II SA/Go 934/18

Dnia 25 lutego 2019 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2019 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.C. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a : 1. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w części przekraczającej kwotę 100 (sto) złotych wpisu od skargi, 2. w pozostałym zakresie wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oddalić. A.C. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. Wraz ze skargą A.C. złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podał, iż prowadzi gospodarstwo domowe z małoletnim, uczącym się synem, który pozostaje na jej utrzymaniu. Po uiszczeniu comiesięcznych opłat na media i utrzymanie domu oraz zapłacie kredytu hipotecznego nie będzie w stanie wygospodarować środków na uiszczenie w niniejszej sprawie stałego wpisu od skargi. Według zawartego w formularzu oświadczenia skarżąca jest właścicielką domu w zabudowie szeregowej o powierzchni 120 m², posadowionego na działkach budowlanych o łącznej powierzchni 679 m², utrzymuje siebie oraz syna z wynagrodzenia za pracę w wysokości ok. 2.700 zł netto miesięcznie, rata kredytu hipotecznego za miesiąc październik 2018 roku wyniosła 540 zł, natomiast wydatki na media oraz utrzymanie domu wynoszą łącznie blisko 1040 zł miesięcznie. Zarządzeniem z dnia 8 stycznia 2019 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., skarżąca została wezwana do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie: a) deklaracji podatkowej w podatku dochodowym za rok 2017 lub rok 2018 – o ile została już wypełniona, b) wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, przedstawiających saldo na tych rachunkach oraz wszystkie operacje finansowe, za okres ostatnich trzech miesięcy, c) rachunków potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego (dowody ponoszenia opłat za energię elektryczną, wodę, gaz itp.), d) ewentualnych rachunków dotyczących kosztów leczenia, leków, rehabilitacji, e) dowodów potwierdzających wysokość alimentów na utrzymanie dziecka bądź ewentualnych świadczeń otrzymywanych z funduszu alimentacyjnego, - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o okoliczności wynikające z akt sprawy. Nadto, z uwagi na fakt, że z wynagrodzenia za pracę wynoszącego miesięcznie ok. 2.700 zł netto skarżąca zadeklarowała samodzielną spłatę kredytu hipotecznego w wysokości ok. 540 zł miesięcznie na zakup domu w zabudowie szeregowej, została również wezwana do przedstawienia kopii umowy zaciągniętego kredytu hipotecznego oraz kopii ewentualnych zmian tej umowy. Po nadesłaniu w/w dokumentów, z uwagi na fakt, iż w przedłożonej umowie kredytu hipotecznego jako współkredytobiorca figuruje W.C. oraz w rachunkach za media w/w osoba figuruje jako zobowiązana do płatności, a także z uwagi na to, że korespondencję kierowaną do skarżącej na adres wskazany w skardze regularnie odbiera właśnie W.C. jako dorosły domownik, kolejnym zarządzeniem z dnia 23 stycznia 2019 r. skarżąca została dodatkowo wezwana do podania a) czy W.C. jest osobą prowadzącą gospodarstwo domowe wspólnie ze skarżącą, - jeżeli tak – należało przedstawić wyciągi z wszystkich rachunków bankowych w/w osoby, przedstawiających saldo na tych rachunkach i wszystkie operacje finansowe za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracje podatkową w podatku dochodowym za rok 2017 lub rok 2018, o ile została już złożona, - jeżeli nie – kiedy oraz w wyniku jakich okoliczności prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego ustało, a także do wykazania tej okoliczności dokumentem (np. orzeczenie o rozwodzie, separacji itp.), b) czy na syna A.C. skarżąca otrzymuje jakiekolwiek świadczenie (np. alimenty, świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego itp.), jeżeli tak – do udokumentowania wysokości otrzymywanego świadczenia. W odpowiedzi, pismem z dnia [...] lutego 2019 r. skarżąca oświadczyła, iż w świetle prawa nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z W.C., jest z nim rozwiedziona (na dowód czego przesłała kopię prawomocnego wyroku orzekającego rozwód z dnia [...] września 2014 r.) jednakże były małżonek nadal zamieszkuje z nią i synem z uwagi na to, że w powyższym