II SA/Go 641/08
WyrokWSA w Gorzowie Wielkopolskim2008-12-17
Skład orzekający: Aleksandra Wieczorek, Ireneusz Fornalik, Joanna Brzezińska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Dyrektor Izby Skarbowej, rozpatrując zażalenie Dyrektora Oddziału ZUS na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o zwrocie tytułów wykonawczych, działał bez podstawy prawnej, jeśli Dyrektor Oddziału ZUS jest jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym?Ratio decidendi
Sąd uznał, że Dyrektor Izby Skarbowej działał prawidłowo, rozpatrując zażalenie Dyrektora Oddziału ZUS. Choć Dyrektor Oddziału ZUS jest jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, w sytuacji przekazania tytułu wykonawczego do dalszego prowadzenia egzekucji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, działa on już wyłącznie z pozycji wierzyciela, co uprawnia go do złożenia zażalenia na postanowienie o zwrocie tytułów wykonawczych.Stan faktyczny
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego kilkadziesiąt tytułów wykonawczych dotyczących zaległości składkowych. Naczelnik Urzędu Skarbowego zwrócił te tytuły, uznając, że nie spełniają one wymogów formalnych, w szczególności brakowało klauzuli o skierowaniu do egzekucji administracyjnej nadanej przez Dyrektora Oddziału ZUS, który jest właściwym organem egzekucyjnym w tym zakresie. Po uchyleniu postanowienia przez Dyrektora Izby Skarbowej i ponownym rozpoznaniu sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego ponownie zwrócił tytuły wykonawcze. Dyrektor Izby Skarbowej uchylił to postanowienie i orzekł o zwrocie tytułów wykonawczych wierzycielowi, wskazując na brak klauzuli wykonalności nadanej przez Dyrektora Oddziału ZUS. ZUS wniósł skargę do sądu administracyjnego, kwestionując zasadność zwrotu tytułów.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Asesor WSA Joanna Brzezińska Protokolant sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułów wykonawczych oddala skargę.
W dniu [...] listopada 2007 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział (dalej jako: ZUS) przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego (dalej jako: Naczelnik US) wg załączonej specyfikacji kilkadziesiąt tytułów wykonawczych o nr: [...] wystawionych w dniu [...] października 2007 roku przeciwko dłużnikowi P.R. z tytułu zaległości dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne. Odrębnym pismem z dnia [...] października 2007 roku wniósł też na podstawie art. 63 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji o łączne prowadzenie egzekucji z innymi przekazanymi tytułami wykonawczymi ze względu na zbieg egzekucji. Do wszystkich przekazanych Naczelnikowi US tytułów wykonawczych z dnia [...] października 2007 roku załączone zostały kserokopie dowodu doręczenia zobowiązanemu upomnień. W rubryce dotyczącej organu egzekucyjnego, do którego kierowany jest tytuł wykonawczy wpisany został Naczelnik Urzędu Skarbowego. Jednocześnie tytuły te zaopatrzone były w pieczęć urzędową ZUS Oddział. Żaden z tytułów wykonawczych nie zawierał natomiast klauzuli o skierowaniu go do egzekucji administracyjnej.
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2008 roku naczelnik US zwrócił ZUS-owi nadesłane [...] listopada 2007 roku tytuły wykonawcze. W wyniku zażalenia Zakładu Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2008 roku puchylił zaskarżony akt i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Ponownie rozpoznając sprawę postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2008 roku Nr [...], działając na mocy art. 17 § 1, art. 19 § 4 i art. 29 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( tekst jednolity - Dz. U. z 2005 roku, Nr 229, poz. 1954, ze zm.- dalej powoływanej jako ustawa o pea ) oraz § 6 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 roku w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz.U. Nr 137, poz. 1541 ze zm. - dalej jako rozporządzenie) Naczelnik Urzędu Skarbowego zwrócił wierzycielowi - Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych nadesłane [...] listopada 2007 roku tytuły wykonawcze.
