II SA/Go 546/18

Dnia 14 września 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 14 września 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J.O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.O. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. J.O. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania. Dnia 17 sierpnia 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek J.O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, iż jest osobą samotną, wysokość jego emerytury wynosi 2019 zł. Zmaga się z licznymi schorzeniami, przez co na leki wydaje 200 zł miesięcznie. Posiada dom o powierzchni ok. 80 m², w związku z czym ponosi wydatki na opłaty, ubezpieczenie, podatek rolny, bieżące remonty. Nadto jest właścicielem gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodzą m.in. grunty rolne o powierzchni 2,89 ha. Oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności ani jakichkolwiek innych aktywów majątkowych, zaś z przedmiotów wartościowych jedynie ciągnik rolniczy. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., dokumentów źródłowych obrazujących jego sytuację finansową, skarżący nadesłał wydruk ze swojego rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące, umowę zaciągniętego przez siebie kredytu bankowego na kwotę 1.169,79 zł oraz paragon ze sklepu z materiałami budowlanymi na kwotę 112,02 zł. Wyjaśnił, że innych rachunków nie zachował. Dodatkowo w 2016 r. przebywał na leczeniu sanatoryjnym. Wniosek skarżącego o przyznanie przyznania prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie tego prawa spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności celem ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Skarżący podał w formularzu PPF, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z siostrą i jej małżonkiem, jednak z uwagi na to, że jak wynika z akt sprawy, zamieszkują oni w odrębnych lokalach mieszkalnych znajdujących się w tym samym domu, w toku rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy wzięto pod uwagę okoliczności dotyczące jedynie skarżącego. W rozpatrywanej sprawie analiza przedstawionych wydruków z rachunku bankowego skarżącego wskazuje, iż na dzień [...] września 2018 r. dysponował on zgromadzoną na tym rachunku kwotą 43.495.32 zł. Zatem zawarte w formularzu PPF oświadczenie skarżącego, iż nie dysponuje on jakimikolwiek oszczędnościami, okazało się niezgodne ze stanem rzeczywistym. Tymczasem koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (postanowienie NSA z 28 stycznia 2015 r., I OZ 39/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei jeśli chodzi o zaciągnięty przez skarżącego kredyt, w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż tego typu wydatki nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (postanowienie NSA z 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866). Podsumowując powyższe stwierdzić należy, iż ustalona sytuacja życiowa oraz finansowa skarżącego, a w szczególności posiadanie przez niego środków pieniężnych w kwocie 43.495.31 zł, nie uzasadnia zastosowania wobec niego odstępstwa od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony, albowiem brak jest podstaw do uznania go za osobę ubogą, dla której poniesienie tych kosztów wiązałoby się z utratą środków na niezbędne utrzymanie. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że wpis sądowy w niniejszej sprawie nie będzie wysoki – z uwagi na przedmiot sprawy wyniesie on bowiem 100 zł (§ 2 ust. 3 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 221, poz. 2193). W tej sytuacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.