad postępowania, ponieważ nie został zebrany cały materiał dowodowy,
5. W uzasadnieniach postanowień pominięty istotne dowody, bądź nie odniesiono się do nich szczegółowo,
6. Naruszenie przepisów postępowania egzekucyjnego w powiązaniu z postępowaniem administracyjnym, w szczególności dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego,
7. Ocena materiału dowodowego w wielu punktach jest lakoniczna, natomiast wyciągnięte wnioski są rozbieżne z dowodami, co nie pozwala stwierdzić, e dana okoliczność została udowodniona. W szczególności dotyczy to wyliczenia wysokości nieprzekazanej organowi wierzytelności w kwocie 99.069, 29 zł oraz stwierdzenia dotyczącego wysokości kwoty wierzytelności i w jakim zakresie jest sporna.
Skarżąca wskazała, że podtrzymuje w całości stanowisko zawarte w zażaleniu od postanowienia organu I inst., w tym również co do naruszenia przez organ egzekucyjny w toku postępowania art. 6 – art. 11 kpa i art. 78 i 80 kpa oraz art. 71a i 71b u.p.e.a.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organy egzekucyjne w toku postępowania nie uwzględniły istotnej okoliczności, iż zobowiązanie A wobec spółki "N" uległo przedawnieniu. Większość robót wykonanych zostało w 2013 r., na tę okoliczność wystawiono faktury VAT, potwierdzają to protokoły odbiorów. W 2014 r. wystawiono 17 faktur korygujących, lecz w 13 z nich nie podano przyczyny korekty. Wystawienie faktur korygujących nie przerywa biegu przedawnienia. Po wystawieniu faktur korygujących wystawiono kolejne faktury, będące przedmiotem niniejszego postępowania tj. nr: [...]. Skarżąca zwróciła uwagę na konieczność zweryfikowania wywiązania się przez spółkę "N" z obowiązku podatkowego VAT, w związku z wystawionymi fakturami.
Skarżąca wskazała na okoliczność, że w stosunku do części wierzytelności, którą strony uznały za bezsporną nie ustalono terminu płatności, ponieważ warunkiem bezsporności było odebranie robót przez nadzór budowlany oraz rozliczenie dokumentów finansowych przez urząd Marszałkowski.
Skarżąca zarzuciła, że organy nie wykazały w jaki sposób wyliczono zobowiązanie na kwotę 99.069,29 zł.
Z ostrożności procesowej skarżąca podniosła, że gdyby wierzytelność była bezsporna spółka "N" dochodziłaby jej na drodze sądowej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Organ wskazał, że zarzut przedawnienia pojawił się dopiero na etapie przedmiotowej skargi, dlatego argumentacja skarżącej w tym zakresie nie mogła być oceniona w toku postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (DZ. U. z 2002 r. Nr153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej przepisu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądowa kontrola aktów oraz czynności z zakresu administracji publicznej jest zatem dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.)- dalej p.p.s.a. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi, sąd, w myśl art. 151 p.p.s.a., skargę oddala.
W myśl art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym w administracji znajdują zastosowanie zasady, sformułowane w k.p.a. W szczególności należy wskazać na zasadę prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.) oraz oficjalności postępowania dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Organy postępowania egzekucyjnego mają zatem obowiązek zebrać i rozpatrzyć w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy, a także podjąć wszelkie inne niezbędne czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.
W kontrolowanym postępowaniu egzekucyjnym postanowienia zostały wydane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. W myśl tego przepisu, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie.
