II SA/Go 830/12

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. – Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2012 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.R. – C. i K.C. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. [...] w przedmiocie orzeczenia o braku konieczności nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych p o s t a n a w i a: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 250 zł, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Na podstawie zarządzenia z dnia 19 października 2012 r. Przewodniczącego II Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. A.R. – C. i K.C. zostali wezwani do uiszczenia solidarnie wpisu od wniesionej skargi w wysokości 500 zł. 209 października 2012 r. wpłynął do tut. Sądu wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazali, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskują miesięczny dochód w wysokości 1.950,80 zł (brutto). A.R. – C. oświadczyła, że pobiera rentę w wysokości 886,92 zł. Skarżąca wskazała, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Nadto skarżący podali, że na ich dochód składa się również kwota 630 zł (netto) z tytułu czynszu za wynajem mieszkania. W uzupełnieniu złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przedstawili opłaty związane z użytkowaniem mieszkania (prąd – 158 zł, woda – 32 zł, tv i internet 150 zł, telefon – 61 zł, wywóz nieczystości – 150 zł), a także przedłożyli wyciąg z rachunku bankowego. Skarżący podali, że miesięczna rata kredytu hipotecznego wynosi około 1.530 zł, zaś koszty leczenia to wydatek około 100-500 zł miesięcznie. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej zwanej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W niniejszej sprawie nie można przyjąć, aby zachodziły okoliczności przemawiające za przyznaniem A.R. – C. i K.C. prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zważyć bowiem trzeba, że skarżąca wraz z mężem dysponuje miesięcznie dochodem w wysokości około 3.100-3.200 zł (netto). W orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Wymaga podkreślenia, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Tytułem przykładu można wymienić osoby bezrobotne, korzystające z pomocy społecznej czy otrzymujące bardzo niskie świadczenia emerytalno-rentowe (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Skarżący nie wykazali także nadzwyczajnych okoliczności, które w jednoznaczny sposób świadczyłyby o tym, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Za taką okoliczność nie może być uznana spłata kredytu hipotecznego. Należy bowiem wskazać, że kredyt zaciągnięty przez skarżących nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Podkreślenia wymaga, że skarżący nie wskazali, by mieli problemy ze spłatą kredytu (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2012 r., II OZ 81/12, LEX nr 1121304). Jednocześnie zwrócono uwagę na fakt, że A.R. – C. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i ponosi istotne wydatki na zakup leków i prywatnych wizyt lekarskich. Z wyciągów z rachunków bankowych wynika, że skarżący nie posiadają istotnych środków pieniężnych. Uwzględniając powyższe okoliczności należy stwierdzić, że sytuacja materialna i życiowa skarżących pozwala im na wygospodarowanie środków finansowych na częściowe poniesienie kosztów sądowych i opłacenie zawodowego pełnomocnika. Okoliczności takie jak stan majątkowy (dwa mieszkania) oraz wysokość comiesięcznych dochodów (3.100 zł netto), nie pozwalają na zaliczenie skarżących do osób, których sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli do osób najuboższych, które z uwagi na trudną sytuację nie mogą ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia.