II SA/Go 927/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka – Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Asesor WSA Zbigniew Kruszewski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi M.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokat D.D. – M. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Postanowieniem z [...] czerwca 2017r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (w skrócie: "SKO"), działając na podstawie art. 39 ust. 5 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 446), art. 1 i 2 ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. 2015 r. poz. 1659 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 61a, art. 134 wzw. Z art. 123 oraz art. 28 ustawy z 17 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, w skrócie: "k.p.a.") utrzymał w mocy postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy z [...] maja 2017 r. nr [...] o odmowie wznowienia postępowania w sprawie przyznania stypendium szkolnego D.B.. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Na wniosek D.B. będącej córką M.B. (Skarżącego) z [...] września 2013 r. Burmistrza Miasta i Gminy decyzją z [...] listopada 2013 r. nr [...] przyznał jej stypendium szkolne na okres od [...] września 2013 r. do [...] czerwca 2014 r. Skarżący pismem z [...] lipca 2016r. wniósł o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej tą decyzją na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Stwierdził, że przyznanie stypendium oparto o fałszywe oświadczenie jego córki że mieszka z nim, podczas gdy w rzeczywistości zamieszkiwała u babci. Postanowieniem z [...] maja 2017 r. Burmistrz Miasta i Gminy, działając na podstawie art. 149 § 3 oraz art. 150 § 1 k.p.a. odmówił wznowienia postępowania. Stwierdził bowiem, że stroną w postępowaniu administracyjnym dotyczącym przyznania stypendium szkolnego była D.B., jako pełnoletnia uczennica. Nadto podkreślił, że skarżący, jako ojciec wnioskodawczyni, nie ma interesu prawnego wymaganego dla złożenia wniosku o wznowienie postępowania, ponieważ zgodnie z art. 90n ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 2198 ze zm. - w skrócie: "u.s.o.") świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym są przyznawane na wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia (pkt 1) bądź też na wniosek odpowiednio dyrektora szkoły lub innych wymienionych w tym przepisie organów (pkt 2). W wyniku złożonego przez skarżącego zażalenia, SKO wymienionym na wstępie postanowieniem z [...] czerwca 2017 r. utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy. W uzasadnieniu swego orzeczenia organ odwoławczy wskazał, iż w sprawie zachodziły przesłanki odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. ponieważ Skarżący nie był stroną legitymowaną do żądania wszczęcia postępowania wznowieniowego, gdyż zgodnie z art. 90n ust. 2 u.s.o. nie był stroną w postępowaniu o przyznanie stypendium szkolnego D.B. na okres od [...] września 2013 r. do [...] czerwca 2014 r. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący pismem z dnia [...] sierpnia 2017 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Skarżący podniósł, że organ ma obowiązek wznowić postępowanie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Nadto wskazał, że pismo z dnia [...] stycznia 2014 r. oraz zeznania świadka Z.B. złożone pod odpowiedzialnością karną nie były wcześniej znane urzędowi, a te dowody podważają w całości wiarygodność złożonego wniosku o stypendium szkolne. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na zaskarżalne postanowienia w postępowaniu administracyjnym. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Dokonując kontroli sądowej zaskarżonego postanowienia w tak określonych granicach kognicji Sąd uznał, iż akt ten nie naruszał prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. SKO utrzymało nim postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy o odmowie wznowienia postępowania z wniosku Skarżącego w sprawie przyznania stypendium szkolnego córce Skarżącego – D.B.. SKO, jak należy odczytywać uzasadnienie jego decyzji, uznało jednak, iż właściwym rozstrzygnięciem w sprawie winno być postanowienie nie o odmowie wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 2 k.p.a., lecz postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania wydawane w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a. Mimo, iż ten pogląd był błędny, to jednak ostateczna treść orzeczenia oraz legła u jego podstaw kluczowa konkluzja o braku po stronie Skarżącego przymiotu strony, był trafne. Zresztą niezależnie od tego czy podstawą do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania jest art. 61 k.p.a. czy też art. 149 § 1 k.p.a., przesłanki stosowania obu przepisów są takie same. Mają charakter formalny i sprowadzają się do niedopuszczalności wszczęcia postępowania z powodów podmiotowych lub przedmiotowych (zob. wyr. NSA z 23 stycznia 2014 r. II OSK 1987/12 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: "CBOSA"). Wyjaśnić zatem należy, iż zgodnie z art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony, z zastrzeżeniem, iż na wznowić postępowanie na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 i art. 145a i 145b k.p.a. można tylko na żądanie strony. Wznowienie postpowania jest instytucją stwarzającą możliwości ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła było dotknięte poważną, kwalifikowaną wadą procesową. W postępowaniu wznowieniowym