W uzasadnieniu organ wskazał, iż stosownie do art. 19 § 4 ustawy o pea do egzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne to dyrektor oddziału ZUS-u jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz rachunków bankowych. Wskazał też na treść § 6 ust. 5 rozporządzenia z 22 listopada 2001 roku, w myśl którego jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie, ale prowadzona przez niego egzekucja w całości lub w części okazała się bezskuteczna, niezwłocznie kieruje tytuł wykonawczy do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem powadzenia postępowania egzekucyjnego. Organ stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie wierzyciel i Dyrektor Oddziału ZUS-u nie podjął czynności zmierzających do ustalenia posiadanych przez dłużnika wierzytelności w celu zastosowania środków egzekucyjnych wskazanych w art. 19 § 4 ustawy. Nadesłane tytuły nie zostały skierowane do Dyrektora Oddziału ZUS-u, ani też nie zawierają klauzuli o skierowaniu ich do egzekucji administracyjnej nadanej przez Dyrektora ZUS. Pozwala to, w ocenie organu sądzić, iż na gruncie niniejszej sprawy nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne przez upoważniony ustawą organ egzekucyjny. Brak klauzuli zdaniem organu ma znaczenie zasadnicze, powodując, że tytuły wykonawcze nie spełniają wymogu przewidzianego treścią art. 27 § 1 pkt 10 ustawy, co stanowi podstawę do ich zwrotu wierzycielowi na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy. Organ podkreślił, iż w zakresie należności, których dotyczą tytuły wykonawcze w niniejszej sprawie właściwym organem egzekucyjnym jest niewątpliwie Dyrektor Oddziału ZUS, a więc przedmiotowe tytuły, zdaniem organu I instancji, zostały błędnie skierowane bezpośrednio do Naczelnika US. Dopiero bowiem w przypadku bezskuteczności egzekucji ustawodawca przewidział możliwość przekazania tytułów wykonawczych do realizacji Naczelnikowi US. Wskazał też, że w oparciu o tytuły wykonawcze o jakich mowa w piśmie z dnia [...] listopada 2007 roku, wystawione na Dyrektora Oddziału ZUS-u organ ten jako uprawniony zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego dłużnika. Powołał się tez na pismo Ministerstwa Finansów z dnia 4 kwietnia 2005 roku, iż stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego, że dyrektor Oddziału ZUS-u nie wykorzystał w pełni uprawnień wynikających z art. 19 ustawy o pea nie może być oparte na domniemaniu ale powinno wynikać z kontroli dyrektora izby skarbowej.
W zażaleniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział, w imieniu którego działał jego Dyrektor, domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia, zarzucając naruszenie art. 29 ustawy o pea. Wywodził, iż brak jest podstaw do przyjęcia, iż tytuły wykonawcze przekazane organowi nie spełniają wszystkich wymogów z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy lub obowiązki w nich wskazane nie podlegają egzekucji. Nadto podnosił, iż obowiązujące przepisy nie obligują dyrektora oddziału ZUS-u do wykazania przed naczelnikiem urzędu skarbowego, że ze względu na znaną mu sytuację dłużnika wszczęcie egzekucji i zastosowanie środka egzekucyjnego przysługującemu dyrektorowi Oddziału ZUS-u środkami było niemożliwe. Nie mogło to być podstawą do zwrotu tytułów wykonawczych. Stwierdzenie przez Dyrektora Oddziału ZUS-u, iż dłużnik P.R. nie jest zatrudniony i nie pobiera świadczeń z ubezpieczenia społecznego w sposób dostateczny uzasadniało brak podstaw do prowadzenia egzekucji przez Dyrektora Oddziału ZUS-u i przekazanie tytułów wykonawczych Naczelnikowi US do dalszego prowadzenia egzekucji.
Postanowieniem z dnia [...] lipca 2008 roku Dyrektor Izby Skarbowej uchylił zaskarżone postanowienie w całości i orzekł o zwrocie tytułów wykonawczych wierzycielowi.
