II SA/Go 685/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 września 2021 r. sprawy ze skargi E.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego Centrum Pomocy Rodzinie uznał E.M. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych względem N.M. jako osoby uprawnionej, reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A.B.. Powyższa decyzja została doręczona dnia 5 marca 2021 r., odebrała ją E.M. jako dorosły domownik E.M. (zwrotne potwierdzenie odbioru, k. 18 akt administracyjnych sprawy). Od powyższej decyzji E.M. wniósł dnia 20 marca 2021 r. (data stempla pocztowego na kopercie) odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, kwestionując jej prawidłowość. Pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. SKO działając na podstawie art. 15zzzzzn² ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) zawiadomił E.M. o wniesieniu odwołania z uchybieniem terminu i wyznaczył stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od powyższej decyzji z dnia [...] lutego 2021 r. Powyższe pismo doręczono dnia 10 maja 2021 r., strona odebrała je osobiście. Dnia 12 maja 2021 r. (data stempla pocztowego na kopercie) E.M. zwrócił się do SKO o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] argumentując, iż od 2015 roku spłaca alimenty na rzecz wskazanej w tej decyzji osoby uprawnionej oraz zobowiązania wobec Funduszu Alimentacyjnego. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając m.in. na podstawie art. 58 § 1 i § 2, art. 59 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735), dalej w skrócie k.p.a. oraz art. 15zzzzzn² ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) odmówiło E.M. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...]. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wyjaśniło, iż decyzja organu pierwszej instancji została doręczona stronie dnia 5 marca 2021 r., zaś termin do wniesienia odwołania upłynął dnia 19 marca 2021 r., przy czym strona została prawidłowo pouczona o odwołaniu przysługującym w terminie 14 dni od daty otrzymania decyzji. Z art. 58 k.p.a. wynika, iż termin można przywrócić wówczas, gdy jego uchybienie nastąpiło bez winy strony, a prośba została złożona wraz z odwołaniem w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, przy czym okoliczność tę strona musi uprawdopodobnić, uwiarygadniając stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się lekkiego choćby niedbalstwa. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę nie pozwalającą na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. W rozpatrywanej sprawie strona nie uwiarygodniła, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy i nie wyjaśniła przyczyn nie dotrzymania terminu do wniesienia odwołania, zwłaszcza że zapoznała się z treścią decyzji i nie było przeszkód do złożenia go w terminie. Organy obydwu instancji dopełniły wszelkich czynności, by strona zapoznała się ze swymi uprawnieniami i jeśli miała jakiekolwiek wątpliwości co do wydanej decyzji, winna w ustawowym terminie złożyć odwołanie zgodnie z pouczeniem. Kolegium uznało, że przesłanka z art. 58 k.p.a. nie została spełniona. Na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego E.M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Podał, iż terminu do wniesienia odwołania nie dotrzymał z powodu braku osobistego odbioru przesyłki od listonosza, spowodowanego pracą w godzinach od 7 do 15. Przesyłkę odebrała schorowana małżonka skarżącego, która nie przekazała mu wiadomości w terminie, w którym powinien złożyć odwołanie. Nadto skarżący zakwestionował prawidłowość i zgodność z prawem decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Pismem procesowym datowanym na [...] sierpnia 2021 r. skarżący wskazał, iż wniesienie odwołania w terminie nie zależało od niego, lecz od jego małżonki, która odbierając pismo nie powiadomiła go o tym w wyznaczonym terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało oddalić. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym w oparciu o treść art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.). Jak wynika z treści art. 129 § 1 i § 2 k.p.a., odwołanie od decyzji wydanej w pierwszej instancji wnosi się do właściwego organu odwoławczego, za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Decyzja organu pierwszej instancji zawierała prawidłowe pouczenie w tym przedmiocie. Co do zasady pisma doręcza się stronie (art. 40 § 1 k.p.a.), w przypadku osób fizycznych w ich mieszkaniu, lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych (art. 42 § 1 k.p.a.), przy czym w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi (art. 43 zdanie pierwsze k.p.a.). Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, albowiem decyzję organu pierwszej instancji doręczono E.M. jako dorosłemu domownikowi skarżącego dnia 5 marca 2021 r. – co nie jest w sprawie kwestionowane. Dla skutecznego doręczenia pisma wystarczy, aby – tak jak w rozpoznawanej sprawie – na podpisywanym przez domownika potwierdzeniu odbioru pisma znajdowała się informacja, że doręczenie następuje, jeżeli osoba ta podjęła się oddania pisma adresatowi (por. wyroki NSA z 14 marca 2007 r., II GSK 315/06 oraz z 18 stycznia 2012 r., II OSK 2070/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle art. 43 k.p.a. z faktu pozostawania we wspólnocie domowej oraz zobowiązania się domownika do oddania pisma wynika upoważnienie do odbioru pism. Doręczenie w trybie art. 43 k.p.a. wywołuje zatem taki sam skutek prawny jak doręczenie dokonane bezpośrednio stronie postępowania. Ewentualne zaniechania domownika, w tym polegające na nieoddaniu we właściwym czasie pisma adresatowi, czy też braki przekazania na czas informacji o doręczeniu korespondencji obciążają tegoż adresata (wyrok