II SA/Go 681/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas (spr.) Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant specjalista Ewa Kłosowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2010 r. sprawy ze skargi K.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu kwot z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] marca 2010 roku nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając na podstawie art. 2 pkt 10, art. 27 ust. 1-3 i ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), orzekł o zwrocie kwoty 3.900 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione: J.R. w okresie od [...] października 2008 roku do dnia [...] lutego 2009 roku i K.R. (syna) w okresie od [...] października 2008 roku do dnia [...] września 2009 roku. Ponadto organ postanowił na poczet ustalonej do zwrotu kwoty zaliczyć wyegzekwowane przez komornika i przekazane należności w łącznej kwocie 2 797,10 zł, a także nakazał K.R. (ojcu) dokonanie zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 1 102,90 zł wraz z ustawowymi odsetkami, liczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty należności - w terminie 14 dni od uprawomocnienia się decyzji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji podał, iż na mocy decyzji tego organu nr [...] z dnia [...] października 2008r. Ośrodek wypłacał z funduszu alimentacyjnego świadczenie dla J.R. w okresie od [...] października 2008 roku do dnia [...] lutego 2009 roku i K.R. (syna) w okresie od [...] października 2008 roku do dnia [...] września 2009 roku. Pismem z dnia [...] stycznia 2009r. K.R. (ojciec) został poinformowany przez Ośrodek o tej decyzji. Dnia [...] września 2009r. decyzja z dnia [...] października 2008r. wygasła "z powodu zakończenia okresu świadczeniowego". Dalej wyjaśniono, iż organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie przepisami art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wskazał, że wypłacono osobom uprawnionym łącznie kwotę 3900 zł, zaś Komornik wyegzekwował i przekazał na konto Ośrodka kwotę 2 797,10 zł. Wobec powyższego do spłaty pozostała kwota 1.102,90 zł (3.900 - 2.797,19 = 1102, 90 zł) + odsetki ustawowe. Zaznaczył także, iż stosownie do obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 kpa, organ pouczył K.R. o możliwości "wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów". Odwołanie od powyższej decyzji pismem z dnia [...] marca 2010r. wniósł K.R.. Odwołujący się zarzucił organowi I instancji błąd w ustaleniu sytuacji majątkowej i jego możliwości płatniczych, nadto domagał się umorzenia postępowania w trybie art. 105 kpa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu w dniu [...] czerwca 2010r. powyższego odwołania, działając na podstawie art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591, z późn. zm.), art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856, z późn. zm.), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), z uwzględnieniem art. 27 ust. 1-3 i ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 ze zm. ), decyzją nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium uznało, że organ I instancji w sposób prawidłowy, zgodny z obowiązującymi przepisami, przeprowadził postępowanie administracyjne. Badając zasadność podjętego rozstrzygnięcia Kolegium podzieliło stanowisko zawarte w uzasadnieniu objętej odwołaniem decyzji. Odnosząc się do wniosku strony o umorzenie postępowania w trybie art. 105 kpa Kolegium odwołało się do treści ww. przepisu i na tej podstawie wyjaśniło, że umorzenie postepowania może nastąpić tylko wtedy, gdy stało się bezprzedmiotowe. W ocenie Kolegium zarzut odwołującego o bezprzedmiotowości postępowania jest nietrafny, albowiem w sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 105 kpa. Kolegium zaznaczyło także, iż Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania oraz stosownie do obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 kpa pouczył stronę o możliwości wypowiedzenia się do zebranych dowodów i materiałów. Pismem z dnia [...] lipca 2010r. skargę na powyższą decyzję wniósł K.R., zarzucając naruszenie przez Kolegium prawa procesowego, a mianowicie art. 10 § 1 kpa – poprzez brak zawiadomienia o wszczęciu postępowania, jak również brak ustosunkowania się do wyjaśnień złożonych w Ośrodku na sutek wezwania z dnia [...] stycznia 2010r. Skarżący podniósł, iż dnia [...] stycznia 2010r. wskazywanym jako dzień odbioru zawiadomienia, odebrał wyłącznie informację z dnia [...] stycznia 2010r. o zadłużeniu. Zarzucił nadto organowi II instancji, iż nie ustosunkował się do kwestii zatajenia przez organ I instancji złożonych przez K.R. wyjaśnień. Wyjaśnił również, że z uwagi na trudną sytuację rodzinną i majątkową nie jest w stanie dokonać zwrotu wypłaconych należności. Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu II instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Odnosząc się do zarzutu braku zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania, Kolegium wskazało, iż z uzyskanych od organu I instancji wyjaśnień wynika, iż K.R. odebrał zawiadomienie w dniu [...] stycznia 2010r., na dowód czego przedstawiona została kserokopia zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269, ze zmianami), sądy te sprawują kontrolę zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z prawem. W związku z powyższym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania określone w ustawie z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Sąd rozpoznający sprawę sądowoadministracyjną, nie może opierać kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Dokonując oceny zasadności zaskarżonej decyzji w zakresie w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności uznać należy, czy zaskarżona decyzja nie uchybia prawu. Zaznaczyć przy tym należy, że w myśl przepisu art. 133 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) nazywaną dalej p.p.s.a.- podstawą wyrokowania sądu administracyjnego, są akta sprawy. Sąd dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji uznał, że decyzja ta została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego i procesowego, zatem skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 2009, Nr 1, poz. 7 ze zm.) - nazywaną dalej ustawą o pomocy. Na podstawie powołanej ustawy, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Prezydenta Miasta przyznał decyzją z dnia [...] października 2008 roku nr [...] świadczenia z funduszu alimentacyjnego: na rzecz R.J.R. w okresie od [...] października 2008 roku do dnia [...] lutego 2009 roku po 300 zł miesięcznie i K.R. (syna) w okresie od [...] października 2008 roku do dnia [...] września 2009 roku po 200 zł miesięcznie, Podstawę dla przyznania takiego świadczenia zawiera art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy, w myśl którego w przypadku bezskuteczności egzekucji osoba uprawniona może złożyć do organu właściwego wierzyciela wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Decyzja ta ma walor decyzji ostatecznej i zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności lub wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Innymi słowy rzecz ujmując, skoro powyższa decyzja ostateczna nie została wyeliminowana z obrotu prawnego w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego lub prawomocnym wyrokiem Sądu administracyjnego, to wiąże zarówno organy administracji publicznej jak i Sąd. Przepis art. 2 pkt. 11 cytowanej ustawy stanowi, że gdy mowa jest o osobie uprawnionej - oznacza to osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Tytułem wykonawczym jest m.in. orzeczenie sądu prawomocne albo podlegające natychmiastowemu wykonaniu (art. 777 kodeksu postępowania cywilnego – Dz.U. 1965 r. Nr 15, poz. 113). Tytułem wykonawczym, w rozpoznawanej sprawie, stał się wyrok zaoczny Sądu Rejonowego z dnia [...] grudnia 1997 roku w spr. III RC 809/97 i z dnia [...] grudnia 1994 roku w spr. III RC 685/94. Wskazanym przez ten Sąd rodzicem zobowiązanym do świadczenia był skarżący, zaś osobami uprawnionymi do świadczenia wymienione wyżej jego dzieci. Bezskuteczność egzekucji świadczeń ustalonych w tym postanowieniu stwierdzone zostało w zaświadczeniu komornika sądowego. Wydana w takich warunkach wspomniana wyżej decyzja nie została zaskarżona. Na podstawie tejże decyzji dzieciom skarżącego wypłacono z funduszu alimentacyjnego, w określonym w niej okresie, kwotę w łącznej wysokości 3.900 zł . Zgodnie z dyspozycją zawartą w przepisie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny natomiast zobowiązany jest do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1 cytowanej ustawy). Decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest decyzją związaną oraz jest wydawana w postępowaniu o niezwykle zredukowanym postępowaniu wyjaśniającym. Organ badający sprawę w oparciu o art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy ma obowiązek wyłącznie ustalić, czy z mocy art. 25 tej ustawy w zw. z art. 110 k.p.a. został już związany ostateczną decyzją o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego wierzycielowi, na rzecz którego dłużnik nie wykonał obowiązku alimentacji. Funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia jest w automatyczny sposób powiązane z nakazem wydania decyzji orzekającej zwrot należności w trybie regresu. Na etapie wydawania decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy, organ nie może badać samej zasadności przyznawania prawa na oznaczony okres świadczeniowy. Rzeczywistym aktem przesądzającym o obowiązku zwrotu przez dłużnika należności wypłaconej uprzednio wierzycielowi pozostaje decyzja ustalająca wierzycielowi prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (Jacek Ignaczewski i inni – Alimenty -wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2009). Jak wywiedziono wyżej, w zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej organy obu instancji uczyniły zadość tak określonym przez omawiane przepisy obowiązkom, odwołując się do wymienionej decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] października 2008 r. Zasady na jakich Państwo udziela ustawowego wsparcia osobom, które pomimo zasądzenia im alimentów nie są w stanie podołać własnej trudnej sytuacji życiowej zostały zawarte w preambule do ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jednak obowiązkiem organów władzy publicznej nie jest wyręczanie członków rodziny z ich cywilnych obowiązków względem krewnych, małżonka, powinowatych. W pierwszej kolejności to sami członkowie rodziny, obciążeni ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym, mają czynić wszelkie najdalej posunięte i wymagające rozsądnej ludzkiej zaradności zabiegi dla dostarczenia uprawnionym potrzebnych środków utrzymania (art. 128 oraz 135 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – Dz.U. 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm.). Żaden akt organ władzy publicznej nie jest w stanie uchylić obowiązku alimentacyjnego albo zwolnić z tego obowiązku lub trwale zastąpić osobę trwale zobowiązania do alimentowania (S. Nitecki, Zaliczka alimentacyjna – wybrane zagadnienia, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2008, Nr 4, str. 19). Logiczną konsekwencją tak określonego obowiązku jest konstrukcja art. 27 ustawy o pomocy, nakładająca na osobę zobowiązaną do alimentacji obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych uprawnionemu z zasobów funduszu alimentacyjnego. Odnosząc się do zarzutów skargi skierowanych przeciwko decyzji, poddanej obecnie kontroli Sądu, w przedmiocie obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, stwierdzić trzeba, że nie zaistniały podstawy uzasadniające uwzględnienie skargi. Kontroli sądu administracyjnego, jak powiedziano wyżej, podlega poprzedzające wydanie decyzji postępowanie administracyjne oraz legalność decyzji to jest jej zgodność z obowiązującym prawem. Bezpodstawny okazał się zarzut skarżącego wadliwości ustalenia przez organ administracyjny jego sytuacji majątkowej . Zgodnie z jednoznaczną treścią art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy - dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie do art. 27 ust. 2 tej ustawy - organ właściwego wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego, decyzję alimentacyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnień z funduszu alimentacyjnego. Przypomnieć wypada, że wyrokiem Sądu Rejonowego zostały zasądzone alimenty od skarżącego na rzecz jego synów. Zasądzone świadczenie zostało wypłacone uprawnionym z funduszu alimentacyjnego. Co do tego zakresu przypomnieć należy, że K.R. został pouczony w uzasadnieniu decyzji organu II instancji o możliwości złożenia wniosku w trybie art. 30 ust 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który przewiduje, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie takich należności następuje w drodze decyzji administracyjnej. Podniesiony zarzut braku zawiadomienia skarżącego o wszczęciu postępowania administracyjnego okazał się całkowicie bezzasadnym. Pismo zawierające zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zostało zawarte w piśmie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] stycznia 2010 roku, a jego oryginał znajduje się na karcie 11 akt administracyjnych. Pismo to zostało doręczone skarżącemu przesyłką pocztową, którą odebrał w dniu 8 stycznia 2010 roku, zaś zwrotne poświadczenie odbioru znajduje się na karcie 34 akt administracyjnych. Oświadczenie skarżącego złożone podczas rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gorzowie Wlkp., że podczas przeglądania akt przed wydaniem zaskarżonej decyzji, omawianego dokumentu nie było w aktach administracyjnych, nie może się ostać. W piśmie skarżącego skierowanym do organu II instancji z dnia [...] czerwca 2010 roku (karta 38 akt administracyjnych) informował o podjęciu i pokwitowaniu przesyłki pocztowej w dniu 8 stycznia 2010 roku. Z opisanego wyżej zwrotnego poświadczenia odbioru korespondencji wynika doręczenie skarżącemu dwu pism mianowicie: kwestionowanego - oznaczonego jako [...] oraz pisma [...]. Powyższe dokumenty potwierdzają fakt prawidłowego prowadzenia postępowania przez organ I instancji, w szczególności przez zawiadomienie skarżącego o wszczęciu postępowania administracyjnego, co zostało przeanalizowane i rozpatrzone przez organ II instancji. Bezpodstawny okazał się także zarzut skarżącego o braku ustosunkowania się do wyjaśnień jakie złożył w MOPS w skutek wezwania do stawiennictwa w MOPS z dnia [...] stycznia 2010 roku. Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 ppsa sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. W aktach sprawy administracyjnej brak jednak dokumentu zawierającego oświadczenie skarżącego złożone w MOPS, czy to w formie pisma własnego, bądź spisanego przez organ I instancji jego oświadczenia. O niezłożeniu przez skarżącego takiego oświadczenia świadczy pominięcie tego faktu w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W skardze nie została przywołana nawet przybliżona treść oświadczenia, które miałoby zostać złożone przed organem I instancji. Kierując się powyższymi rozważaniami Sąd uznał, że organy orzekające w rozpoznawanej sprawie prawidłowo ustaliły, iż skarżący był zobowiązany do łożenia alimentów na rzecz synów, zaś egzekucja zasądzonego świadczenia - jak to wynika z zaświadczenia komornika znajdującego się w aktach administracyjnych - była bezskuteczna. Tak zatem decyzja nakładająca na skarżącego na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 cyt. ustawy obowiązek zwrotu wierzycielowi tj. funduszowi alimentacyjnemu ustalonej kwoty jest zgodna z prawem. Zarzuty podniesione w skardze okazały się bezpodstawne i tym samym niemożliwe do uwzględnienia. W istniejącym stanie rzeczy, Sąd z powołaniem się na przepis art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.