II SA/Go 709/10

Dnia 17 grudnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2010 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku "D" Spółki z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "D" Spółki z o.o. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. "D" Spółka z o.o. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. W skardze strona zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na wezwanie referendarza sądowego Spółka uzupełniła wniosek składając go na urzędowym formularzu PPPr oraz wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu strona podała, że prowadzi kilka postępowań sądowych, ponosi w związku z tym ich wysokie koszty, a brak zwolnienia od kosztów spowoduje pogorszenie sytuacji Spółki. Do wniosku Spółka załączyła odpisy zeznania podatkowego CIT-8 za 2009 rok, informację o odliczeniach od dochodu i od podatku oraz o dochodach wolnych i zwolnionych od podatku za 2009 rok oraz rachunki zysków i strat. Postanowieniem z dnia 25 października 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy uznając, iż wniosek nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego "D" Spółka z o.o. wniosła sprzeciw. Postanowieniu referendarza sądowego zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, iż skarżący posiada środki do uiszczenia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, iż skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych; naruszenie art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie polegające na niezwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych w sytuacji, gdy skarżący nie posiada dostatecznych środków na pokrycie tychże kosztów. Spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając sprzeciw Spółka podała, iż na powyższą okoliczność wskazuje rachunek zysków i strat na dzień [...] sierpnia 2010 r., z którego wynika, że skarżąca wykazuje stratę w wysokości 335.826,20 zł. Na okoliczność uzasadniająca odmowę nie wskazuje natomiast zysk Spółki osiągnięty w 2009 r., bowiem został on przeznaczony w całości na pokrycie strat Spółki z 2010 r. faktem uzasadniającym możliwość uiszczenia kosztów sądowych nie jest również wysokość kapitału zakładowego Spółki, bowiem nie może on służyć na pokrywanie bieżących kosztów Spółki związanych m.in. z postępowaniami sądowymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy okazał się niezasadny. Zgodnie z art. art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu środek ten został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przepis art. 246 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc ta ma zapobiec sytuacji, w której rzeczywisty brak wystarczających środków finansowych uniemożliwiłby stronie skorzystanie z jej prawa do weryfikacji legalności orzeczenia organu administracji publicznej przez niezawisły sąd, ewentualnie do wniesienia środka zaskarżenia od orzeczenia sądu administracyjnego pierwszej instancji. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa każdorazowo na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści cytowanego powyżej art. 246 § 2 p.p.s.a. W orzecznictwie przyjmuje się, iż strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, iż mimo poczynienia wszelkich możliwych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych nie może zgromadzić środków na poniesienie chociaż części kosztów postępowania (postanowienie z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 80/09, LEX nr 550323). Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 589, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., l GZ 147/08, LEX nr479137). Zapobiegliwości i przezorności w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób (w tym osób prawnych) toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów, także sądowych (postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2008 r., l FZ 265/08, LEX nr 494324), Strona nie może nadto przedkładać zobowiązań z tytułu kosztów sądowych w innych sprawach nad te związane z postępowaniem sądowym, które stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej (wpis sądowy), wobec czego inne wydatki nie mogą być w stosunku do nich traktowane priorytetowo (postanowienie NSA z dnia 26 czerwca 2008 r.. II OZ 682/08, LEX nr 493715 ). W ocenie Sądu złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., nie zawiera usprawiedliwionych podstaw uzasadniających przyznanie tego prawa. Zważywszy bowiem na wysokość bieżących wydatków spółki, poniesienie kosztów uiszczenia wpisu w jednej z najniższych możliwych wysokości (200 zł – co wynika z treści § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 221, poz. 2193) zdaniem Sądu, nie przekracza zdolności płatniczych kapitałowej spółki prawa handlowego. Kwota należnego w niniejszej sprawie wpisu nie jest wysoka i niewątpliwie nie wiąże się ze znacznym obciążeniem finansowym podmiotu funkcjonującego w obrocie gospodarczym, utrzymującego pewien poziom płynności finansowej. Przedłożone rachunki zysków i strat wskazują wprawdzie, że w 2010 roku, na dzień [...] lipca oraz [...] sierpnia Spółka notowała stratę, jednak z zestawień tych wynika, że Spółka prowadzi zakrojoną na szeroką skalę działalność gospodarczą, wiążącą się ze znacznymi inwestycjami. Wskazuje na to nie tylko wysoki przychód osiągany przez Spółkę, przekraczający 1,5 mln złotych, ale przede wszystkim wysokie koszty działalności operacyjnej, przekraczające 1,8 mln złotych oraz zużycie materiałów i energii pochłaniające kwotę ponad 670 tys. złotych. Jednym z przykładów tego rodzaju inwestycji jest nabycie przez "D" (warunkowe) w dniu [...] października 2008 r. niezabudowanej nieruchomości o powierzchni 3,84 ha w [...] za kwotę 1.340.000 zł (wypis z aktu notarialnego Rep. A nr [...] – akta administracyjne sprawy). W takiej sytuacji można zatem wymagać od Spółki, aby wygospodarowała kwotę 200 zł (stanowiącą znikomy ułamek kwot będących przedmiotem dokonywanych przez nią operacji finansowych) na pokrycie wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, że skarżąca Spółka nie spełnia warunków uprawniających do otrzymania prawa pomocy, wobec czego w oparciu o art. 260 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.