Wskazać należy, że jeżeli przeprowadzona przez organ egzekucyjny kontrola wykaże, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania całości lub części wierzytelności, organ jest obowiązany wydać postanowienie określające wysokość nieprzekazane kwoty. W konsekwencji, stosując art. 71b u.p.e.a. organ egzekucyjny jest uprawniony do ściągnięcia zajętej sumy od dłużnika w trybie egzekucji administracyjnej. Dłużnik zajętej wierzytelności może więc stać się zobowiązanym, jeżeli bezzasadnie nie przekaże zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
Do wydania postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., niezbędne jest łączne zrealizowanie dwóch przesłanek: dłużnik zajętej wierzytelności musi uchylać się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu oraz jednocześnie to uchylanie się musi mieć charakter działania bezpodstawnego. Nie można zatem wydać rzeczonego postanowienia, jeżeli dłużnik co prawda uchylał się od przekazania wierzytelności, ale miał do tego podstawy prawne. Obie te okoliczności - fakt uchylania się oraz bezpodstawność takiego działania - muszą być ocenione przez organy egzekucyjne obu instancji. W orzecznictwie jednolite jest stanowisko, zgodnie z którym przyczyny uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu powinny mieć charakter prawny, a nie faktyczny. W wyroku z dnia 16 września 2016 r. sygn. akt I FSK 2287/14 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził stanowisko, w myśl którego zwrot "bezpodstawnie uchyla się" odnosi się wyłącznie do okoliczności prawnych, umożliwiających dłużnikowi zajętej wierzytelności skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania (np. zarzut potrącenia). Przesłanki tej nie można natomiast odnosić do okoliczności faktycznych związanych ze złą kondycją finansową dłużnika zajętej wierzytelności. Dokonanie potrącenia wzajemnych wierzytelności - w sytuacji uprzedniego zajęcia jednej z niech może stanowić podstawę do przyjęcia bezpodstawnego uchylenia się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Dłużnik zajętej wierzytelności nie może według swego uznania decydować o przeznaczeniu zajętych już wierzytelności, bądź ich uiszczeniu zobowiązanemu, bez zgody organu egzekucyjnego ( podobnie m.in. w sprawach – sygn. akt I FSK 984/06, II FSK 2286/14).
W wyroku z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt I SA/Kr 44/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, a stanowisko to Sąd w rozpoznawanej sprawie podziela, że do wydania postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., niezbędne jest łączne zrealizowanie dwóch przesłanek: dłużnik zajętej wierzytelności musi uchylać się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu oraz jednocześnie to uchylanie się musi mieć charakter bezpodstawnego. Nie można zatem wydać postanowienia, o jakim mowa w tym przepisie, jeżeli dłużnik co prawda uchylał się od przekazania wierzytelności, ale miał do tego podstawy. Obie te okoliczności - fakt uchylania się oraz bezpodstawność takiego działania - muszą być ocenione przez organy egzekucyjne obu instancji.
W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości, że strona skarżąca nie przekazała zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Została zatem spełniona pierwsza z omówionych przesłanek warunkujących byt postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. Sporne było natomiast, czy to nieprzekazanie miało charakter bezpodstawny. Zdaniem organu również i ta przesłanka została zrealizowana. W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy daje podstawę do stwierdzenia, że uchylanie się przez skarżącą od przekazania organowi zajętej kwoty wierzytelności było bezpodstawne, w rozumieniu art. 71a § 9 u.p.e.a. Wierzytelność spółki "N" sp. z o.o. wobec skarżącej A Oddz. wynikała z realizacji umowy z dnia [...] czerwca 2012 r. o wykonanie inwestycji budowlanej. Pomiędzy stronami tej umowy powstał spór co do wysokości zobowiązania skarżącej wobec spółki "N" sp. z o.o. z tytułu wykonania robót budowlanych. Bezspornie w dniu [...] lipca 2015 r. strony zawarły ugodę – uzgodnienie rozliczenia końcowego inwestycji - zgodnie z którym A Oddz. uznała należności wynikające z faktur [...] oraz częściowo z f-ry [...], do kwoty 273. 