II SA/Go 883/09

Dnia 13 stycznia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędzia WSA Mirosław Trzecki (spr.) Protokolant inspektor Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi D.L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...].06.2009 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych w oparciu o treść art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-4 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, póz. 74 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku D.L. odmówił umorzenia odsetek za zwłokę od zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, których łączna wysokość na dzień złożenia wniosku wyniosła 4.809 zł (na fundusz ubezpieczeń społecznych - 3.918 zł, na ubezpieczeniu zdrowotnym -640 zł, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - 251 zł). W uzasadnieniu organ wskazał, iż wnioskiem z dnia [...].05.2009r. D.L. - wspólnik spółki cywilnej [...] s.c. L.D., B.P. zwróciła się o rozłożenie na raty należności głównej z tytułu składek oraz umorzenie odsetek za zwłokę od zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W sentencji ww. decyzji wskazane zostały okresy oraz kwoty zadłużenia z tytułu odsetek od zaległych składek, w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą w formie spółki cywilnej. Organ podał, iż wspólnicy spółki cywilnej: [...] – D.L. i P.B. prowadzili działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nr [...], dokonanego przez Burmistrza Miasta i Gminy w dniu [...].11.1996r. Dla potrzeb prowadzonej działalności gospodarczej spółka uzyskała dane identyfikacyjne NIP: [...] oraz Regon [...]. Wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej nastąpiło z dniem [...].01.2000r. Z uzasadnienia wniosku skarżącej wynika, że zadłużenie na koncie płatnika powstało w wyniku złożenia korekt dokumentów rozliczeniowych za 1999r., w których uwzględniono należne składki ubezpieczeniowe, skorygowane w związku z odmową wypłaty zasiłku chorobowego przez ZUS. W ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego Zakład ustalił, że w spółce zatrudnionych było 4 pracowników (dowody: kserokopia zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej Nr [...], kserokopia decyzji Burmistrza Gminy i Miasta z dnia [...].01.2000r., potwierdzenie zgłoszenia rejestracyjnego podatnika podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego, kserokopia zaświadczenia o otrzymaniu numeru Regon, uzasadnienie wniosku z dnia [...].05.2009r, lista ubezpieczonych - dane z konta płatnika składek pozyskane z krajowego systemu informacyjnego ZUS z dnia [...].06.2009r.). Jednocześnie organ podał, iż wykazane przez D.L. dowody załączone do wniosku nie zostały przez organ uwzględnione, z uwagi na brak możliwości uwzględnienia sytuacji majątkowej i rodzinnej wspólnika spółki cywilnej, bez uprzedniej prawomocnej decyzji przenoszącej odpowiedzialność za zobowiązania spółki na osoby trzecie tj. wspólników spółki. Wg organu na dzień [...].05.2009r. za zobowiązania spółki odpowiedzialna jest spółka cywilna. Powołując się na treść art. 108 § 1 i art. 115 § 1 Ordynacji podatkowej organ wskazał, iż obciążenie wspólnika spółki cywilnej składkami za niezapłacone składki na ubezpieczenie społeczne, które ciążyły na spółce, możliwe jest dopiero po wydaniu i doręczeniu decyzji przenoszącej odpowiedzialność za zobowiązania spółki na jej wspólników. Zdaniem organu dopiero wówczas możliwe jest zastosowanie ulgi w postaci umorzenia składek na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społ. Odnosząc się do przedmiotowego wniosku organ podał, iż dokonał analizy sytuacji majątkowej w celu ustalenia, czy zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 4 stanowiących, że należności te mogą być umarzane, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 28lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r.Ordynacja podatkowa, 3. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Podjęcie przez ZUS decyzji o umorzeniu może mieć miejsca jedynie wówczas, gdy zachodzi co najmniej jedna z w/w przesłanek całkowitej nieściągalności. Organ stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie zachodzi przesłanka zaprzestania prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku (...) możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa. Jednocześnie jednak organ wskazał, iż konstrukcja art. 28 ust 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane (...), co oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki może uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Dalej organ wskazał, iż jego obowiązkiem jest podejmowanie wszelkich działań zmierzających do wyegzekwowania i zabezpieczenia długu, a powstałe zaległości mogą być regulowane w kilku mniejszych kwotach. Organ podał, iż w konsekwencji zawarcia z wnioskodawczynią umowy na spłatę zadłużenia w ratach, odsetki za zwłokę nie będą naliczane, począwszy od dnia następnego po dniu wpływu wniosku o ulgę. tj. od [...].05.2009r. Z dniem zawarcia umowy w formie ratalnej spłaty zadłużenia zgodnie z art. 29 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład ustala opłatę prolongacyjną na zasadach określonych w Ordynacji podatkowej, która zgodnie z art. 57 wynosi 50% stawki odsetek za zwlokę. Od powyższej decyzji D.L. