II SA/Go 876/18

Dnia 25 stycznia 2019 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2019 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. Dnia 17 grudnia 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek M.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Skarżący podał, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku od lipca 2014 r., nie ma innego źródła dochodu, korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej, skąd w listopadzie 2018 r. otrzymał pomoc w łącznej wysokości 893 zł, od stycznia 2016 r. leczy się kardiologicznie. Według oświadczenia zawartego w formularzu PPF skarżący nie posiada nieruchomości, jak również oszczędności, przedmiotów wartościowych czy innego majątku większej wartości. Zarządzeniem z dnia 20 grudnia 2018 r. skarżący został wezwany na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie: a) wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, przedstawiających saldo na tych rachunkach oraz wszystkie operacje finansowe, za okres ostatnich trzech miesięcy, b) rachunków (dokumentów) potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem mieszkania (energia elektryczna, woda, gaz itp.), c) ewentualnych rachunków dotyczących kosztów leczenia, leków, rehabilitacji, d) aktualnych dokumentów potwierdzających fakt zarejestrowania w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna albo poszukująca pracy – o ile skarżący jest zarejestrowany w PUP (np. decyzja o przyznaniu statusu osoby bezrobotnej albo poszukującej pracy, zaświadczenie potwierdzające posiadanie takiego statusu w dacie złożenia w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy), e) dokumentów potwierdzających ewentualną niezdolność skarżącego do pracy (np. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności – o ile skarżący dysponuje takim dokumentem), f) odpisów lub kopii aktualnych decyzji o przyznaniu świadczeń (zasiłków) z pomocy społecznej lub zaświadczenia z Ośrodka Pomocy Społecznej o wysokości otrzymywanych świadczeń za ostatnie trzy miesiące, - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o okoliczności wynikające z akt sprawy. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, wezwanie powyższe doręczono w dniu 3 stycznia 2019 r., skarżący odebrał je osobiście. Na powyższe wezwanie nie udzielono odpowiedzi. Wniosek o przyznanie przyznania prawa pomocy należało oddalić. Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie tego prawa spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności celem ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W myśl art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie to zostało skutecznie doręczone w dniu 3 stycznia 2019 r., skarżący odebrał je osobiście. Termin do wykonania zarządzenia rozpoczął zatem swój bieg od 4 stycznia 2019 r. i upłynął bezskutecznie z dniem 10 stycznia 2018 r. (dzień roboczy – czwartek). Powyższe wezwanie pozostało bez jakiejkolwiek odpowiedzi. Nie zostały dostarczone m.in. wyciągi z rachunków bankowych skarżącego – o ile takowe skarżący obecnie posiada, dokumenty potwierdzające ponoszone koszty utrzymania, leczenia, leków czy rehabilitacji. Skarżący nie wykazał również, aby obecnie był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna czy poszukująca pracy, a także aby obecnie pozostawał pod opieką ośrodka pomocy społecznej oraz korzystał z pomocy finansowej tej placówki. Wprawdzie w przeszłości skarżącemu było przyznawane prawo pomocy, jednak ostatnie postanowienie uwzględniające jego wniosek w tym przedmiocie zapadło w dniu 9 listopada 2018 r. w sprawie II SAB/Go 99/18, m.in. na podstawie przedłożonych kopii decyzji OPS o przyznaniu świadczeń z pomocy społecznej w okresie od lipca do września 2018 r., a także zaświadczenia PUP z dnia [...] października 2018 r. o posiadaniu przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Biorąc jednakże pod uwagę wynikający z art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1265) obowiązek bezrobotnego do zgłaszania się w powiatowym urzędzie pracy celem potwierdzenia gotowości podjęcia pracy albo przyjęcia propozycji odpowiedniej pracy lub innej formy pomocy proponowanej przez urząd, stwierdzić należy, iż brak jest możliwości uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o dokumenty obrazujące życiową i finansową sytuację strony sprzed kilku miesięcy. Strona ubiegając się o przyznanie prawa pomocy powinna bowiem wykazać swoją aktualnie trudną sytuację życiową, m.in. to, że pozostaje bezrobotna w okresie objętym badaniem w toku procedury prawa pomocy oraz że jak dotąd, pomimo starań w tym względzie, nie otrzymała propozycji pracy i nie znalazła zatrudnienia. W sytuacji braku dokumentacji źródłowej, obrazującej aktualną sytuację życiową i finansową skarżącego, pełna analiza przesłanek, od których zależy ewentualne przyznanie prawa pomocy, okazała się niemożliwa. Należy przy tym podkreślić, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866) – czego skarżący w niniejszej sprawie, w odniesieniu do zadeklarowanej sytuacji majątkowej nie uczynił. Jednocześnie w judykaturze przyjmuje się, że niedopełnienie – nawet w części – obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienia NSA z 29 stycznia 2015 r., II OZ 58/15, z 9 lipca 2014 r., I OZ 539/14). W konsekwencji wynikająca z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka wykazania przez stronę niemożności poniesienia kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika nie została spełniona, w związku z czym na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak na wstępie.