NSA z 8 sierpnia 2012 r., I FSK 1414/11). Jak wynika z daty stempla pocztowego na kopercie, skarżący wniósł odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji w dniu 20 marca 2021 r., a więc jeden dzień po upływie ustawowego terminu. W tej sytuacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo zastosowało regulację zawartą w art. 15zzzzzn² ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) zawiadamiając skarżącego o wniesieniu odwołania z uchybieniem terminu i wyznaczając stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania – przy czym skarżący złożył taki wniosek w dniu 12 maja 2021 r. Przepis art. 58 k.p.a. stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Z regulacji art. 58 k.p.a. wynika, że istnieją cztery przesłanki przywrócenia terminu w postępowaniu administracyjnym, które muszą wystąpić łącznie, tzn. brak winy zainteresowanego w uchybieniu terminu; wniesienie przez zainteresowanego wniosku (prośby) o przywrócenie terminu; dochowanie terminu (nieprzywracalnego) do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu oraz dopełnienie czynności, dla której ustanowiono przywracalny termin. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że stało się to niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli gdy strona nie mogła usunąć przeszkody, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Od strony postępowania wymaga się szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw, zaś niedbalstwo dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od strony, (a przy tym istnieć przez cały okres uchybienia terminu). Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zalicza się np. przerwy w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar, jak również zdarzenia mające charakter siły wyższej, przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2017 r., s. 547). Ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu spoczywa na stronie. Dla sprawy niebagatelne znaczenie odgrywa również art. 15 zzzzzn2 ustawy o COVID-19. Otóż w myśl brzmienia tej regulacji obowiązującej od dnia 19 grudnia 2020 r., w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. Regulacja zawarta w art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19, nie może jednak spowodować automatycznie przywrócenia terminu do wniesienia środków zaskarżenia. Przytoczony przepis obliguje organ administracji wyłącznie do powiadomienia strony o tym, że uchybiła terminowi, a także obliguje do pouczenia jej o nowym terminie do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Przepis ten nie zmienia regulacji kodeksowej przewidującej obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności świadczących o tym, że uchybienie terminu do złożenia środka odwoławczego nastąpiło z przyczyn, za które odwołujący się nie ponosi winy. We wniosku z dnia [...] maja 2021 r. skarżący nie powołał jakiejkolwiek okoliczności celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, nie przytoczył żadnego przemawiającego za tym argumentu. Co więcej, w piśmie tym w żaden sposób nie nawiązał do kwestii uchybienia terminu i w żaden sposób nie wyjaśnił, jaką przyczyną uchybienie to zostało spowodowane. Przytoczył jedynie argumenty przemawiające jego zdaniem za nieprawidłowością decyzji organu pierwszej instancji. Tym samym nie dostarczył Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu żadnych podstaw do sformułowania oceny, czy wniesienie odwołania po upływie terminu było spowodowane przyczynami przez niego niezawinionymi, którym nie był w stanie zapobiec ani ich przezwyciężyć. W tej sytuacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie miało innej możliwości jak odmówić przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] lutego 2021 r. Trudno jest bowiem wymagać od organu, aby wyjaśniał z urzędu przyczyny uchybienia terminu przez stronę. Organ ten powinien jedynie ocenić przedstawione przez nią okoliczności w świetle przesłanek z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. (wyrok NSA z 11 lipca 2018 r. II OSK 2029/16). Zaskarżone postanowienie Kolegium z dnia 4 czerwca 2021 r. należy zatem ocenić jako odpowiadające prawu. Skarżący dopiero w skardze podał, iż uchybienie terminu we wniesieniu odwołania było w jego ocenie spowodowane tym, że przesyłki z decyzją nie odebrał on osobiście, lecz jego małżonka, która jest schorowana, przy czym nie przekazała mu jej w odpowiednim terminie. Należy jednak zwrócić uwagę, iż aby ubiegać się o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, argumentację tę należało podnieść we wniosku z dnia [...] maja 2021 r. oraz poprzeć ją stosownymi dokumentami, np. zaświadczeniami lekarskimi na temat stanu zdrowia małżonki. Tym samym (niezależnie nawet od faktu, iż okoliczności powołane skardze nie zostały w żaden sposób wykazane ani nawet uprawdopodobnione) ewentualne rozpatrywanie na etapie postępowania sądowego, czy rodzaj występującej u małżonki skarżącego choroby, jej przebieg czy też zalecenia medyczne dotyczące leczenia istotnie uniemożliwiły dokonanie wskazanej czynności procesowej, nie mogłoby wpłynąć na ocenę prawidłowości zaskarżonego postanowienia Kolegium. W tej sytuacji wydane w sprawie postanowienie odpowiada normom prawa procesowego, które obligowały Samorządowe Kolegium Odwoławcze do wydania postanowienia odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, z uwagi na nieuprawdopodobnienie przez stronę przyczyn nie zachowania terminu. Sąd nie dopatrzył się również w działaniach procesowych Kolegium jakikolwiek nie wskazanych w skardze uchybień, które mogłyby zadecydować o jej uwzględnieniu z urzędu na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. Z powyższych przyczyn skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.