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Odwołująca podniosła w nim zarzut przedawnienia zobowiązań, które są przedmiotem zaskarżonej decyzji, domagając się uznania bezprzedmiotowości postępowania. Decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ w całości powielił treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji, przyjmując zawarte tam argumenty za własne. Natomiast ustosunkowując się do zarzutu zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a dotyczącego braku informacji o przedawnieniu należności i bezprzedmiotowości sprawy, Prezes ZUS wyjaśnił, iż przedawnienie należności z tytułu składek uregulowane jest w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który powoduje, że zobowiązania ulegają wygaśnięciu po upływie 10 lat od daty wymagalności, co oznacza że po upływie okresu przedawnienia zobowiązania te wygasają i brak jest prawnych możliwości ich dochodzenia jak i przyjmowania wpłat na ich poczet. Wyjątek od 10 letniego terminu przedawnienia dotyczy należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej. W tym przypadku przedawnienie następuje po upływie 5 lat. licząc od końca roku kalendarzowego, w którym została wydana decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności z uwagi na nie przeniesienie odpowiedzialności na wspólników z działalności [...] spółka cywilna. Przedstawienie kwestii braku możliwości przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania spółki na jej wspólników oraz rozpatrzenie wniosku o umorzenie odsetek, dokonane przez Zakład, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w opinii Prezesa ZUS zostało przeprowadzone poprawnie. D.L. wniosła od w/w decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. W treści skargi skarżąca wyraziła swoje niezadowolenie ze sposobu załatwienia jej sprawy. Skarżąca podała ponadto, iż cofa złożony wniosek o umorzenie odsetek od zaległych składek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego uznając, iż skarżąca cofnęła roszczenia. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 z późn. zm.); dalej: p.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to na dzień wydania decyzji. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze jako zarzut, ale które miały wpływ na tę ocenę. Dokonując na tej podstawie oceny decyzji Prezesa Zakładu z dnia [...] września 2009r. Sąd uznał, że decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, póz. 74 ze zm.), dalej zwanej u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, póz. 1071 ze zm.); dalej: "k.p.a.", chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Stosownie zaś do art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W sprawie niniejszej, zarówno decyzja zaskarżona, jak i decyzja organu pierwszej instancji wydana w dniu [...] czerwca 2009r. , zostały podpisane w imieniu uprawnionego organu przez tę samą osobę, to jest Zastępcę Dyrektora Oddziału Inspektoratu w [...] A.T. Należy wskazać, że w sprawach umarzania należności z tytułu składek decyzje wydaje Zakład, zaś Prezes Zakładu w sytuacji złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest jedynie adresatem tego wniosku i zarazem organem działającym za Zakład (por. wyrok NSA z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt II GSK 224/06). Zgodnie z art. 66 ust. 1 u.s.u.s. Zakład jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną. Stosownie do art. 72 u.s.u.s organami Zakładu są Prezes Zarządu, Zarząd, Rada Nadzorcza. Prezes Zakładu ma prawo do udzielania upoważnień do działania za Zakład. Brak jest zatem podstaw, aby w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzję wydawał i podpisywał ten sam pracownik. Stanowisko takie w odniesieniu do samorządowego kolegium odwoławczego zajęto w uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06, ONSAiWSA 2007 r., nr 3, póz. 61, w której stwierdzono, że w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 k.p.a. zastosowanie ma art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. W wyroku z dnia 20 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 472/07 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż powyższe stanowisko i jego uzasadnienie, wyrażone w odniesieniu do członka organu kolegialnego, mają zastosowanie także do pracownika jednoosobowego organu administracji publicznej, tak jak w sprawie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w której wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozpoznaje ten sam organ - Zakład. W myśl art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. przesłanką wznowienia postępowania jest wydanie decyzji ostatecznej przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a. Jak wskazano wcześniej sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Z uwagi na powyższe wystąpiła przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego, co w konsekwencji skutkowało uchyleniem przez Sąd decyzji z dnia [...] września 2009r. Wykazane wady powołanej decyzji sprawiają, że przedwczesnym byłoby rozpatrywanie przez Sąd zarzutów podniesionych w skardze, tym bardziej, że z jej uzasadnienia wynika, iż skarżąca wniosek o umorzenie odsetek od za zwłokę w płatności składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych cofnęła. Kwestia ta stanie się przedmiotem oceny Zakładu w postępowaniu odwoławczym. Z uwagi na fakt, iż Sąd dokonując kontroli zaskarżonego aktu prawnego orzeka według stanu faktycznego i prawnego na dzień jego wydania, a nie może brać pod uwagę zdarzeń po tejże dacie, cofnięcie przez skarżącą w treści skargi wniosku nie mogło wywrzeć żadnych skutków prawnych w postępowaniu sądowym i nie miało wpływu na rozpoznanie przez Sąd zaskarżonej decyzji. Z tego też względu wniosek organu o umorzenie postępowania uznać należy za nieuzasadniony. Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny, Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.