wyroku nie określono sposobu korzystania z domu. Zasądzonych wyrokiem alimentów nie otrzymała ani razu, zaś świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie pobiera, gdyż nie spełnia ku temu warunków. W.C. jest od [...] marca 2014 roku zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku i praktycznie nie wykazuje żadnych dochodów. Umowa kredytu hipotecznego została zawarta w okresie trwania małżeństwa, natomiast obecnie skarżąca spłaca kredyt samodzielnie, co wynika z przedstawionych wydruków z rachunku bankowego. Z kolei rachunki za utrzymanie i eksploatację domu wystawiane są na nazwisko byłego małżonka, gdyż to on w przeszłości zawierał stosowne umowy na dostawę mediów. Wniosek o przyznanie prawa pomocy okazał się częściowo zasadny. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Jej celem jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu, bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Ponadto prawo pomocy ma służyć najuboższym, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 nr 4, s. 36-39). Analiza treści wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanej przez skarżącą dokumentacji prowadzi do konkluzji, że spełnia ona przesłanki do udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym. Z przedstawionych dokumentów wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małoletnim synem, który pozostaje na jej wyłącznym utrzymaniu. Według jej oświadczenia w domu stanowiącym własność skarżącej zamieszkuje również były małżonek, który nie osiąga żadnego dochodu, nie łoży na utrzymanie syna i nie partycypuje w kosztach utrzymania nieruchomości, przy czym w sprawie brak jest przesłanek, aby oświadczeniom skarżącej w tym zakresie odmówić wiarygodności. Skarżąca osiąga miesięczny dochód w wysokości ok. 2.700 zł netto, z którego pokrywa koszty utrzymania i eksploatacji domu w wysokości blisko 1040 zł miesięcznie oraz spłaca kredyt hipoteczny w wysokości około 540 zł miesięcznie. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów co do zasady wyklucza możliwość pełnego zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie NSA z 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Ponadto spłata zobowiązań, cywilnoprawnych (takich jak np. kredyt hipoteczny na zakup nieruchomości) nie może być traktowana priorytetowo i korzystać z bezwzględnego pierwszeństwa względem obowiązku ponoszenia opłat publicznoprawnych, do jakich zaliczają się koszty sądowe. Z tych właśnie względów skarżącej nie zostało przyznane prawo pomocy w zakresie pełnego zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazana wyżej kwota wynagrodzenia uzyskiwanego przez skarżącą nie jest jednak wysoka co sprawia, że po odliczeniu udokumentowanych wydatków na utrzymanie domu i media, ilość środków pieniężnych pozostających na bieżące utrzymanie nie jest znaczna. W ramach tych środków skarżąca powinna jednakże poczynić oszczędności na uiszczenie części należnego wpisu do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (postanowienie NSA z 22 lutego 2012 r., II OZ 81/12, LEX nr 1121304). Zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) należny w niniejszej sprawie wpis sądowy od skargi wynosi 500 zł. Wobec ustalonej wyżej sytuacji materialnej skarżącej uznać należało, iż obciążenie jej pełną wysokością tego wpisu byłoby nadmierne. Z tego względu, celem zapewnienia skarżącej możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu, uznano za zasadne zwolnienie jej od kosztów sądowych w części przekraczającej 100 zł wpisu od skargi – o czym orzeczono w pkt 1 postanowienia. Uznano bowiem, że ustalona sytuacja majątkowa pozwala skarżącej na poniesienie częściowego ciężaru kosztów postępowania w takiej właśnie kwocie. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 1 i 2 sentencji postanowienia oznacza, że skarżąca będzie obowiązana do uiszczenia tytułem wpisu od skargi kwoty 100 zł (w takiej bowiem części wniosek o przyznanie prawa pomocy został oddalony), zaś od pozostałej części wpisu (a więc kwoty 400 zł) oraz innych ewentualnych kosztów sądowych – o ile obowiązek poniesienia takowych powstałby w niniejszej sprawie – skarżąca będzie zwolniona. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.