W uzasadnieniu, powołując się na treść art. 29 § 2 ustawy o pea wskazał, iż z uwagi na brak w przekazanych tytułach wykonawczych klauzuli wykonalności o jakiej mowa w art. 27 § 1 pkt 10 tej ustawy, nadanej przez Dyrektora Oddziału ZUS- u jako organ egzekucyjny tytuły przekazane do realizacji Naczelnikowi US podległy zwrotowi. Organ zauważył, iż w art. 19 ust. 4 powoływanej ustawy ustawodawca jako jedyny właściwy organ egzekucyjny do prowadzenia egzekucji należności z tytułu składek z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, wierzytelności pieniężnych i z rachunku bankowego wskazał dyrektora oddziału ZUS-u. Oznacza to wyłączenie ogólnej właściwości naczelnika urzędu skarbowego w zakresie wskazanych składników majątkowych. W takiej sytuacji to organ, który posiada wskazane kompetencje obowiązany jest do podejmowania postępowania egzekucyjnego we własnym zakresie wykorzystując posiadane uprawnienia .
Ponadto organ odwoławczy stwierdził, iż nie zgadza się ze stanowiskiem organu I instancji, iż będący organem egzekucyjnym dyrektor dddziału ZUS-u jest równocześnie też wierzycielem, co wymagało zweryfikowania. Wskazał, iż zgodnie z art. 1 a pkt 13 ustawy o pea wierzycielem jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, a w myśl art. 5 § 1 pkt 2 ustawy podmiotem uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w ustawie jest organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku. Natomiast z regulacji art. 68 i art. 83 c ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, iż wierzycielem uprawnionym do żądania wszczęcia egzekucji administracyjnej jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który zgodnie z art. 66 ust. 1 powołanej ustawy jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną. W świetle tej ustawy wierzycielem jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zaś organem egzekucyjnym jest zgodnie z art. 19 § 4 ustawy dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zatem w przedmiotowej sprawie nie można twierdzić by zachodziła tożsamość podmiotów będących wierzycielem i organem egzekucyjnym.
W skardze do sądu administracyjnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez Dyrektora Oddziału, domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia zarzucając mu naruszenie przepisu art. 29 ustawy o pea. W ocenie skarżącego nieprawdziwe jest twierdzenie, iż wierzyciel i Dyrektor Oddziału ZUS-u nie podjęli czynności zmierzających do ustalenia majątku dłużnika oraz, że Dyrektor Oddziału miał możliwość zastosowania środków egzekucyjnych przewidzianych w art. 19 § 4 ustawy o pea.
Skarżący podkreślał, że w oparciu o inne jeszcze niż przekazane specyfikacją trzy tytuły wykonawcze przeciwko dłużnikowi P.R. wszczął postępowanie egzekucyjne z rachunku bankowego uzyskując jednakże informację o braku środków na zajętym rachunku, a następnie o zbiegu tej egzekucji z egzekucją prowadzoną przez Naczelnika US. Skoro więc w toku czynności wyjaśniających skarżący ustalił, że dłużnik nie jest zatrudniony ani uprawniony do wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego, a egzekucja na podstawie innych tytułów wykonawczych skierowana do posiadanego przez niego rachunku bankowego okazała się bezskuteczna, niecelowe byłoby wydawanie kolejnych tytułów wykonawczych z klauzulą nadaną przez Dyrektora Oddziału ZUS-u jako organ egzekucyjny w celu dokonania zajęć rachunku bankowego, gdy brak na nim środków. Zdaniem skarżącego, gdy oczywista jest bezskuteczność zastosowania środka egzekucyjnego wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego przez skarżącego tylko dla faktu udowodnienia jego prowadzenia jest nieracjonalne. Zaś zwrot tytułów wykonawczych w oparciu o przepis art. 29 ust 2 ustawy o pea nie ma podstaw prawnych.
