II SAB/Go 132/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Asesor WSA Jarosław Piątek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Walentynowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2019 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] na bezczynność Dyrektora Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Dyrektora Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej do załatwienia wniosku skarżącego z dnia [...]r., II. stwierdza, że Dyrektora Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, III. zasądza od Dyrektora Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej na rzecz skarżącego kwotę 177 (sto siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z [...] kwietnia 2019 r. Stowarzyszenie [...], reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na bezczynność Dyrektora Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej [...] (dalej: Dyrektor SPZOZ) w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W skardze zarzuciło naruszenie: 1) art. 61 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie jakim stanowi normatywną podstawę do udostępnienia informacji o działalności jednostek organizacyjnych w zakresie w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa, 2) art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1330 ze zm., dalej: u.d.i.p.) w zakresie, w którym organ jest zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej na wniosek bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, poprzez brak udostępnienia informacji publicznej przez skarżony podmiot. Mając to wszystko na uwadze Stowarzyszenie wniosło o 1) zobowiązanie podmiotu zobowiązanego do rozpatrzenia wniosku z [...] marca 2019 r. o udostępnienie informacji publicznej, 2) zasądzenie od podmiotu zobowiązanego na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wedle norm przepisanych, 3) stwierdzenie, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu skargi wskazało, że [...] marca 2019 r. złożyło do podmiotu zobowiązanego wniosek o udostępnienie informacji publicznej w postaci skanów faktur za zakup ze środków publicznych papieru w formacie A4 w czwartym kwartale 2018 r. Zgodnie z art. 14 ust. 1 u.d.i.p. wniosło o przesłanie informacji w formie elektronicznej na wskazany adres e-mail. Podmiot zobowiązany nie udzielił żadnej odpowiedzi. Skarżący zaznaczył, że zgodnie z dyspozycją art. 2 ust. 2 u.d.i.p., od osoby wykonującej prawa do informacji publicznej nie można żądać wykazania interesu prawnego lub faktycznego, co potwierdził to NSA w wyroku z 17 stycznia 2014 r., I OSK 2032/13. Postępowanie w sprawie o udostępnienie informacji publicznej jest podstępowaniem odformalizowanym, uproszczonym (względem ogólnego postępowania administracyjnego), ponieważ ma ono na celu realizowanie prawa wynikającego z art. 61 Konstytucji RP (tj. prawo do dostępu do informacji publicznej). W ocenie skarżącego z przepisów u.d.i.p. nie wynika, jaką formę musi przyjąć wniosek i co musi zawierać, aby został rozpatrzony (wyrok WSA w Krakowie z 6 lipca 2015 r., II SAB/Kr 82/15). W temacie wiadomości e-mail, stanowiącej wniosek o udostępnienie informacji publicznej, w sposób jednoznaczny określono, że wiadomość e-mail jest "Wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej". Adres na jaki został wysłany wniosek znajduje się w BIP Samorządu Województwa oraz na stronie internetowej podmiotu zobowiązanego. Zdaniem skarżącego nie ulega wątpliwości, że wskazany podmiot jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej. Podmiot jest jednostką organizacyjną samorządu województwa [...]