349, 68 zł. Należy wskazać, ze prace budowlane, których dotyczą w.w. faktury zostały odebrane - zgodnie z protokołami odbioru, zostały również rozliczone przez Urząd Marszałkowski Województwa jako koszty kwalifikowane, w ramach dofinasowania danej inwestycji budowlanej ze środków unijnych. Nadto jak wynika z pisma Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2016 r. decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. udzielono inwestorowi pozwolenia na użytkowanie bazy turystycznej na dz. ewid. nr [...], natomiast decyzją z dnia [...] pażdziernika 2015 r. udzielono pozwolenia na użytkowanie zbiorników wodnych na działce nr [...]. W świetle powyższych okoliczności, które pozostają bezsporne, uznać należy że budowa inwestycji, której dotyczy umowa z dnia [...] czerwca 2012 r. została ukończona. Nie budzi również wątpliwości, że przed zajęciem wierzytelności w niniejszej sprawie spółka "N" nie wystąpiła przeciwko A Oddz. do sądu powszechnego z powództwem o zapłatę, jak również skarżąca nie wystąpiła na drogę sądową z odpowiednim roszczeniem przeciwko spółce "N" sp. z o.o. W toku postępowania skarżąca podnosiła okoliczności dotyczące wadliwego wykonania przedmiotu umowy oraz w konsekwencji podnosiła konieczność potrącenia kwoty z tytułu usunięcia wad i usterek. Należy jednak zauważyć, że stanowisko skarżącej w tym względzie nie było jednolite i jednoznaczne. Przyjdzie zauważyć, że w oświadczeniu z dnia [...] czerwca 2016 r. skarżąca wskazywała, że wierzytelność nie jest sporna, jak również należności z faktur nr [...] nie są sporne. Skarżąca podnosiła również, iż rozważa możliwość wniesienia powództwa o zapłatę poniesionych kosztów związanych z wykonaniem robót budowlanych do których zobowiązana była spółka N.
Jak wyżej wskazano okoliczności, które mogą stanowić podstawę uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności mogą dotyczyć jedynie okoliczności o prawnym charakterze, a nie faktycznym. Mając to na uwadze przyjdzie stwierdzić, że argumentacja skarżącej odnosi się do sfery stanu faktu, a nie prawa. Mając jednak na uwadze treść zarzutu, stanowisko skarżącej w tym względzie należało rozważyć pod kątem zarzutu potrącenia. Instytucję potrącenia regulują przepisy Kodeksu cywilnego. Stosownie do treści art. 498 § 1 kc gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. § 2. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. W myśl art. 499 kc potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe.
Aby potrącenie było skuteczne oświadczenie w tym przedmiocie winno być drugiej stronie złożone, przy czym w wypadku zajęcia wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnymi, oświadczenie o potrąceniu może być złożone jedynie przed zajęciem, w przeciwnym przypadku oświadczenie pozostanie bezskuteczne. Wierzyciel może bowiem dysponować jedynie swoją wierzytelnością. W wyroku z dnia 16 lutego 2017 r sygn. I ACa 102/16 Sąd Apelacyjny w Łodzi wskazał, że co do zasady procesowy zarzut potrącenia oparty jest na twierdzeniu o wygaśnięciu dochodzonej pozwem wierzytelności na skutek materialnoprawnej czynności z art. 498 k.c. w związku z art. 499 k.c. Oświadczenie o potrąceniu, o którym mowa w art. 499 k.c., może być złożone przed lub poza procesem, a także przedstawione jednocześnie z podniesieniem procesowego zarzutu potrącenia. Czynność ta musi być jednak bezwzględnie dokonana, by nastąpił skutek w postaci wygaśnięcia wzajemnych wierzytelności, a pozwany mógł w procesie domagać się oddalenia powództwa. Oświadczenie o potrąceniu dla swej ważności nie wymaga określonej formy, ale musi pochodzić od uprawnionej strony i wyrażać wolę ukształtowania stosunków prawnych w sposób przewidziany w art. 498 § 2 k.c. Dla swej skuteczności oświadczenie woli musi także konkretyzować rodzaj i wysokość obu wierzytelności objętych potrąceniem.