W odpowiedzi na skargę organ Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi w całości, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo ustosunkowując się do zarzutów skargi wskazywał, iż przywoływana przez skarżącego bezskuteczność egzekucji może zostać stwierdzona jedynie przez organ egzekucyjny w wyniku podjętych czynności zmierzających do zastosowania środka egzekucyjnego, a takich organ nie podejmował.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zawierała uzasadnionych podstaw, zaś kontrola legalności zaskarżonego postanowienia wykazała, iż nie narusza ono prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. 153, poz. 1269, ze zmianami ), sądy te sprawują kontrolę zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z prawem. W związku z powyższym usunięcie zaskarżonej decyzji czy postanowienia z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy tj. w zakresie określonym w art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. - przywoływanej w dalszej części jako: ppsa ). Ponadto wymaga podkreślenia, iż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ppsa ).
2. Poza sporem pozostawało, iż z mocy art. 19 ust. 4 ustawy o pea dyrektor oddziału ZUS-u jest organem egzekucyjnym o charakterze niejako wyspecjalizowanym w zakresie dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez ten oddział, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. W związku z tym jest on uprawniony do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie tj. uprawniony jest do prowadzenia egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych. Jednakże w sytuacji, gdy egzekucja wskazanych należności z użyciem środków egzekucyjnych możliwych do stosowania przez tenże wyspecjalizowany organ egzekucyjny ( dyrektora oddziału ZUS-u ) nie doprowadzi do ich wyegzekwowania powinien on, ale już jako wierzyciel ( vide: R. Hauser, Z. Leoński, A. Skoczylas "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz" Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2008, strona 79 ) zwrócić się do właściwego naczelnika urzędu skarbowego celem dalszego prowadzenia egzekucji za pomocą innych jeszcze środków egzekucyjnych dostępnych temu "ogólnemu" organowi egzekucyjnemu. Kluczowe znaczenie ma tu § 6 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z nim: "jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie, ale prowadzona przez niego egzekucja okazała się w całości lub w części bezskuteczna, niezwłocznie kieruje tytuł wykonawczy do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego". Zgodnie z jednoznacznym brzmieniem wskazanego przepisu dopiero bezskuteczność – co wymaga podkreślenia - prowadzonej egzekucji uprawnia organ egzekucyjny – będący jednocześnie wierzycielem do niezwłocznego skierowania tytułu wykonawczego do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Oznacza to też w konsekwencji, iż wyspecjalizowany organ egzekucyjny, w tym przypadku dyrektor oddziału ZUS-u – będący dotychczas także wierzycielem kieruje do naczelnika urzędu skarbowego ten sam tytuł wykonawczy w oparciu o który wszczął i prowadził dostępnymi mu środkami przymusu swą bezskuteczną – jak się okazało - egzekucję. Zatem musi to być tytuł zaopatrzony w pochodzącą od niego klauzulę o skierowaniu tytułu egzekucyjnego do egzekucji administracyjnej. Klauzula ta stanowi jedynie stwierdzenie, iż tytuł został wystawiony prawidłowo i nadaje się do wykonania. Nadanie przez organ egzekucyjny klauzuli o skierowaniu tytułu do egzekucji jest koniecznym warunkiem formalnym do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego .
3. W rozpoznawanej sprawie żaden z tytułów wykonawczych przesłanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] listopada 2007 roku, co do których następnie orzeczono ich zwrot nie został opatrzony przez Dyrektora Oddziału ZUS-u, jako organu właściwego do wszczęcia i prowadzenia egzekucji przy wykorzystaniu właściwych mu środków egzekucyjnych, klauzulą o jakiej mowa w art. 27 § 1 pkt 10 ustawy o pea. W konsekwencji więc organy orzekły o zwrocie tytułów wykonawczych na podstawie art. 29 ust, 2 tejże ustawy, przewidującego taki skutek jako samodzielną podstawę do zwrotu tytułu wykonawczego. Wobec jednoznacznego brzmienia przepisu § 6 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów, pozwalającego na przekazanie tytułu wykonawczego dopiero w sytuacji bezskuteczności prowadzonej egzekucji, a więc uprzednio skutecznie wszczętej w wyniku wystawienia prawidłowego tytułu wykonawczego. Wbrew stanowisku skarżącego ustawa o pea i wskazane rozporządzenie Ministra Finansów nie zawierają przepisów pozwalających zwolnić się "wyspecjalizowanemu" organowi egzekucyjnemu, jakim jest dyrektor oddziału ZUS-u, z obowiązku prowadzenia egzekucji dostępnymi mu środkami i przerzucenia go na inny organ egzekucyjny – naczelnika urzędu skarbowego, jak też do nałożenia przez tenże organ klauzuli o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji.
