II SA/Go 534/08
WyrokWSA w Gorzowie Wielkopolskim2008-11-19
Skład orzekający: Grażyna Staniszewska, Ireneusz Fornalik, Joanna Brzezińska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej, rozpoznając ponownie sprawę po uchyleniu przez sąd administracyjny wcześniejszej decyzji, jest zobowiązany do zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu, w tym możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, nawet jeśli nie przeprowadza nowego postępowania dowodowego?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej, rozpoznając ponownie sprawę po uchyleniu przez sąd administracyjny wcześniejszej decyzji, jest zobowiązany do zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a., nawet jeśli nie przeprowadza nowego postępowania dowodowego. Brak takiego zawiadomienia, uniemożliwiający stronie wypowiedzenie się co do materiału dowodowego, stanowi naruszenie przepisów proceduralnych, które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy i uzasadnia uchylenie decyzji.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła pozwolenia na budowę garażu przy granicy działki. Po uchyleniu przez WSA pierwszej decyzji pozwolenia na budowę, organ odwoławczy (Wojewoda Lubuski) ponownie rozpatrzył sprawę i wydał decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Skarżący zarzucił naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego oraz naruszenie art. 15 k.p.a. przez naruszenie zasady dwuinstancyjności. Sąd administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Lubuskiego, uznając naruszenie art. 10 § 1 k.p.a.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Wojewody Lubuskiego, stwierdza, że decyzja nie podlega wykonaniu, i zasądza od Wojewody Lubuskiego na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 19 listopada 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Fornalik (spr.) Asesor WSA Joanna Brzezińska Protokolant asystent sędziego Paweł Majka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2008 roku sprawy ze skargi [...] na decyzję Wojewody Lubuskiego z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i pozwolenia na budowę I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Wojewody Lubuskiego na rzecz skarżącego kwotę 550 zł (pięćset pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Decyzją [...], Starosta Powiatu S. na podstawie art. 28, art. 33 ust. 1, art. 34 ust. 4 i art. 36 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2006 r., Nr 156, poz. 1118) zatwierdził projekt budowlany i udzielił pozwolenia na budowę dla T.G. na realizację inwestycji polegającej na budowie budynku garażowego jednoboksowego wolnostojącego – kategoria obiektu budowlanego III – w S., na działce o numerze ewidencyjnym [...].
W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż projekt budowlany budynku garażowego na działce oznaczonej nr [...] jest zgodny z ustaleniami ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy [...] wydanej przez Burmistrza S. i jednocześnie jest zgodny z przepisami rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie ( Dz. U. Nr 75, poz. 690) oraz innymi ustawowymi wymogami. W konsekwencji powyższych ustaleń, organ uznał, że inwestor – T. G. spełnił warunki wynikające z dyspozycji art. 35 ust. 4 Prawa budowlanego, w związku z tym nie można było odmówić wydania decyzji o pozwoleniu na budowę.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M.G. który wskazał, iż wydanie pozwolenia na budowę obiektu przy granicy działek powoduje w jego ocenie naruszenie przepisów § 12 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Ponadto zarzucił, iż "organy samorządowe" prowadzą postępowanie w sposób dowolny, a zarazem korzystny tylko dla wnioskodawcy, nie uwzględniając, bez podania uzasadnienia, argumentów odwołującego się.
Wojewoda Lubuski decyzją [...], po ponownym rozpatrzeniu odwołania M.G., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji wskazując, iż decyzja Starosty została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami Prawa budowlanego oraz zasadami postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy w uzasadnieniu stwierdził, że wcześniejszą decyzją [...] Wojewoda Lubuski na skutek skargi wniesionej przez [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty S., które to orzeczenie stanowiło przedmiot skargi jaką wcześniej wnieśli oni do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Skarżący podnieśli zarzut naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., a także przepisów art. 140 i art. 144 k.c. W ocenie skarżących organy administracji architektoniczno-budowlanej obu instancji w sposób dowolny oceniły zebrany materiał dowodowy, uwzględniły wyłącznie interes jednej ze stron postępowania administracyjnego, naruszając tym samym konstytucyjną zasadę równego traktowania stron, a ponadto nie zapewniły ochrony uzasadnionych interesów właścicieli sąsiadującej nieruchomości. Skarżący wskazali, iż przebieg całego postępowania administracyjnego wskazuje na szczególne uprzywilejowanie pozycji inwestora. W treści obu decyzji brak jest oceny co do tego czy i jakie względy przemawiały za tym, by przedłożyć interes inwestora nad interesy skarżących.
Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Go 693/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Lubuskiego [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organy administracji publicznej w sposób niedostateczny odniosły się do zagadnienia związanego z posadowieniem przedmiotowego obiektu przy granicy działki oraz spornych w tej sprawie interesów inwestora i właścicieli nieruchomości sąsiedniej. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jak też decyzji organu I instancji, nie wynika bowiem aby organy poczyniły ustalenia pozwalające na ocenę prawidłowości usytuowania projektowanego obiektu budowlanego pomimo, że skarżący w toku całego postępowania zgłaszali kategoryczny sprzeciw wobec budowy przedmiotowego garażu w miejscu zaplanowanym przez inwestora. Organ pierwszej instancji wskazał tylko ogólnikowo na zgodność projektu budowlanego z ustaleniami ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy z dnia 10 sierpnia 2006 r. oraz przepisami rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2002 r., nr 75, poz. 690, ze zm. – dalej zwanego "cyt. rozporządzeniem").
Również w ocenie Sądu organ odwoławczy nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący tego zagadnienia podając jedynie, że projekt budowlany jest zgodny z przepisem § 12 ust. 3 cyt. rozporządzenia, przy czym podkreślił, iż lokalizacja przedmiotowego garażu na granicy z działką skarżących została ustalona w decyzji o warunkach zabudowy, a organ administracji architektoniczno-budowlanej nie jest uprawniony do podważenia ustaleń tej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zgodził się z takim stanowiskiem, mając na względzie podział kompetencji pomiędzy organami właściwymi w sprawach zagospodarowania przestrzennego i organami właściwymi w sprawach architektoniczno-budowlanych oraz ustawowo uregulowaną materię, która podlega ustaleniu i ocenie przez organ decydujący o wydaniu pozwolenia na budowę.
Zdaniem Sądu treść decyzji o warunkach zabudowy nie wyłączała samodzielnej oceny organów architektoniczno-budowlanych co do usytuowania projektowanego obiektu, a w szczególności odległości zabudowy od granicy działki. W uzasadnieniach zaskarżonych decyzji zabrakło również analizy wykazującej, że organy orzekające w sprawie miały na uwadze wyjątkowy charakter dyspozycji § 12 ust. 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r., dopuszczającego posadowienie obiektu budowlanego przy granicy działek. Organy obu instancji nie przedstawiły również w wydanych decyzjach własnej oceny co do tego, czy i jakie względy przemawiały za tym, aby przedłożyć interes inwestora nad interesami właścicieli sąsiedniej działki.
Sąd zalecił organowi odwoławczemu, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy zostały objęte kontrolą te wszystkie kwestie, które zostały dotychczas pominięte, Miało to pozwolić na wszechstronne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i dokonanie pełnej oceny zgodności decyzji z prawem materialnym.
Przedmiotową decyzją z dnia 30 czerwca 2008 r., organ odwoławczy uznał, iż przedstawiony projekt budowlany jest kompletny, zgodny z decyzją Burmistrza S. z dnia 10 sierpnia 2006 r. o warunkach zabudowy, a projekt zagospodarowania terenu jest zgodny z przepisami, w tym techniczno-budowlanymi. Inwestor nie miał możliwości zlokalizowania garażu w innym miejscu niż zostało to określone w projekcie na podstawie ustaleń decyzji o warunkach zabudowy. W załączniku graficznym do decyzji Burmistrza S. z dnia 10.08.2008 r. wyznaczono nieprzekraczalną linię zabudowy, ograniczając w ten sposób możliwość zabudowy działki nr 1206. Rozmiary nieruchomości uzasadniają zdaniem organu zastosowanie do przedmiotowej inwestycji § 12 ust. 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. W opinii organu II instancji planowane zamierzenie budowlane w żaden sposób nie naruszy interesu prawnego skarżących, a podnoszone przez nich zarzuty, iż budynek garażowy z racji swego przeznaczenia i użytkowania będzie emitować hałas i wibracje oraz zacieniać teren skarżących, a także iż inwestor w trakcie budowy garażu będzie musiał korzystać z ich nieruchomości, organ uznał za niezasadne. Biorąc pod uwagę funkcję, jaką ma pełnić garaż, nie można mówić o uciążliwościach spowodowanych nadmiernym hałasem i wibracjami. Uciążliwości związane z wysokością budynku ograniczy mur wysokości 2 m rozdzielający obydwie nieruchomości oraz rosnące przy ogrodzeniu drzewa. Nadto z opisu oraz części rysunkowej projektu budowlanego wynika, iż wody opadowe będą odprowadzane na działkę inwestora. Inwestor zobowiązał się również, iż wszelkie czynności związane z budową garażu będą odbywały się wyłącznie na jego nieruchomości i w żadnym momencie robót budowlanych nie będzie zachodziła potrzeba wejścia na działkę skarżących. Organ doszedł do wniosku, iż budowa budynku garażowego na działce inwestora nie spowoduje dla otoczenia dolegliwości mogących naruszyć interesy osób trzecich.
Na powyższą decyzję Wojewody Lubuskiego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł M.G., zarzucając naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, oraz art. 15 k.p.a. poprzez wydanie orzeczenia z naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia podnosząc, iż organ drugiej instancji dokonał konwalidacji wadliwego orzeczenia pierwszoinstancyjnego, co doprowadziło do naruszenia art. 15 k.p.a. Zaniechanie zawiadomienia skarżącego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego uniemożliwiło mu podniesienie istotnych z jego punktu widzenia okoliczności sprawy.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Lubuski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko w sprawie, wyrażone w zaskarżonej decyzji. Ponadto organ II instancji wskazał, iż w myśl obowiązującej zasady dwuinstancyjności postępowania organ odwoławczy pełni funkcje zarówno kontrolne jak i merytoryczne. Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji jest orzeczeniem o charakterze merytorycznym i stanowi konsekwencję uznania przez organ odwoławczy, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Zdaniem organu za niezasadny należało uznać również zarzut uniemożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2008 r. był bowiem z całą pewnością znany skarżącemu, a co za tym idzie, miał on świadomość wynikającej z tego wyroku konieczności ponownego rozpoznania przez Wojewodę ich odwołania od decyzji Starosty S. z dnia 18 czerwca 2007 r. Ponieważ organ odwoławczy nie skorzystał z uprawnień wynikających z art. 136 k.p.a., tj. nie przeprowadził dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia materiału dowodowego ani też nie zlecił wykonania takiej czynności organowi pierwszej instancji, lecz rozpatrzył sprawę w oparciu o zgromadzony wcześniej materiał dowodowy, zdaniem Wojewody nie zachodziła potrzeba zawiadomienia stron o możliwości zapoznania się z dowodami, które wcześniej były im znane. Brak podstaw do zawiadomienia stron o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem wynikała zdaniem organu również z faktu, iż strony nie przedstawiły nowych dowodów w sprawie. Powyższa okoliczność nie wykluczała jednak możliwości wypowiedzenia się przez skarżącego w toku postępowania odwoławczego co do materiału dowodowego zebranego w sprawie przez organ pierwszej instancji.
Uczestnicy postępowania Wiesława i T. G. wnieśli o oddalenie skargi. Zdaniem uczestników skarżący kierują się w niniejszej sprawie przede wszystkim względami natury osobistej, co nie powinno mieć wpływu na wynik postępowania. W kwestii zarzutów podniesionych w skardze uczestnicy zgodzili się ze stanowiskiem przedstawionym przez Wojewodę Lubuskiego.
Na rozprawie w dniu 19 listopada 2008 r. skarżący podtrzymał wniesioną skargę i oświadczył, iż nigdy nie wyrażał zgody na posadowienie garażu w spornym miejscu. Spowoduje to uciążliwe dla niego skutki, m.in. uniemożliwi utrzymanie muru dzielącego nieruchomości w należytym stanie technicznym i funkcjonalnym. Zaproponował odmienną lokalizację garażu twierdząc, że rozmiary działki uczestnika – inwestora umożliwiają usytuowanie garażu w innym miejscu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Działając na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd dokonał oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i uznał, iż z uwagi na naruszenie obowiązujących przepisów proceduralnych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zasługuje ona na uchylenie.
Zgodnie z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa oraz poglądem utrwalonym w orzecznictwie istota administracyjnego postępowania odwoławczego polega na ponownym rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej, nie zaś jedynie na kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu od orzeczenia pierwszoinstancyjnego (wyrok NSA z 19.07.2001 r., sygn. akt V SA 3872/00).
Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Od zasady tej organy administracji publicznej mogą odstąpić tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 k.p.a.). Przyczyny odstąpienia od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. organ obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji (art. 10 § 3 k.p.a.).