W ocenie Sądu, w analizowanej sprawie, przed zajęciem wierzytelności przez organ egzekucyjny, nie doszło potrącenia wskazywanej wierzytelności skarżącej z wierzytelnoscią spółki N sp. z o.o. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do takich ustaleń, nadto sama skarżąca która wprawdzie powołuje się na okoliczności dotyczące wzajemnych potrąceń, jednak konkretnego zarzutu potrącenia z art. 498 i nast. kc nie podniosła i nie wykazała. Podkreślić w tym miejscu ponownie należy, że dla wykazania iż istniały podstawy do nieprzekazania zajętej wierzytelności konieczne jest wskazanie przesłanek prawnych. Zarzucając nieprawidłowe wykonanie umowy skarżąca w żadnym momencie nie wskazała konkretnej kwoty, którą z tego tytułu stawia do potrącenia z należnością spółki "N" sp. z o.o., skarżąca wskazywała na konieczność przeprowadzenia audytu w celu ustalenia roszczenia wobec dłużnika zobowiązanego, rozważała również skierowanie sprawy na drogę postępowania sądowego, natomiast jak wynika z treści art. 498 kc instytucja potrącenia wymaga, aby wysokość wierzytelności przedstawionej do potrącenia była skonkretyzowana.
Z powyższych względów należało ocenić, że argumentacja skarżącej w tym względzie nie może mieć wpływu na zasadność wydania postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a.
Okoliczności podnoszone przez skarżącą nie mogą również świadczyć o tym, że zajęta wierzytelność była sporna. Złożone przez strony umowy oświadczenia, wystawione faktury oraz pozostałe dokumenty stanowiące materiał dowodowy, dawały podstawy do przyjęcia, że spółka "N" sp. z o.o. posiada wierzytelność wobec skarżącej w wysokości - co najmniej - odpowiadającej zajętej wierzytelności. Ocena przez organ egzekucyjny czy dana wierzytelność jest bezsporna odbywa się natomiast według kryteriów określonych w art. 89 § 3 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada w ten sposób skuteczność stosowanego środka egzekucyjnego.
Prawidłowe jest stanowisko organu wyrażone w odpowiedzi na skargę w kwestii zgłoszonego przez skarżącą zarzutu przedawnienia. Zarzut ten pojawił się dopiero w skardze do Sądu, toteż na etapie postępowania egzekucyjnego nie mógł być przedmiotem rozważań organu egzekucyjnego. Dla przypomnienia jedynie należy wskazać, że przedawnienie roszczenia badane i ewentualnie uwzględniane jest na zarzut, a nie z urzędu. Innym zagadnieniem jest kwestia, czy w okolicznościach danej sprawy, które wynikają ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zarzut ten okazałby się skuteczny. Trzeba bowiem zauważyć, ze w aktach sprawy znajduje się szereg dokumentów, z których wynika że skarżąca uznaje roszczenie spółki "N" sp. z o.o. w określonej wysokości, przewyższającej zajętą wierzytelność.
Wbrew twierdzeniom skarżącej wyliczenie kwoty zajętej wierzytelności, na potrzeby danego postępowania, było wystarczające. Trzeba mieć na uwadze, że dłużnik zajętej wierzytelności nie może wnikać w zasadność prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi zobowiązanemu. Od momentu zajęcia wierzytelności organ egzekucyjny wchodzi w prawa dotychczasowego wierzyciela, co dla dłużnika zajętej wierzytelności oznacza obowiązek spełnienia świadczenia pieniężnego na rzecz organu egzekucyjnego, a nie dotychczasowego wierzyciela. Należy ponownie zauważyć, że - jak wynika z akt sprawy (przykładowo – faktury nr [...]) – kwota wierzytelności spółki "N" spółka z o. o. wobec skarżącej jest wyższa od kwoty zajętej wierzytelności. W zawiadomieniach o zajęciu wierzytelności pouczono dłużnika zajętej wierzytelności o jego prawach i obowiązkach w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, a do zawiadomień dołączone zostały tytuły wykonawcze wystawione wobec spółki "N" spółka z o.o.
Chybiony okazał się zarzut naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, które wobec odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a. mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym. Zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie daje podstaw do uwzględnienia zarzutów w tym zakresie. W toku postępowania organ zebrał obszerny materiał dowodowy, który dawał podstawy do wydania zaskarżonego postanowienia.
Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w wyroku, za podstawę biorąc art. 151 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło