II SA/Go 80/18

Dnia 4 kwietnia 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J.C. i P.A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.C. i P.A. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki budynku p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. J.C. i P.A., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki budynku. Dnia 28 lutego 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżących o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe i wychowują dwie córki, pozostające na ich utrzymaniu. Skarżąca osiąga z tytułu zatrudnienia miesięczny dochód netto w wysokości 953,54 Euro. Kwota ta jest w całości wydatkowana na zaspokojenie bieżących potrzeb rodziny, zobowiązania cywilnoprawne oraz na dojazdy do pracy, co według oświadczenia pochłania kwotę ok. 1000 zł miesięcznie. P.A., jak wynika z oświadczenia zawartego w formularzu PPF, z uwagi na stan zdrowia nie pracuje zawodowo i zajmuje się domem. Skarżący zadeklarowali również pobieranie świadczenia wychowawczego na jedno dziecko w wysokości 500 zł miesięcznie. Nadto oświadczyli, iż poza mieszkaniem o powierzchni 35 m² nie posiadają żadnych nieruchomości ani majątku ruchomego większej wartości, podobnie jak papierów wartościowych czy oszczędności. Do wniosku załączyli zaświadczenie potwierdzające wysokość dochodu uzyskiwanego przez J.C. Zarządzeniem z dnia 6 marca 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., pełnomocnik skarżących został wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie w terminie 7 dni odpisów lub kserokopii: a) wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez oboje skarżących, przedstawiających saldo na tych rachunkach oraz wszystkie operacje finansowe, za okres ostatnich sześciu miesięcy, b) rachunków (dokumentów) potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem mieszkania (energia elektryczna, woda, gaz itp.), c) ewentualnych rachunków dotyczących kosztów leczenia, leków, rehabilitacji, d) dokumentów potwierdzających ewentualną niezdolność skarżącego do pracy (np. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności – o ile skarżący dysponuje takim dokumentem) bądź potwierdzających fakt zarejestrowania w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy – o ile skarżący jest zarejestrowany w PUP - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o okoliczności wynikające z akt sprawy. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, wezwanie powyższe doręczono na adres kancelarii pełnomocnika skarżących dnia 16 marca 2018 r. (k. 28 akt sądowych). Na powyższe wezwanie nie udzielono odpowiedzi. Wniosek skarżących o przyznanie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie tego prawa spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności celem ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W myśl art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie w tym przedmiocie skierowano z uwzględnieniem treści art. 67 § 5 p.p.s.a. do pełnomocnika skarżących – r.pr. M.T.. W dniu 16 marca 2018 r. odebrała je osoba będąca pracownikiem kancelarii w/w pełnomocnika. W myśl art. 72 § 2 p.p.s.a. jeżeli doręczenia dokonuje się w miejscu pracy (a takim miejscem jest siedziba kancelarii profesjonalnego pełnomocnika skarżących), można doręczyć pismo osobie upoważnionej do odbioru pism. Termin do wykonania zarządzenia rozpoczął zatem swój bieg od 17 marca 2018 r. i upłynął bezskutecznie z dniem 23 marca 2018 r. (dzień roboczy – piątek). Nie zostały dostarczone m.in. wyciągi z rachunków bankowych obojga skarżących, dokumenty potwierdzające ponoszone koszty utrzymania mieszkania czy koszty ewentualnego leczenia i leków. Nie przedłożono również jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego deklarowaną niezdolność do pracy skarżącego bądź ewentualne poszukiwanie przez niego zatrudnienia. W konsekwencji pełna analiza sytuacji majątkowej i życiowej obojga wnioskodawców okazała się niemożliwa. Przedstawienie jedynie zaświadczenia o wysokości dochodu uzyskiwanego przez J.C. należy uznać za niewystarczające w tym względzie. Nie sposób również zweryfikować wiarygodności oświadczenia o złym stanie zdrowia skarżącego. Należy przy tym podkreślić, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866) – czego skarżący w niniejszej sprawie nie uczynili. Jednocześnie w judykaturze przyjmuje się, że niedopełnienie – nawet w części – obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienia NSA z 29 stycznia 2015 r., II OZ 58/15, z 9 lipca 2014 r., I OZ 539/14). W konsekwencji wynikająca z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka wykazania przez stronę niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania nie została spełniona, w związku z czym na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak na wstępie.