II SA/Go 855/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp.– Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2016 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.O. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na działanie Wojewody p o s t a n a w i a : 1. zwolnić skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych, 2. ustanowić adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. postanowieniem z dnia 30 listopada 2015 r. odrzucił skargę R.O. na działanie Wojewody. Dnia 28 stycznia 2016 r. wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy założony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku R.O. podał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, jest osobą niepełnosprawną. Skarżący wskazał, że otrzymuje rentę w wysokości 845,14 zł (netto). R.O. przedstawił ponoszone wydatki: czynsz– 380 zł, energia elektryczna – 100,86 zł, gaz – 88 zł, leki – 342 zł. Wniosek jest uzasadniony. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest, iż prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód wybitnie niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów postępowania sądowego, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. W literaturze wskazuje się, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Należy zauważyć, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 30 listopada 2015 r. o odrzuceniu skargi R.O. jest prawomocne od dnia 8 stycznia 2016 r. W orzecznictwie wskazuje się, że z art. 243 §1 p.p.s.a. wynika, że ustawodawca w sposób wyraźny określił ramy czasowe do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przez określenie "tok postępowania", zawarte w art. 243 § 1 p.p.s.a. należy rozumieć tok postępowania sądowoadministracyjnego od chwili jego wszczęcia do prawomocnego zakończenia. Wyjaśnić więc należy, że samo wystąpienie przez stronę z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie wstrzymuje biegu terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Stwierdzenie prawomocności orzeczenia kończącego postępowanie oznacza, że sprawa sądowoadministracyjna nie jest już sprawą rozpoznawaną przez sąd. Wyjątek stanowi natomiast sytuacja, w której strona złoży wniosek o przyznanie prawa pomocy po uprawomocnieniu się orzeczenia, jeżeli z jego treści wynika, że przedmiotem zaskarżenia jest to właśnie prawomocne orzeczenie, które strona pragnie wzruszyć przez złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy celem wniesienia skargi kasacyjnej czy też wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Gdyby skarżącemu przyznano prawo pomocy polegające na ustanowieniu profesjonalnego pełnomocnika, to po zapoznaniu się ze sprawą i po dokonaniu jej fachowej oceny, mógłby on ewentualnie wywieść skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Mając na uwadze konieczność zapewnienia stronie skutecznego prawa sądu, również po prawomocnym zakończeniu postępowania strona powinna mieć możliwość korzystania z prawa pomocy, jeżeli tylko spełnia przesłanki jego otrzymania. W przeciwnym razie byłaby pozbawiona skutecznego środka prawnego w celu przedstawienia swych racji związanych z twierdzeniem, iż uchybiła terminowi do dokonania czynności procesowej nie ze swej winy, co mogłoby ograniczyć jej prawo do sądu (postanowienie NSA z dnia 17 października 2012 r., I OZ 776/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Treść wniosku skarżącego i jego dotychczasowe postępowanie nie budzą wątpliwości, że jego wolą jest wzruszenie prawomocnego postanowienia WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 30 listopada 2015 r. Z uwagi na powyższe uznano, że wniosek R.O. podlega merytorycznemu rozpoznaniu. Analiza sytuacji materialnej skarżącego prowadzi do wniosku, że została spełniona ustawowa przesłanka o której mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z przedłożonych dokumentów wynika, że R.O. utrzymuje się z renty w wysokości 845,14 zł i ponosi znaczne wydatki na zakup lekarstw. Z treści formularza PPF wynika, że skarżący nie posiada oszczędności ani majątku. Doświadczenie życiowe nakazuje przyjąć, że osoba dysponująca dochodem w wysokości 845 zł, ponosząca standardowe koszty utrzymania, a także dodatkowe koszty leczenia, może mieć problemy z poczynieniem jakichkolwiek oszczędności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 2010 r., II OZ 902/10, LEX nr 743993). Z tych względów uznano, że wniosek R.O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata zawiera usprawiedliwione podstawy i dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. został uwzględniony. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia.