II SA/Go 473/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Szumilas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2015 r. sprawy ze skargi P.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...]. II SA/Go 473/15 UZASADNIENIE Ośrodek Pomocy Społecznej ustalił prawo G.C., do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w wysokości 450 zł miesięcznie, w okresie od [...] października 2014 r. do [...] września 2015 roku. Pismem z dnia [...] lutego 2015 r., Ośrodek Pomocy Społecznej skierował do Wydziału Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miasta wniosek o podjęcie działań wobec P.C., jako dłużnika alimentacyjnego albowiem tenże uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego przez to, że korespondencja wysłana na adres zamieszkania P.C., nie została odebrana i została zwrócona przez pocztę z adnotacją: "Nie podjęto w terminie". Pismem z dnia [...] marca 2015 r. Prezydent miasta zawiadomił P.C. o wszczęciu postępowania i pouczony o przysługującym mu prawie zapoznania się z aktami sprawy, składania wniosków; pismo doręczono w trybie zastępczym. Komornik Sądowy, pismem z dnia [...] marca 2015 r., poinformował, że w okresie od [...] września 2014 r. do [...] marca 2015 r. P.C. nie dokonał żadnej wpłaty na poczet należności alimentacyjnych. Alimenty bieżące na rzecz osoby uprawnionej przyznane są w wysokości 450 zł miesięcznie, a kwota i nie niższa niż ich 50% wynosi 225 zł miesięcznie. Prezydent Miasta, uznał, że tym samym zostały wypełnione przesłanki z art. 5 pkt 3 oraz 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, decyzją z dnia [...] kwietnia 2015r. nr [...] znak: [...] uznał P.C., za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wobec G.C.. P.C. złożył odwołanie od tej decyzji i podał, że w związku z przeprowadzką mamy, u której mieszka - nie otrzymywał żadnej korespondencji. Nadmienił również, że jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, gdzie stawia się w wyznaczonych terminach. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2015 roku nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał treść wszystkich przepisów odnoszących się do stanu faktycznego sprawy i uznał, że postępowanie o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może nastąpić po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012r. poz. 1228 ze zm.), których spełnienie jednak nie może stanowić jedynej podstawy do wydania decyzji orzekającej o uchylaniu się dłużnika alimentacyjnego od zobowiązań alimentacyjnych. Rozstrzygająca jest treść ust. 3a, który wymaga ustalenia czy przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik alimentacyjny wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego w każdym miesiącu, w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Skoro ust. 3a warunkuje uznanie dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych od niewywiązywania się od tych zobowiązań przez okres co najmniej 6 miesięcy, to okoliczność ta również może uzasadniać wszczęcie postępowania w takiej sprawie. Wskazane przepisy należy interpretować w łączności. Dlatego nie można zaakceptować takiej interpretacji, która wyklucza wszczęcie postępowania, a w konsekwencji wydanie decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych w sytuacji spełnienia przez niego wszystkich warunków określonych w art. 5 ust. 3, a mimo to nieregulowania alimentów bez uzasadnionej przyczyny. Przesłanki pozytywne wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wymienione zostały w sposób enumeratywny w pkt od 1 do 3 ust. 3, art. 5 u.p.o.u.a. Wystąpienie którejkolwiek z nich, nie może jednak stanowić podstawy do wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych w przypadku określonym w art. 5 ust. 3a. Ustalając, że dłużnik nie płaci alimentów w wysokości co najmniej 50% ustalonej wysokości organ stwierdził, że w świetle przepisów art. 2 - 8d przedmiotowej ustawy P.C. jest dłużnikiem alimentacyjnym, wobec, którego organ właściwy dłużnika tj. organ właściwy dla jego miejsca zamieszkania podejmuje działania przewidziane w ustawie. Materialnoprawną podstawę decyzji organu drugiej instancji stanowiły przepisy art. 5 ust. 3 oraz art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów Pozytywne przesłanki uprawniające organ do wszczęcia postępowania w sprawie uznania skarżącej za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wymienione zostały enumeratywnie w treści art. 5 ust. 3 ustawy. Z tych przepisów wynika, że postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może zostać wszczęte po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 ustawy, których spełnienie jednakże nie jest wystarczające do wydania decyzji w tym przedmiocie. Aby decyzja taka mogła zostać wydana przepis art. 5 ust. 3a stanowi, iż konieczne jest ustalenie, czy przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik alimentacyjny wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego w każdym miesiącu, w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. W konsekwencji tego organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji. Na powyższą decyzję P.C. