II SA/Go 881/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. – Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 31 października 2013 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.G. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] r. [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o pozwoleniu na budowę p o s t a n a w i a: 1. ustanowić radcę prawnego. 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Na podstawie zarządzenia z dnia 9 października 2013 r. Przewodniczącego Wydziału A.G. została wezwana do uiszczenia w terminie 7 dni wpisu od wniesionej skargi w wysokości 200 zł. 21 czerwca 2013 r. wpłynął do Sądu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku A.G. wskazała, że jej miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia i zasiłku pielęgnacyjnego wynosi 2.424,49 zł (netto). A.G. podała, że jej mąż jest osobą bezrobotną. Skarżąca przedstawiła opłaty związane z eksploatacją mieszkania (czynsz – 312. Woda – 150 zł energia elektryczna- 200 zł). Nadto podała, że rata kredytu wynosi 469 zł. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej zwanej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W niniejszej sprawie nie można przyjąć, aby zachodziły okoliczności przemawiające za uwzględnieniem w całości wniosku A.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zważyć bowiem trzeba, że skarżąca wraz z mężem dysponuje miesięcznie dochodem w wysokości około 2.420 zł (netto). Maż skarżącej z dniem [...] października 2013 r. utracił status osoby bezrobotnej. Nadto w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy bierze się pod uwagę nie tylko osiągany dochód, ale i posiadany majątek. Z formularza PPF wynika, że skarżąca posiada dom o powoi 130 m2 , mieszkanie 53,6 m2 oraz samochód [...] z 2003 r. Nie można również pominąć, że wpis od skargi nie jest wysoki (200 zł). W orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Wymaga podkreślenia, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Tytułem przykładu można wymienić osoby bezrobotne, korzystające z pomocy społecznej czy otrzymujące bardzo niskie świadczenia emerytalno-rentowe (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Skarżąca nie wykazała także nadzwyczajnych okoliczności, które w jednoznaczny sposób świadczyłyby o tym, że nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Za taką okoliczność nie może być uznana spłata kredytu (469 zł miesięcznie). Należy bowiem wskazać, że kredyt zaciągnięty przez skarżącą nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Podkreślenia wymaga, że skarżąca nie wskazała, by miała problem ze spłatą kredytu (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2012 r., II OZ 81/12, LEX nr 1121304). Uwzględniając powyższe okoliczności należy stwierdzić, że sytuacja materialna A.G. umożliwia jej uiszczenie kosztów sądowych. Jednocześnie zwrócono uwagę na fakt, że córka skarżącej jest osobą niepełnosprawną i z tego tytułu ponosi ona wydatki na specjalistyczną rehabilitację. Nadto z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że A.G. nie posiada oszczędności. Z tych względów uznano, że dodatkowy wydatek związany z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika mógłby narazić skarżącą na poniesienie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.