II SA/Go 817/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński po rozpoznaniu w dniu 26 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym skargi Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia odrzucić skargę. Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2013 r. J.L. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup leków. Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] sierpnia 2012 r. do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy, odmówił stronie przyznania wnioskowanej pomocy. Na skutek złożonego przez stronę odwołania decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w całości przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Pismem z dnia [...] września 2013 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję SKO z dnia [...] sierpnia 2013 r. Kierownik zarzucił skarżonej decyzji naruszenie art. 7 pkt 5 i art. 41 ustawy o pomocy społecznej poprzez ich wadliwe zastosowanie i przyjęcie, iż w toku postępowania organ I instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego co do ustalenia faktów dotyczących stanu zdrowia i nie rozważył tych okoliczności przy wydawaniu decyzji, wnosząc w związku z tym o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o odrzucenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sąd z urzędu zobligowany jest do badania wymogów formalnych skargi oraz jej dopuszczalności, zarówno z przyczyn podmiotowych, jak i przedmiotowych. Ocenie tej podlega między innymi to, czy skarga nie zawiera braków, przy czym w myśl art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", Sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn niż wskazane w § 1 pkt 1-5 tegoż artykułu wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Jak wynika z analizy akt sprawy, skarżący - Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej zwany Kierownikiem OPS) działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy, wydał jako organ I instancji, na wniosek J.L. decyzją w kwestii zasiłku celowego. Zauważyć należy, iż zgodnie z art. 110 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182) zadania pomocy społecznej w gminach wykonują jednostki organizacyjne – ośrodki pomocy społecznej (ust. 1). W myśl zaś ust. 7 cyt. artykułu wójt (burmistrz, prezydent miasta) udziela kierownikowi ośrodka pomocy społecznej upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jako organ odwoławczy, nie zgodziło się z rozstrzygnięciem organu I instancji i w konsekwencji uchyliwszy decyzję Kierownika OPS sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zarówno działania Kierownika OPS, jak i Samorządowego Kolegium Odwoławczego w kontrolowanej sprawie mają taki sam charakter, to jest władczego działania. Innymi słowy zarówno Kierownik OPS, jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze występowały z takiej samej pozycji, czyli organu załatwiającego sprawę w formie decyzji. Nie może zaś być dopuszczalna sytuacja, w której ten sam podmiot – organ, raz występuje w sprawie jako organ administracji wykonujący swoje władztwo, a raz (gdy uzna, że jest to dla niego korzystne) jako strona, domagająca się ochrony w istocie przed działaniami organu administracji wyższego stopnia. Należy wskazać, iż ustawodawca nie przyznał legitymacji skargowej do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na ostateczną decyzję bądź postanowienie organowi administracji publicznej, który rozstrzygał sprawę administracyjną w pierwszej instancji, uchyloną następnie orzeczeniem kasacyjnym organu odwoławczego. Zgodnie bowiem z art. 50 § 1 p.p.s.a., uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała ona udział w postępowaniu administracyjnym. Uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi (art. 50 § 2 p.p.s.a.). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że interes prawny przejawia się w tym, że określony podmiot ma roszczenie o przyznanie mu uprawnienia lub zwolnienie z nałożonego obowiązku (por. wyrok z dnia 3 czerwca 1996 r., sygn. akt II SA 74/96, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Aby stwierdzić, że dany podmiot (skarżący) ma legitymację skargową, musi on mieć interes prawny w przeprowadzeniu sądowej kontroli zgodności z prawem aktu lub czynności, oparty na normach prawa administracyjnego materialnego lub procesowego. W doktrynie prawa administracyjnego przyjmuje się, że pojęcie interesu prawnego ma charakter obiektywny. Istnieje on wówczas, gdy można wskazać przepis prawa materialnego, z którego można