. Nie budzi także wątpliwości charakter informacji, o których udostępnienie wnosiło Stowarzyszenie. Zakup papieru ma związek z wydatkowaniem środków publicznych i umożliwia kontrolę wydatkowania pieniędzy publicznych. Skarżący wskazał, że zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p., termin do udostępnienia przedmiotowych informacji upłynął 8 kwietnia 2019 r. Pomimo upływu tego terminu podmiot skarżony, do którego został skierowany wniosek, nie udostępnił informacji publicznej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor SPZOZ wniósł o oddalenie skargi i nieobciążanie podmiotu zobowiązanego kosztami zastępstwa prawnego. U uzasadnieniu odpowiedzi wyjaśnił, że głównym zadaniem prowadzonego ZOZ jest udzielanie bezpłatnych świadczeń medycznych osobom potrzebującym w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego. Zakład jest niedużą przychodnią lekarską, w której głównie zatrudniony jest personel medyczny. W pionie administracyjnym, z uwagi na brak funduszy, zatrudnione są tylko dwie osoby – główny księgowy i pracownik administracyjno-biurowy. Ten drugi zajmuje się wszelkimi sprawami administracyjnymi, zaopatrzeniem, kadrami, sprawami pracowniczymi, rozliczeniami z NFZ, sprawozdawczością, udostępnianiem informacji publicznej, udostępnianiem dokumentacji medycznej pacjentom. W niniejszej sprawie pracownik nie zdążył w ustawowym terminie udzielić odpowiedzi na wniosek skarżącego Stowarzyszenia o udostępnienie informacji publicznej. Żądane skany faktur zostały przesłane wnioskodawcy 16 kwietnia 2019 r. Opóźnienie to nie miało w jakimkolwiek zakresie zamierzonego charakteru. Organ w ramach posiadanych środków i zasobu kadrowych stara się w ustawowym terminie udostępniać informacje publiczne, które na marginesie często są dość absurdalne i stawiają przed dylematem podjęcia decyzji, czy priorytetowo potraktować pacjentów i ich oczekiwania co do pilnego udostępnienia dokumentacji medycznej w celu niezwłocznego kontynuowania procesu leczenia w innym ośrodku, czy może wnioski o udostępnienie informacji publicznej obejmującej np. faktury za zakup długopisów, papieru, zszywaczy, kosztów sprzątania itp. Odnosząc się do wniosku o nieobciążanie kosztami zastępstwa prawnego organ wskazał, że skarżące Stowarzyszenie taki sam wniosek przesłało do innych publicznych zakładów opieki zdrowotnej na terenie województwa [...], a następnie wystosowało takie same skargi do Sądu. W tej sytuacji trudno jest nie mieć wątpliwości, czy rzeczywistą intencją Stowarzyszenia jest uzyskanie wiedzy o sprawach publicznych, czy też intencją tą jest uzyskanie kosztów zastępstwa prawnego przed WSA w Gorzowie Wlkp. Nikły nakład pracy pełnomocnika strony skarżącej, który we wszystkich sprawach posługuje się jednym wzorem skargi, modyfikując go jedynie w zakresie skarżonego organu i daty złożenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej, nie uzasadnia przyznania kosztów zastępstwa prawnego. W ocenie organu składane przez Stowarzyszenie wnioski nie służyły uzyskaniu wiedzy o sprawach publicznych, a składane w ślad za nimi sklonowane skargi na bezczynność służą wyłącznie uzyskaniu kosztów zastępstwa prawnego. Takie postępowanie względem zakładów opieki zdrowotnej nie ułatwia codziennej pracy, polegającej na leczeniu pacjentów i jest co najmniej wątpliwe moralnie. W piśmie z [...] maja 2019 r. strona skarżąca, odnosząc się do odpowiedzi na skargę, potrzymała złożoną skargę. W piśmie z [...] czerwca 2019 r. strona skarżąca wyjaśniła, że wystąpienie do jednostek organizacyjnych województwa [...] z wnioskami o udzielenie informacji publicznej jest związane z zamiarem działań mających na celu ograniczenie kosztów funkcjonowania administracji. Część tych kosztów stanowią nakłady na zakup papieru. Skarżący zaznaczył, że wystąpił do wszystkich jednostek organizacyjnych województwa [...]. Celem było uzyskanie kompleksowej informacji w tym zakresie. W terminie określonym w u.d.i.p. Stowarzyszenie otrzymało odpowiedzi od: Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli [...], SPZOZ Przychodnia [...], Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych [...],Teatru w [...] oraz Szpitala Uniwersyteckiego [...]. Pozostałe podmioty żądanej informacji nie przesłały. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W przypadku skarg na bezczynność kontroli sądu poddawany jest brak aktu lub czynności w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2. Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.). Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie jest bezczynność Dyrektora SPZOZ w zakresie rozpoznania wniosku z [...] marca 2019 r. złożonego przez Stowarzyszenie [...] o udostępnienie informacji publicznej. W świetle art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. nie ulega wątpliwości, że Dyrektor SPZOZ jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej, zaś żądane we wniosku informacje stanowiły informację publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p. Bezsporne jest również to, że żądana informacja została skarżącemu udzielona dopiero 16 kwietnia 2019 r., a więc już po wniesieniu skargi (przesyłka zawierająca skargę na bezczynność wpłynęła do SPZOZ 16 kwietnia 2019 r.) Dla oceny zasadności skargi na bezczynność istotny jest moment jej wniesienia. W sytuacji, gdy bezczynność istniała w tej dacie, lecz ustała po wniesieniu skargi, czyli tak, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. podlega postępowanie w zakresie zobowiązania do wydania aktu lub dokonania żądanej czynności (o czym orzeczono w punkcie I wyroku). Jednocześnie (jeśli skarga nie została cofnięta w całym zakresie) sąd ma obowiązek z urzędu orzec, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd uznał, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy stwierdzona bezczynność podmiotu zobowiązanego nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa (punkt II wyroku). Orzeczenie rażącego naruszenia prawa jest zastrzeżone dla najbardziej jaskrawych przypadków długotrwałej bierności organów. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Zwłoka w rozpoznaniu wniosku skarżącego nie była skutkiem celowego działania, czy lekceważenia podmiotu wnioskującego. Sąd wziął również pod uwagę, że SPZOZ nie jest podmiotem wyspecjalizowanym w sprawach z zakresu informacji publicznej i tego typu postępowania stanowią dla niego nietypową materię. O należnych skarżącemu kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 oraz art. 206 p.p.s.a. W poczet zasądzonych kosztów postępowania sądowego, w łącznej wysokości 177 zł, Sąd zaliczył wpis od skargi - 100 zł, ustalony zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., nr 221, poz. 2193 ze zm.), opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 60 zł, odpowiadające 1/8 stawki minimalnej, określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U z 2018 r., poz. 265). Sąd uznał bowiem, iż w realiach rozpoznawanej sprawy zachodzą okoliczności szczególne, uzasadniające zastosowanie normy art. 206 p.p.s.a. Zgodnie z powołanym przepisem, sąd w uzasadnionych przypadkach może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Przywołany przepis dopuszcza możliwość tzw. miarkowania przy zasądzaniu zwrotu kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącej. Zastosowanie omawianej normy ustawowej pozostawione zostało uznaniu sądu orzekającego i swobodnej ocenie w odniesieniu do okoliczności konkretnej sprawy. Należy przy tym wskazać, że dla wykładni art. 206 p.p.s.a. pomocne są rozważania poczynione w orzecznictwie sądowym na temat rozumienia szczególnie uzasadnionych przypadków, o których mowa w art. 207 § 2 p.p.s.a. W wyroku NSA z 25 września 2009 r., sygn. akt I FSK 643/08, LEX nr 594128 wskazano, że za przesłankę odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości uznaje się rozpoznanie kilku jednobrzmiących skarg kasacyjnych przy uwzględnieniu związanego z tym nakładu pracy pełnomocnika strony, charakteru rozpoznawanych spraw oraz wkładu pełnomocnika w przyczynienie się do ich wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe wskazania Sąd dokonując miarkowania uwzględnił, iż niniejsza skarga jest jedną z wielu tożsamych treściowo, które wpłynęły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. sporządzonych wg jednego szablonu. Sądowi z urzędu wiadomo także, że przed innymi sądami administracyjnymi w kraju (przed WSA w Opolu) prowadzona jest duża liczba spraw o podobnym charakterze, w których strona skarżąca reprezentowana jest przez tego samego profesjonalnego pełnomocnika, a sporządzane w tych sprawach wnioski o udzielenie informacji publicznej i skargi do sądów administracyjnych są tożsame lub bardzo podobne. W związku z tym nakład pracy pełnomocnika, związany z prowadzeniem niniejszej sprawy należy ocenić jako minimalny, co uzasadnia zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w adekwatnej do tego wysokości, tj. 1/8 stawki minimalnej stawki.