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp.. Zaskarżonej decyzji zarzucił niezgodność z prawdą. Wskazał, że nie może zostać uznanym za dłużnika alimentacyjnego skoro jest bezrobotnym zarejestrowanym w urodzie pracy i nie odmawia podjęcia pracy.. Oświadczył, że nie utrudniał ani nie odmawiał wywiadu przeprowadzenia alimentacyjnego. Z tych przyczyn uznanie skarżącego dłużnikiem alimentacyjnym jest bezpodstawne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 roku, poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzygają spory kompetencyjne i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa wyżej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym, podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 roku poz. 270 ze zm.) dalej nazywanej jako p.p.s.a., Sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, przy czym rozważa prawo obowiązujące w dniu jej wydania jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji. Przedmiotem kontrolowanego postępowania sądowego jest zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2015 roku nr [...], utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznającą dłużnika alimentacyjnego, skarżącego P.C. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zwrócić należy uwagę, że po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji, uległ zmianie stan faktyczny sprawy, poprzez przeprowadzenie ze skarżącym wywiadu alimentacyjnego (w dniu [...] maja 2015 roku). Mając na uwadze, zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, ta sama sprawa P.C. podlegała dwukrotnemu merytorycznemu rozstrzygnięciu przez dwa różne organy administracji. W tym miejscu wskazać należy, że powołaniem organu odwoławczego nie jest wyłącznie kontrola decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, ale rozpatrzenie wszystkich żądań strony i ustosunkowanie się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji. Ponadto należy podkreślić, że obowiązkiem organu administracji, wynikającym z zawartej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej, jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Zadaniem organu odwoławczego, w rozpoznawanej sprawie było przede wszystkim, dokonanie oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie przez organ pierwszej instancji, przy uwzględnieniu zmian stanu faktycznego po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Lublinie z dnia 21 czerwca 1988 roku w spr. SA/Lu 151/88 - ONSA 1988. nr 2, poz. 72). Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 roku, poz. 1228 z późn. zm.). Zgodnie z art. 5 ust. 3 powołanej ustawy, w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: (1) złożenia oświadczenia majątkowego, (2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, (3) bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych – właściwy organ wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jak wynika przy tym z art. 5 ust. 3a cytowanej ustawy, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Odnosząc te uwagi do rozważanej sprawy, należy zauważyć, że ustawodawca posługuje się w art. 5 ust. 3 powołanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów pojęciami "uniemożliwia" i "odmówił". Tym samym należy uznać, że przepis ten znajduje zastosowanie dopiero wtedy, gdy działanie dłużnika alimentacyjnego ma charakter intencjonalny, tj. gdy celowo unika on wywiązania się z ciążących na nim obowiązków. Niezbędne jest zatem istnienie po stronie takiej osoby złej woli wyrażającej w szczególności w świadomym, rozmyślnym lub uporczywym niezgłaszaniu się na wyznaczony termin przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odebrania oświadczenia majątkowego lub utrudnianiu przeprowadzenia tych czynności. Do zastosowania rozważanego przepisu nie jest natomiast wystarczające proste niestawiennictwo w wyznaczony terminie w siedzibie organu; zwłaszcza, gdy dłużnik alimentacyjny może usprawiedliwić swoją nieobecność (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 lipca 2015 roku, w spr. II SA/Po 136/15). W świetle powyższego należy zatem stwierdzić, że zastosowanie art. 5 ust. 3 cytowanej ustawy w okolicznościach kontrolowanej sprawy było przedwczesne. Organ pierwszej instancji skierował do wezwanie do skarżącego o przybycie celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Wezwanie doręczono w trybie art. 44 k.p.a., zaś organ uznał wezwanie jako skutecznie doręczone. Jak wynika z akt administracyjnych, skarżący po otrzymaniu decyzji organu pierwszej instancji w dniu 15 maja 2015 roku, zaraz, skoro tego samego dnia, udał się do Wydziału Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miasta aby tam przeprowadzono z nim wywiad alimentacyjny. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organowi drugiej instancji znany był fakt przeprowadzenia ze skarżącym wywiadu alimentacyjnego po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji. Kierując się wyżej opisaną wykładnią art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, Sąd stwierdza, że organ odwoławczy nie wykazał, aby skarżący uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu w sposób zamierzony, w wyniku złej wiary. Okoliczność taka podlega weryfikacji, tym samym nie można wykluczyć, że art. 5 ust. 3 omawianej ustawy nie znajdzie zastosowania. Odnośnie prawidłowości doręczenia skarżącemu wezwania do stawienia się celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego organy obu instancji uznały, iż doręczenie było skuteczne. Nie ulega wątpliwości, iż doręczenie pisma osobie fizycznej w jej mieszkaniu odpowiada prawu (art. 42 § 1 K.p.a.). Okoliczności sprawy nie dostarczają jednak informacji o tym, że skarżący został faktycznie pouczony nie tylko o obowiązku informowania organu o zmianie miejsca zamieszkania lecz także o skutkach niedochowania tego obowiązku ( przykładowo chociażby wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2012 r. w sprawie II FSK 2251/10; z dnia 8 maja 2012roku, w sprawie II GSK 490/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 6 marca 2013 roku w sprawie II SA/Bd 1204/12). Organy obydwu instancji nie wskazały kiedy skarżący został pouczony o obowiązku informowania organu o zmianie miejsca zamieszkania i skutkach niedochowania tego adresu. W aktach sprawy administracyjnej znajduje się dokument, dotyczący zmiany adresu, podpisany przez skarżącego w dniu [...] grudnia 2011 roku, lecz nie wiadomo wobec kogo P.C. składał powyższe oświadczenie. Organ odwoławczy pomimo ustalenia, że P.C. umożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego w dniu [...] maja 2015 roku, nie zbadał tego faktu w aspekcie przesłanki zawartej w art. 5 ust. 3 przywoływanej ustawy. Zauważyć wszakże należy, że przepis art. 5 w zakresie odnoszącym się do rozpatrywanej sprawy, zawiera dwie przesłanki kumulatywne: pierwsza odnosi się do uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego (art. 5 ust. 3), druga do wywiązywania się, bądź niewywiązywania się, w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów (art. 5 ust. 3a). Organ w rozważaniach swoich odniósł się do ustalenia, że dłużnik nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego lecz nie odniósł się do faktu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Zatem nie zbadał czy zostały spełnione obydwie przesłanki konieczne do uznania P.C. dłużnikiem alimentacyjnym. Sąd stwierdza, że analiza dowodów i ocena materiału dowodowego powinna być dokonana nie później, niż w momencie wydania decyzji rozstrzygającej sprawę, a motywy rozstrzygnięcia powinny wynikać z uzasadnienia decyzji, jako jej integralnej części. Organ odwoławczy, przy rozpoznaniu odwołania w niniejszej sprawie, pominął okoliczność przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i nie dokonał jego oceny w trybie art. 77 § 1 i art. 80 kpa, co wynika z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Takim zachowaniem organ naruszył również postanowienia art. 107 § 3 kpa. Dlatego też, pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, a wynikających z powoływanej wyżej decyzji, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ odwoławczy przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik tej sprawy. Mając na uwadze podane okoliczności w zakresie uchybienia zasadom procedury administracyjnej w rozpoznawanej sprawie, wskazania do dalszego postępowania dla organu wynikają wprost z wyżej przedstawionych rozważań. Zatem organ przed wydaniem decyzji w przedmiocie uznania P.C. dłużnikiem alimentacyjnym, powinien rozważyć zmieniony stan faktyczny w dacie swego orzekania i orzec zgodnie z prawem jako organ merytoryczny. Gdyby organ stwierdził wypełnienie się obydwu przesłanek o jakich mowa w art. 5 ust. 3 oraz ust. 3a, obowiązany jest ocenić czy niedopełnienie przez skarżącego obowiązku miało charakter zamierzony, w wyniku złej wiary. Biorąc powyższe pod uwagę powyższe rozważania Sąd uznał, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta, wydane zostały bez oceny okoliczności istotnych dla wyniku sprawy i dlatego powołując się na przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił decyzje obydwu instancji.