wywieść dla danego podmiotu określone prawa lub obowiązki (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2006, s. 134). Inną kwestią natomiast jest legitymacja skargowa podmiotów wymienionych w art. 50 § 1 in fine p.p.s.a., które to podmioty składają skargi w sprawach dotyczących interesów innych osób. Jednocześnie należy podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2001 r., sygn. akt OPK 14/00; z dnia 19 maja 2003 r., sygn. akt OPS 1/03, www.orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok z dnia 16 lutego 2005 r. sygn. akt OSK 1017/04, niepubl., wyrok z dnia 7 grudnia 2005 r. sygn. akt I OSK 521/05, LEX nr 189858, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2005r., sygn. akt I OSK 788/05, LEX 277345, postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 14 lutego 2007 r., sygn. akt II SA/Go 15/07, niepubl.) oraz w doktrynie ukształtowany jest pogląd, zgodnie z którym rola jednostek samorządu terytorialnego w postępowaniu administracyjnym wyznaczona jest przepisami prawa pozytywnego. Może być ona – jako osoba prawna – stroną tego postępowania i wówczas organy ją reprezentujące będą broniły jej interesu prawnego, korzystając z gwarancji procesowych, jakie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przypisują stronom postępowania administracyjnego. Ustawa może jednak organowi jednostki samorządu terytorialnego wyznaczyć rolę organu administracji publicznej w rozumieniu przepisu art. 5 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013r., poz. 267). Wtedy będzie on reprezentował interes tej jednostki samorządu terytorialnego w formach właściwych dla organu prowadzącego postępowanie. Z tego względu powierzenie organowi jednostki samorządu terytorialnego właściwości do orzekania w sprawie indywidualnej w formie decyzji administracyjnej, niezależnie czy nastąpiło to na mocy ustawy, czy też w drodze porozumienia, wyłącza możliwość dochodzenia przez tę jednostkę – jako strona postępowania - jej interesu prawnego w trybie postępowania administracyjnego, czy też sądowoadministracyjnego. Niezaprzeczalnie włączenie organów samorządowych do systemu organów administracji publicznej prowadzących postępowanie w konkretnej sprawie znacznie ogranicza zakres uprawnień procesowych tych jednostek jako osób prawnych. Ponadto w zakresie, w jakim organ jednostki samorządu terytorialnego wykonuje funkcję organu administracji publicznej, nie jest on (ani też żaden z pozostałych organów danej jednostki) uprawniony do reprezentowania jej interesu prawnego, rozumianego jako interes osoby prawnej. W konsekwencji uprawnienie do korzystania z władztwa administracyjnego przez samorząd terytorialny następuje kosztem znacznego ograniczenia jego dominium (por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2003 r., sygn. akt OPS 1/2003, OSP 2004/4 poz. 48). Odróżnić w tym zakresie należy zatem sytuacje, z jednej strony - w której dany organ jednostki samorządu terytorialnego występuje w imieniu tej jednostki, jako podmiotu praw i obowiązków (jednostki samorządu terytorialnego posiadają osobowość prawną), zaś jego działanie ma na celu ochronę własnego interesu prawnego jednostki, z długiej zaś strony – w której ten sam organ, z mocy upoważnienia ustawowego, wyposażony został we władcze kompetencje rozstrzygania indywidualnych spraw administracyjnych. W tym drugim przypadku występuje on jako organ administracji publicznej korzystający z imperium władzy publicznej i nie reprezentuje prywatnego interesu danej jednostki. Kompetencja takiego organu kończy się w momencie wydania określonego indywidualnego rozstrzygnięcia administracyjnego. Reasumując, wskazane powyżej argumenty prowadzą do wniosku, iż stroną postępowania sądowoadministracyjnego, a wcześniej administracyjnego nie może być organ administracji publicznej, który wydał w indywidualnej sprawie administracyjnej rozstrzygnięcie w pierwszej instancji, które następnie w toku instancyjnej kontroli zostało uchylone. Jego rola w postępowaniu skończyła się bowiem z chwilą wydania zindywidualizowanego aktu prawnego (w niniejszej sprawie decyzji) skierowanego w stosunku do podmiotu znajdującego się na zewnątrz administracji publicznej. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie przepisu art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., skargę Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej, jako organu pierwszej instancji, należało odrzucić z uwagi na brak legitymacji skargowej w przedmiotowym postępowaniu sądowym.