Zasada czynnego udziału stron w postępowaniu ma charakter szczególny wobec reguł przyjmowanych w innych procedurach (cywilnej czy karnej). Wiąże się to ze specyfiką postępowania administracyjnego, gdzie organ administracji publicznej występuje w procesie jako rzecznik interesu publicznego i jednocześnie jest powołany do rozstrzygnięcia sprawy. Tego rodzaju kumulacja ról procesowych wymaga, aby w postępowaniu administracyjnym w najszerszym możliwym zakresie dopuścić stronę do wszystkich czynności postępowania (G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, wyd. Zakamycze Kraków 2005, s. 152). Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym rozciąga się na postępowanie przed organami zarówno pierwszej jak i drugiej instancji. Prawo strony do zajęcia stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach sprawy jest niekiedy określane jako prawo wypowiedzenia "ostatniego słowa" w sprawie stanowiącej przedmiot postępowania administracyjnego (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, C. H. Beck Warszawa 2006, s. 84). Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia, a także wstrzymania się od wydania decyzji do czasu (określonego wyznaczonym stronie terminem) złożenia powyższego oświadczenia. Brak w aktach sprawy dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym jej prawie, uzasadnia wniosek, że naruszony został obowiązek wynikający z art. 10 § 1 k.p.a.
Zachowanie przez organ wymogu zapewnienia stronie możliwości wzięcia czynnego udziału w postępowaniu wpływa na prawidłowość dokonywanej przez organ, stosownie do art. 80 k.p.a. oceny całokształtu materiału dowodowego (G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, wyd. Zakamycze Kraków 2005, s. 724). Ocenę tę można uznać za wszechstronną i prawidłową wówczas, gdy wszystkie prawa strony w toczącym się postępowaniu zostały jej faktycznie zagwarantowane. Zachowanie tego wymogu jest również niezbędną przesłanka uznania, że organ administracyjny w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).
Po uprawomocnieniu się wyroku z dnia 30 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Go 693/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zwrócił w dniu 28 maja 2008r. akta administracyjne Wojewodzie Lubuskiemu. Na skutek uchylenia przez Sąd decyzji Wojewody Lubuskiego [...] organ II instancji obowiązany był do ponownego rozpatrzenia sprawy, z uwzględnieniem oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku Sądu.
Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji [...] wskazuje, iż Wojewoda Lubuski przy ponownym rozpoznaniu sprawy uczynił przedmiotem swych rozważań okoliczności podnoszone przez skarżących. Organ rozważał m.in. dopuszczalność zastosowania w niniejszej sprawie § 12 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, kwestię odprowadzania wód opadowych z planowanego budynku, oddziaływania tej inwestycji na nieruchomość sąsiednią oraz możliwego naruszenia interesów skarżącego. Przed wydaniem zaskarżonej decyzji, mając zwłaszcza na uwadze wyjątkowy charakter dyspozycji § 12 ust. 3 cytowanego rozporządzenia, organ nie zawiadomił jednak stron o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego.
W przypadku wydania przez Sąd wyroku uchylającego decyzję organu administracji publicznej, odpis tego wyroku jest doręczany z urzędu wszystkim stronom postępowania, strony jednak nie posiadają informacji, kiedy akta administracyjne zwracane są organowi administracji publicznej i w którym momencie organ ten przystępuje do ponownego rozpoznania sprawy. Tym bardziej strony nie mają świadomości czy organ zamierza wydać nową decyzję w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał dowodowy, czy też ma zamiar przeprowadzić nowe dowody. Wydanie w takiej sytuacji decyzji bez zawiadomienia stron o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i wypowiedzenia się w sprawie jest równoznaczne z naruszeniem art. 10 § 1 k.p.a. Powoduje pozbawienie strony niejako ostatniej szansy na merytoryczne wypowiedzenie się w sprawie. Nie zmienia tego fakt, iż strona miała możliwość wypowiedzenia się w toku postępowania administracyjnego poprzedzającego poprzedni wyrok Sądu z dnia 30 stycznia 2008 r. wydany w sprawie II SA/Go 693/07. Postępowanie administracyjne toczące się po uchyleniu przez sąd administracyjny decyzji organu jest takim samym postępowaniem jak każde inne. Powinno być prowadzone zgodnie ze wszystkimi zasadami gwarantującymi poszanowanie praw stron. Jedyna odmienność polega na tym, że organ jest związany oceną prawną i wskazaniami sądu administracyjnego, wyrażonymi w orzeczeniu uchylającym wcześniejszą decyzję. Za niedopuszczalną należy uznać sytuację, w której strona jest zaskakiwana decyzją organu nie mając możliwości wcześniejszego wypowiedzenia się. Nie ma żadnych racjonalnych podstaw, aby pozbawić stronę tej możliwości i odmówić jej prawa do wypowiedzenia "ostatniego słowa" przed wydaniem decyzji ostatecznej. Sytuacja, w której organ odwoławczy nie uzupełnia postępowania dowodowego, nie zwalnia go od wykonania obowiązku określonego w art. 10 § 1 k.p.a. Zachowanie tego wymogu nie jest bowiem pozostawione uznaniu organu, lecz stanowi jego bezwzględny obowiązek (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 8 czerwca 2006 r., II SA/Bk 240/06, LEX nr 194612).