4. W sprawie było poza sporem, iż Dyrektor Oddziału ZUS-u nie prowadził postępowania egzekucyjnego w zakresie należności objętych zwróconymi mu tytułami wykonawczymi. Postępowanie egzekucyjne w tym zakresie nie zostało bowiem nawet wszczęte. Zatem nie można mówić o jego bezskuteczności w rozumieniu powołanego § 6 ust. 5 rozporządzenia. Dla skorzystania z uprawnienia wynikającego z powołanego przepisu konieczne jest bowiem formalne prowadzenie postępowania egzekucyjnego dostępnymi Dyrektorowi środkami. Dopiero jeżeli w wyniku podjętych czynności egzekucyjnych i zastosowania wszystkich przysługujących środków stanie się oczywiste, że brak jest majątku dłużnika pozwalającego na zaspokojenie należności wierzyciela, to możliwe jest uznanie, iż egzekucja okazała się bezskuteczna, co daje możliwość skorzystania z uprawnienia do przekazania tytułu organowi egzekucyjnemu o właściwości ogólnej.
Nie można zgodzić się w związku z tym z wywodami skargi, iż dla stwierdzenia bezskuteczności egzekucji środkami egzekucyjnymi do stosowania, których uprawniony jest dyrektor oddziału ZUS-u wystarczające jest jedynie ogólne rozeznanie, co do sytuacji majątkowej dłużnika i brak środków na zajętym, w oparciu o inne tytuły wykonawcze, rachunku bankowym. Poza przytoczoną już argumentacją trzeba mieć bowiem na uwadze i to, że skarżący całkowicie pominął okoliczność, iż Dyrektor Oddziału ZUS-u jako organ egzekucyjny uprawniony jest też do prowadzenia egzekucji z wierzytelności dłużnika. Wiedzę o posiadaniu przez dłużnika takich składników majątkowych Dyrektor Oddziału ZUS-u może uzyskać po wszczęciu postępowania egzekucyjnego wykorzystując także uprawnienia jakie daje w tym zakresie ustawa z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych ( tekst jednolity: Dz.U. z 2007 roku , Nr 11 poz. 77 ze zm. ).
