II SA/Go 821/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Szumilas Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Maria Bohdanowicz (spr.) Protokolant referent Adam Janas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2009 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. Orzeczeniem z dnia [...] lipca 2008 r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, uchylając wcześniejsze orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2008 r. o zaliczeniu strony do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności, zaliczył M.S. do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w myśl przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 14, poz. 92). Niepełnosprawność ta ma charakter okresowy do [...] lipca 2011 r. Wnioskiem z dnia [...] lipca 2008 r. M.S. zwróciła się do Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej o przyznanie zasiłku stałego. Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] Dyrektor Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej przyznał stronie zasiłek stały w miesiącu kwietniu 2008 r. w wysokości 14,80 zł oraz od maja do lipca 2008 r. w wysokości 238,50 zł. Na skutek odwołania strony, decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości wymienioną decyzję i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] Dyrektor Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej przyznał M.S. prawo do zasiłku stałego w miesiącu lipcu 2008 r. w wysokości 238,50 zł oraz odstąpił w całości od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w formie zasiłku stałego wypłaconego w miesiącu kwietniu 2008 r. w wysokości 14,80 zł oraz od maja do czerwca 2008 r. w wysokości po 238,50 miesięcznie. Na skutek kolejnego odwołania strony, decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Kolejną decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] Zastępca Dyrektora Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, M.S. świadczenie w formie zasiłku stałego w miesiącu lipcu 2008 r. w wysokości 238,50 zł oraz odstąpił w całości od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w łącznej wysokości 491,80 zł w formie zasiłku stałego wypłaconego w miesiącu kwietniu 2008 r. w wysokości 14,80 zł oraz od miesiąca maja do czerwca 2008 r. w wysokości 238,50 zł miesięcznie. Rozstrzygnięcie to zostało wydane w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), m.in. o przepis art. 104 ust. 4 tej ustawy, w myśl którego w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu. Poczynione przez organ ustalenia faktyczne wskazały m.in., iż dochód strony stanowi kwota 238,50 zł wypłacana tytułem zasiłku okresowego, przyznanego na okres od marca do maja 2008 r. oraz w podobnej wysokości na okres od czerwca do lipca 2008 r. Nadto w okresie od marca do lipca 2008 r. strona była objęta pomocą w formie zasiłków okresowych, w szczególności ze względu na długotrwała chorobę oraz w formie zasiłków celowych, w tym przyznanych w ramach programu rządowego "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania". Powyższe ustalenia doprowadziły organ do wniosku, iż M.S. spełnia przesłanki z art. 37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej do przyznania zasiłku stałego, tzn. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy (z uwagi na umiarkowany stopień niepełnosprawności), przy czym uzyskiwany dochód nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, wynoszącego 477 zł miesięcznie. Z uwagi na fakt, iż świadczenie pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, świadczenie zostało przyznane stronie od miesiąca lipca 2008 r. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącej z [...] lipca 2008 r. organ stanął na stanowisku, iż świadczenie powinno zostać przyznane od lipca 2008 r. w wysokości 238,50 zł a nie, jak miało to miejsce, od kwietnia 2008 r. Organ odstąpił jednak od żądania zwrotu wydatków poniesionych tytułem wypłaconego stronie zasiłku stałego, gdyż stanowiłoby to nadmierne obciążenie dla strony. Od powyższej decyzji M.S. złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Wniosła m.in. o niewstrzymywanie wypłaty świadczeń, gdyż jest to jej jedyne źródło utrzymania. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, iż obowiązek wypłaty świadczenia pieniężnego ciąży na organie począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. należy przez to rozumieć dzień, w którym złożono prawidłowe i kompletne dokumenty lub dzień, w którym usunięto błędy wniosku. Reguła ta znajduje zastosowanie do sytuacji, gdy wniosek o przyznanie określonego świadczenia jest pierwszym wnioskiem wszczynającym postępowanie. Nie ma ona natomiast zastosowania, gdy zainteresowana osoba uzyskała prawo do świadczenia wcześniej i składa kolejny wniosek, w szczególności gdy zachodzi ciągłość niepełnosprawności uprawniającej do świadczenia, a potrzeba kolejnego wniosku powstała w związku z koniecznością uzyskania następnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, iż M.S. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku stałego wraz z wymaganą dokumentacją w dniu [...] lipca 2008 r. Był to jej pierwszy wniosek w tym zakresie, nie wnioskowała bowiem wcześniej o przyznanie tego świadczenia ani nie miała wcześniej ustalonego do niego prawa. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, iż ze względu na punkt 2 decyzji organu pierwszej instancji faktycznie M.S. otrzymała, wbrew treści art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek stały już od miesiąca kwietnia 2008 r. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego M.S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o wypłacenie wyrównania od dnia 7 lutego 2008 r. wraz z odsetkami ustawowymi, tj. od daty wydania wobec niej orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga okazała się niezasadna, albowiem zaskarżonej decyzji nie można postawić zarzutu, iż została wydana z naruszeniem prawa. Zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej, w tym przyznawania zasiłków stałych, określa ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), zwana dalej ustawą. Zgodnie z art. 37 ust. 1 tej ustawy – w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji – zasiłek stały przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Jak wynika z art. 6 pkt 1 ustawy, przez całkowitą niezdolność do pracy należy rozumieć całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, zaś przez niezdolność do pracy z tytułu wieku – ukończone 60 lat przez kobietę i 65 lat przez mężczyznę (art. 6 pkt 7 ustawy). W przypadku osoby samotnie gospodarującej zasiłek stały ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby (art. 37 ust. 2 pkt 1). Kryterium to wynosi obecnie 477 zł. Jak już wcześniej wskazano, orzeczeniem z dnia [...] lipca 2008 r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności zaliczył M.S. do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w myśl przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w formie decyzji administracyjnej (art. 106 ust. 1). Świadczenia te przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. W przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem (art. 106 ust. 3). Z przepisu tego wynika, iż świadczenia pieniężne z pomocy społecznej nie mogą być przyznawane za okres wcześniejszy niż miesiąc złożenia wniosku. Organy administracyjne orzekające w sprawie miały możliwość przyznania skarżącej zasiłku celowego, począwszy od miesiąca lipca 2008 r., w tym bowiem miesiącu skarżąca złożyła kompletny wniosek o zasiłek stały. W orzecznictwie sądowym panuje zgodny pogląd, iż reguła zawarta w art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej znajduje zastosowanie do sytuacji, gdy wniosek strony o przyznanie określonego świadczenia jest pierwszym wnioskiem wszczynającym postępowanie (wyrok WSA w Białymstoku z 18 czerwca 2009 r., II SA/Bk 108/09, wyrok WSA w Poznaniu z 29 stycznia 2009 r., IV SA/Po 312/08, wyrok WSA w Lublinie z 18 czerwca 2008 r., II SA/Lu 317/08, wyrok WSA w Gliwicach z 21 lutego 2008 r., IV SA/GL 732/07, opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl) nie ma natomiast zastosowania w przypadku wniosku o kontynuację świadczenia. Odnosząc się do zarzutu skarżącej, iż ze świadczeń z pomocy społecznej korzystała już wcześniej, w związku z czym jej wniosek z dnia [...] lipca 2008 r. należałoby zakwalifikować jako wniosek o kontynuację świadczenia (a w konsekwencji odstąpić od zastosowania reguły wyrażonej w art. 106 ust. 3 ustawy i przyznać wyrównanie zasiłku stałego za okres od lutego 2008 r.) należy zwrócić uwagę, iż wcześniejsze świadczenia, z których skarżąca korzystała, nie miały związku z orzeczonym wobec niej stopniem niepełnosprawności. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca korzystała z zasiłku okresowego oraz zasiłków celowych, w tym zasiłków celowych przyznanych w ramach programu rządowego "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania", które to świadczenia nie maja bezpośredniego związku z orzeczonym wobec skarżącej stopniem niepełnosprawności. Wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności składa się do powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, zaś środki odwoławcze od orzeczeń tego organu rozpoznaje wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności. Orzeczenia tych organów w zakresie ustalenia stopnia niepełnosprawności stanowią dopiero podstawę udzielenia świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego, przy czym rozpatrywanie wniosków o przyznanie tych świadczeń należy w pierwszej instancji do działających z upoważnienia wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) kierowników gminnych jednostek organizacyjnych – ośrodków pomocy społecznej (art. 110 ustawy o pomocy społecznej), zaś w drugiej instancji do samorządowych kolegiów odwoławczych. Jak wynika z art. 106 ust. 3 ustawy, świadczenia przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca w którym wniosek wraz z wymaganą dokumentacją został złożony do ośrodka pomocy społecznej. Postępowanie w przedmiocie ustalenia stopnia niepełnosprawności oraz postępowanie w przedmiocie udzielenia świadczenia z pomocy społecznej są odrębnymi procedurami, w związku z czym nie należy ich ze sobą utożsamiać. Nadto podkreślenia wymaga, iż działając w oparciu o art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, organ pierwszej instancji odstąpił od dochodzenia od skarżącej zwrotu nienależnie wypłaconego zasiłku stałego za okres od kwietnia do czerwca 2008 r. dochodząc do wniosku, iż żądanie zwrotu tego świadczenia stanowiłoby dla skarżącej nadmierne obciążenie. Skarżąca została zatem objęta pomocą społeczną w zakresie szerszym, aniżeli przewidują to przepisy ustawy. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę należało oddalić.