nie rozpoznaje się ponownie sprawy, lecz bada się wyłącznie, czy w przypadku zakończonego prawomocnym rozstrzygnięciem postępowania zachodzi któraś z przesłanek wymienionych w art. 145 § 1 i art. 145a § 1 k.p.a. Właściwy organ orzeka o wznowieniu postępowania tylko wówczas, gdy stwierdzi, iż wystąpiła jedna z takich podstaw, a jednocześnie nie zachodzi żadna z negatywnych przesłanek wznowienia postępowania określonych w art. 146 k.p.a. Postępowanie wznowieniowe można podzielić na dwie fazy. W pierwszej organ ocenia formalne podstawy wznowienia. Faza ta jest zakończona bądź wznowieniem bądź odmową wznowienia postępowania. Ocena formalnych podstaw wznowienia sprowadza się do badania czy żądanie wznowienia postępowania zostało zgłoszone przez stronę, czy powołuje ona podstawy wznowienia określone w art. 145 § 1 i 145a § 1 k.p.a. oraz czy został zachowany termin określony w art. 148 k.p.a. Dopiero w drugiej fazie postępowania, po wydaniu postanowienia o wznowieniu prowadzone jest postępowanie co do przyczyny wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Należy więc przyjąć, iż tylko gdy w świetle twierdzeń wynikających już z samego wniosku o wznowienie wynika, że brak jest ustawowych podstaw do wznowienia, wniosek składa podmiot nie będący stroną albo termin do jego złożenia nie został zachowany, organ wydaje postanowienie o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 § 3 k.p.a.). Nie można odmówić wznowienia postępowania jeżeli zachodzą wątpliwości co do legitymacji wnoszącego wniosek o wznowienie postępowania, bądź gdy zachodzi potrzeba badania tej legitymacji na gruncie akt sprawy (por. wyr. NSA z 1 lutego 2008 r., II OSK 1981/06, wyrok NSA z 7 stycznia 2009 r., II OSK 1747/07, CBOSA). W rozpoznawanej sprawie, organy obu instancji zasadnie uznały, iż Skarżącemu nie przysługiwał status strony legitymujący go do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. O czym już bowiem była mowa we wcześniejszym fragmencie niniejszego uzasadnienia, z żądaniem wszczęcia postępowania może wystąpić tylko strona. Oznacza to, że legitymację do żądania wznowienia postępowania mają osoby, które brały udział w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną. Przysługuje ona jednak również osobom, które wprawdzie w postępowaniu zwykłym nie uczestniczyły, lecz mogą wykazać istnienie swojego interesu prawnego lub obowiązku w rozumieniu art. 28 k.p.a. uzasadniającego ich udział (tak NSA w wyr. z 4 lutego 2000 r. I SA 334/99, LEX nr 54133). Organy trafnie ustaliły, iż Skarżący nie brał udziału w pierwotnym postępowaniu. Z akt sprawy oraz samej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy z [...] listopada 2013 r. wynika bowiem, że z wnioskiem o przyznanie stypendium wystąpiła D.B. oraz, że do niej skierowano tę decyzję. Trafne było również stwierdzenie organów obu instancji, że Skarżącemu nie można przypisać statusu strony, ponieważ nie posiadał interesu prawnego w sprawie o przyznanie jego córce stypendium szkolnego. Zgodnie bowiem z art. 28 k.p.a. stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny, o którym mowa w tym przepisie musi być indywidualny osobisty i własny i powinien być oparty na normie prawa materialnego (zob. P. Gołaszewski [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz [red. R. Hauser i M. Wierzbowski], Wydanie 4, str. 234 oraz cytowane tam orzecznictwo) Krąg stron postępowania dotyczącego przyznania stypendium szkolnego określa art. 90n ust. 2 pkt 1 u.s.o. Przepis ten legitymację do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia przyznaje rodzicom, a po uzyskaniu przez ucznia pełnoletności samemu uczniowi. Z treści znajdującego się w aktach wniosku o przyznanie stypendium szkolnego na rok 2013/2014 oraz decyzji Burmistrza Miasta i Gminy z [...] listopada 2017 r. przyznającej to stypendium wynikało tymczasem, iż z wnioskiem o przyznanie stypendium wystąpiła 13 września 2013 r. uczennica D.B.. Z akt sprawy wynika natomiast, iż urodziła się ona [...] sierpnia 1995 r. a zatem już w momencie wszczęcia postępowania była pełnoletnia. W konsekwencji status strony postępowania, i to już w chwili składania wniosku przysługiwał wyłącznie jej. Oznacza to, iż zgodnie z art. 147 k.p.a. z wnioskiem o wznowienie postępowania mogła wystąpić wyłącznie D.B., zaś Skarżącemu legitymacja taka nie przysługiwała. Stąd postępowanie zakończone decyzją z [...] listopada 2013 r. nie mogło zostać wznowione z jego inicjatywy. Nadmienić przy tym należy, iż wobec prawidłowej ostatecznej konkluzji organów obu instancji, iż stroną w sprawie była wyłącznie D.B., zbytecznie były rozważania SKO o dopuszczalności złożenia wniosku przez rodzica. W odpowiedzi na podniesiony na rozprawie zarzut zaniechania wznowienia postępowania z urzędu, Sąd wskazuje, że wznowienie postępowania z urzędu jest prawem organu, co oznacza, że organ nie ma obowiązku wszczynać postępowania w każdej prawomocnie zakończonej sprawie celem sprawdzenia, czy nie zachodzą postawy do wznowienia. Obowiązek wznowienia ma natomiast miejsce w razie znalezienia przyczyny wznowienia, której - jak należy rozumieć - organy się nie dopatrzyły, a przedmiotem ich postanowień był wyłącznie wniosek Skarżącego. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę (pkt I wyroku). Jednocześnie, w pkt. II wyroku Sąd przyznał adw. D.D. – M. wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a., i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 2016, poz. 1714 ze zm.).