5. Mając na uwadze wskazane powyżej okoliczności należało uznać, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział kierując do Naczelnika Urzędu Skarbowego tytuły wykonawcze wymienione w zaskarżonym postanowieniu, bez uprzedniego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, naruszył przepisy prawa art. 26 § 4 ustawy o pea oraz § 6 ust 5 rozporządzenia ( vide: wyroki WSA w Krakowie z dnia 1 września 2005 roku w sprawie I SA/Kr 342/03, z dnia 11 marca 2008r roku w sprawie I SA/Kr 1125/07, z dnia 3 kwietnia 2008 roku w sprawie I SA/Kr 996/07, z dnia 8 stycznia 2008 roku w sprawie I SA/Kr 210/07). Rodzaj dochodzonych należności obligował bowiem w pierwszej kolejności do prowadzenia ich egzekucji Dyrektora Oddziału ZUS-u jako organ właściwy gdyż właściwość Naczelnika Urzędu Skarbowego ma charakter następczy. Wskazania wymaga jednakże, iż organy obu instancji dokonały w istocie zwrotu tytułów wykonawczych ze względu właściwość organu. Posłużyły się w tym celu trybem specjalnym określonym w art. 29 ustawy o pea, który zobowiązuje do zwrotu tytułu wierzycielowi jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 tejże ustawy. Przesłanki takiego zwrotu nie stanowi więc uznanie się przez organ egzekucyjny niewłaściwym. W takiej sytuacji organ ten powinien przekazać sprawę organowi właściwemu na podstawie art. 65 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 19 tego Kodeksu przy zastosowaniu art. 18 ustawy o pea. Zgodzić się należy jednak ze stanowiskiem wyrażonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyroku z dnia 6 listopada 2008 roku w sprawie I SA/Ke 348/08 ( vide: orzeczenia.nsa.gov.pl ), iż wadliwość zastosowanego trybu, nie miała wpływu na wynik postępowania. Dokonany zwrot tytułu wykonawczego wywołał bowiem tożsamy skutek procesowy z przekazaniem sprawy według właściwości, nie wprowadzając przy tym żadnych ograniczeń procesowych dla stron. Istotnym jest bowiem uznanie, że skoro ustawodawca przyznał uprawnienia do prowadzenia postępowania egzekucyjnego innym poza naczelnikiem urzędu skarbowego organom, to jego intencją było, aby wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym podjął postępowanie egzekucyjne we własnym zakresie i wykorzystał przyznane mu zakresie postępowania egzekucyjnego uprawnienia, w tym środki egzekucyjne.
6. Orzekającemu w niniejszej sprawie Sądowi znane było stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 29 września 2008 roku w sprawie III SA/Gl 628/08 i z dnia 20 października 2008 roku w sprawie III Sa/Gl 745/08. W orzeczeniach tych, stwierdzając w analogicznych stanach faktycznych nieważność postanowień dyrektora izby skarbowej, WSA w Gliwicach uznał, iż organ II instancji działał bez podstawy prawnej rozpoznając zażalenie dyrektor oddziału ZUS-u w sytuacji, gdy zażalenie takie, zgodnie z przepisem art. 29 § 2 ustawy o pea, nie przysługiwało mu ze względu na fakt, iż jest jednocześnie organem egzekucyjnym i wierzycielem. W niniejszej sprawie organ II instancji przyjął, iż zażalenie pochodzi od wierzyciela tj. którym jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych – podmiot odrębny od Dyrektora Oddziału ZUS-u, który jest organem egzekucyjnym. Należy mieć jednak na uwadze, iż dyrektor oddziału ZUS-u będący z mocy ustawy o pea organem egzekucyjnym jest również organem uprawnionym do działania w imieniu Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zakładem Ubezpieczeń Społecznych kieruje jego Prezes. Prezes Zakładu z kolei uprawniony jest do upoważnienia do działania w imieniu Zakładu dyrektora Oddziału na podstawie § 2 ust. 2 statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 roku w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. Nr 28 poz. 164 ). Faktem znanym Sądowi z urzędu jest, iż Dyrektor Oddziału ZUS-u umocowany został przez Prezesa ZUS-u do działania w imieniu Zakładu i reprezentowania go w zakresie właściwym dla Oddziału z prawem udzielania dalszych pełnomocnictw - pełnomocnictwami z dnia [...] marca 2008 roku nr [...] i nr [...]. Tym samym w takim organie jakim jest dyrektor oddziału ZUS-u skupiony jest zarówno przymiot organu egzekucyjnego jak i wierzyciela. Jednakże gdy dochodzi do sytuacji opisanej w § 6 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów i następuje przekazanie tytułu wykonawczego w celu dalszego prowadzenia egzekucji dyrektor oddziału ZUS-u działa już wyłącznie z pozycji wierzyciela. W konsekwencji więc przysługuje mu prawo złożenia zażalenia ( art. 29 ust. 2 zdanie ostatnie ustawy o pea ) na postanowienie w przedmiocie zwrotu tytułów wykonawczych.
Mając na uwadze wskazane okoliczności stosownie do art. 151 ppsa skarga podlegała oddaleniu.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło