II SA/Go 718/17

Dnia 23 października 2017 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 23 października 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku W.H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.H. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. W.H. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w związku ze stwierdzeniem przez ten organ naruszeń przepisów transportu drogowego. W dniu 21 września 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, iż jego przedsiębiorstwo boryka się z problemami finansowymi, m.in. obciążone jest wieloma kredytami w wysokich ratach. Kontrahenci albo nie płacą, albo spóźniają się z płatnościami. Do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżącego zmusiła "sytuacja w branży". Skarżący oświadczył, że jest osobą samotnie gospodarującą, posiada mieszkanie o powierzchni ponad 63 m² wartości ok. 200 tys. zł, nieruchomość rolną wartości ok. 5 tys. zł, inną nieruchomość zabudowaną o powierzchni ponad 12 tys. m² wartości ok. 1 mln zł, lokal użytkowy o powierzchni ponad 68 m² wartości ok. 422 tys. zł. Według własnego oświadczenia nie posiada żadnych oszczędności czy papierów wartościowych, posiada natomiast wymagalne w dacie złożenia wniosku wierzytelności wartości ponad 596 tys. zł. Ponadto posiada również do dyspozycji dwa samochody osobowe: [...] wartości ok. 70 tys. zł, [...] wartości ok. 80.000 zł, 17 sztuk ciągników siodłowych o średniej wartości ok. 30 tys. zł, 40 sztuk naczep średniej wartości ok. 15 tys. zł oraz wózek widłowy wartości ok. 10 tys. zł – które służą wykonywaniu działalności gospodarczej. Wśród zobowiązań i stałych wydatków skarżący wymienił spłatę kredytów (zaciągniętych na łączną kwotę ok. 1 mln 262 tys. zł) raty leasingowe (ok. 207 tys. zł miesięcznie), podatki, opłaty autostradowe (ok. 160 tys. miesięcznie), polisy ubezpieczeniowe (ok. 12 tys. zł miesięcznie), koszty paliwa (ok. 320 tys. miesięcznie), wynagrodzenia pracowników (ok. 120 tys. miesięcznie), składki na ubezpieczenie społeczne (ok. 80 tys. zł miesięcznie) oraz opłaty za najem placu (1100 zł). Z dokumentów nadesłanych tytułem uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż w 2016 r. skarżący uzyskał z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu, dochód podlegający opodatkowaniu w wysokości ok. 1 mln 400 tys. zł. W 2017 roku, w okresie od marca do sierpnia, skarżący w ramach prowadzonej działalności gospodarczej uzyskiwał obrót będący podstawą opodatkowania w podatku od towarów i usług w wysokościach od ok. 1 mln 291 tys. zł do ok. 1 mln 973 tys. zł miesięcznie. Skarżący nadesłał również wyciągi z trzech z posiadanych przez siebie rachunków bankowych. Na jednym z nich ma uruchomiony kredyt na zadeklarowaną przez siebie kwotę 375 tys. zł, na drugim z rachunków prowadzonym w walucie Euro na dzień [...] września 2017 r. była zgromadzona kwota 33.930,70 Euro, na trzecim rachunku prowadzonym w złotówkach na dzień [...] września 2017 r. była zgromadzona kwota 3.484,39 zł. Nadto skarżący przedłożył bilans oraz rachunek zysków i strat prowadzonego przez siebie przedsiębiorstwa. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało oddalić. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. W rozpatrywanej sprawie należny wpis sądowy od skargi wynosi 600 zł (§ 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Analiza treści wniosku oraz zgromadzonych dokumentów wskazuje na oczywistą bezzasadność wniosku W.H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący podał w formularzu PPF, że jego przedsiębiorstwo boryka się z problemami finansowymi. Jednakże ze zgromadzonej dokumentacji wynika, iż skarżący prowadzi zakrojoną na szeroką skalę działalność gospodarczą (o czym świadczą takie okoliczności jak liczba i rodzaj pojazdów wykorzystywanych do jej prowadzenia, kwoty uzyskiwanych przychodów czy też kwoty wydatków ponoszonych na paliwo, opłaty autostradowe, raty leasingowe itp.) w sposób zorganizowany i ciągły, przy czym nadesłane wyciągi z rachunków bankowych wskazują, iż systematycznie i bez żadnych trudności uiszcza liczne zobowiązania cywilnoprawne jak i publicznoprawne, zarówno w złotówkach jak i w Euro. Podobnie odnotowuje liczne i systematyczne wpływy od innych przedsiębiorców, co czyni niewiarygodnym zawarte w formularzu PPF oświadczenie, iż kontrahenci nie płacą mu za wykonane usługi. Ponadto w 2016 roku skarżący zadeklarował, po odliczeniu kosztów uzyskania przychodów, dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym w wysokości ok. 1 mln 400 tys. zł., zaś na udokumentowanych rachunkach bankowych, wykorzystywanych do rozliczeń związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, miał w dniach [...] września 2017 r. zgromadzone odpowiednio 3.484,39 zł oraz 33.930,70 Euro. W tej sytuacji kwota 600 zł należnego w niniejszej sprawie wpisu sądowego stanowi zaledwie znikomy ułamek kwot będących przedmiotem operacji finansowych, dokonywanych w związku z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą, a także środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych, będących do jego bieżącej dyspozycji. Wprawdzie skarżący pomimo stosownego wezwania nie udokumentował ponoszonych przez siebie wydatków na bieżące utrzymanie, jednak przy dochodzie ujawnionym do opodatkowania w ostatnim roku podatkowym w podanej wyżej wysokości oczywiste jest, że nie powinien mieć jakichkolwiek trudności z uiszczeniem kwoty 600 zł bez uszczerbku w koniecznym, codziennym utrzymaniu. Jeśli chodzi o wykazane w rachunku zysków i strat oraz bilansie koszty prowadzenia działalności gospodarczej, to są one ściśle związane z tego rodzaju aktywnością zarobkową, stanowią w istocie jej nieodłączną część. Nawet w sytuacji, gdyby przedsiębiorca notował okresowe straty, to nie stanowiłoby to przesłanki przemawiającej za przyznaniem prawa pomocy w postępowaniu sądowym. Strata jest bowiem nadwyżką sumy kosztów uzyskania przychodów nad osiągniętymi przychodami. Jest to jedynie bilansowy wynik nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, nie warunkuje konieczności udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r., I GZ 260/08, LEX nr 479125, oraz z 8 maja 2014 r., II GZ 191/14, LEX nr 1467686). Ponadto prowadząc działalność gospodarczą przedsiębiorca powinien uwzględnić w jej ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z tą działalnością (postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191), zaś zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (postanowienie NSA z 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Ponadto prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Przytoczone wyżej okoliczności przesądzają o oczywistej bezzasadności wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy, bowiem niewątpliwie nie należy on do grupy osób ubogich, do których instytucja prawa pomocy powinna znajdować zastosowanie, zaś zawartą w formularzu PPF argumentację na temat trudności finansowych, uniemożliwiających uiszczenie w niniejszej sprawie wpisu od skargi, należało uznać za całkowicie niewiarygodną. Z uwagi zatem na brak ustawowych przesłanek do przyznania prawa pomocy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.