Jak już wcześniej podniesiono, odstąpienie przez organ od zasady wyrażonej w art. 10 § 1 k.p.a. jest dopuszczalne tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Dopuszczalność prowadzenia postępowania bez czynnego udziału strony jest wyjątkiem od zasady ogólnej, a zatem jako wyjątek podlega ścisłej wykładni (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, C. H. Beck Warszawa 2006, s. 87). Brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż w niniejszej sprawie zachodzi którakolwiek z przesłanek wskazanych w art. 10 § 2 k.p.a., pozwalających na odstąpienie od obowiązku umożliwienia stronom wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji. Zachowanie tej zasady jest szczególnie istotne w postępowaniach, w których występują strony o przeciwstawnych interesach, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie.
W orzecznictwie sądowym sformułowano pogląd, iż dopiero wykazanie, że naruszenie przez organ administracji publicznej zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym poprzez niepowiadomienie jej o zgromadzeniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z tym materiałem oraz o możliwości składania wniosków dowodowych, uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej, a także wykazanie, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 10 k.p.a. (por. wyrok NSA z 24 maja 2007 r., II GSK 4/07, LEX nr 351055, wyrok WSA w Warszawie z 10 kwietnia 2007 r., IV SA/Wa 411/07, LEX nr 337775). Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie doszło do takiej sytuacji, bowiem skarżący otrzymał decyzję Wojewody Lubuskiego [...] nie mając możliwości wcześniejszego wypowiedzenia się w sprawie. Na rozprawie w dniu 19 listopada 2008 r. zaproponował nową, odmienną od planowanej, lokalizację garażu na nieruchomości inwestora – uczestnika postępowania (k. 65 akt sądowych). Gdyby organ zapewnił skarżącemu udział w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji, propozycja ta mogłaby zostać rozstrzygnięta na etapie postępowania administracyjnego. Organ mógłby wówczas szczegółowo wyjaśnić, dlaczego twierdzenia i wnioski skarżącego nie zasługują na uwzględnienie. Natomiast w niniejszej sprawie brak zachowania tego wymogu co powoduje, że nie można uznać aby organ administracyjny w sposób prawidłowy zebrał, a następnie rozpatrzył całość materiału dowodowego oraz w sposób wszechstronny ocenił wszystkie okoliczności sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie został wyposażony w kompetencję do rozpoznawania spraw administracyjnych co do istoty, nie mógł zatem rozstrzygnąć merytorycznej kwestii podnoszonej przez skarżącego. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem. W sytuacji gdy Sąd dostrzeże jeden z przypadków naruszenia przepisów prawa opisany w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), obowiązany jest wyeliminować zaskarżony akt z obrotu prawnego.
Na uwzględnienie nie zasługuje natomiast zarzut naruszenia przez Wojewodę Lubuskiego zasady dwuinstancyjności postępowania wynikającej z art. 15 k.p.a. Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Go 693/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił jedynie decyzję Wojewody Lubuskiego stojąc na stanowisku, że organ drugiej instancji jest w stanie sam wyeliminować wszystkie zaistniałe uchybienia. W sprawie nie zachodziła zatem konieczność uruchamiania postępowania również przed organem pierwszej instancji.
Rozpoznając ponownie sprawę, Wojewoda Lubuski umożliwi stronom postępowania wypowiedzenie się co do zgromadzonego materiału dowodowego. Sąd nie narzuca przy tym organowi odwoławczemu czy ma on samodzielnie zebrać i rozpatrzyć całokształt dowodów, czy też zlecić organowi pierwszej instancji uzupełnienie materiału dowodowego w trybie art. 136 k.p.a. Sąd nie zamierza również ograniczać przysługującego organom administracyjnym prawa do swobodnej oceny dowodów. Istotne jest przede wszystkim to, aby wszystkie kwestie merytoryczne zostały wszechstronnie wyjaśnione, organ powinien wziąć pod uwagę interesy wszystkich stron postępowania oraz dokonać prawidłowego wyważenia tych interesów, a przed wydaniem decyzji ostatecznej umożliwiając stronom wypowiedzenie się w sprawie.
Opisane wyżej naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 10, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., jako mogące mieć wpływ na wynik sprawy, należało zakwalifikować jako podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Mając na uwadze powyższe ustalenia Sąd orzekł jak w sentencji, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1c, art. 152, oraz art. 200 p.p.s.a. Zasądzona kwota kosztów postępowania obejmuje wpis od skargi, oraz wydatki związane z dojazdem skarżącego na rozprawę.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło