II SAB/Go 70/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2018 r. sprawy ze skargi A.W. na bezczynność Dyrektora Szkoły Podstawowej [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Dyrektora Szkoły Podstawowej [...] do załatwienia wniosku skarżącej A.W. z dnia [...] r. o udostępnienie informacji publicznej, II. stwierdza, że Dyrektor Szkoły Podstawowej [...] dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, III. w pozostałym zakresie skargę oddala, IV. zasądza od Dyrektora Szkoły Podstawowej [...] na rzecz skarżącej A.W. kwotę 177 (sto siedemdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1. Pismem z dnia [...] maja 2018r. A.W., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę na bezczynność Szkoły Podstawowej w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że w wnioskiem z dnia [...] lutego 2018 r. drogą elektroniczną zwróciła się do Szkoły o udostępnienie informacji publicznej w następującym zakresie: – "wskazanie czy w 2017 r. mieliście Państwo obsługę prawną, w jakim trybie obsługa prawna została wyłoniona, na jaką kwotę została zawarta umowa o obsługę prawną oraz o przesłanie kopii tej umowy"; – "wskazanie czy w 2018 r. macie Państwo obsługę prawną, w jakim trybie obsługa prawna została wyłoniona, na jaką kwotę została zawarta umowa o obsługę prawną oraz o przesłanie kopii tej umowy". Jako podstawę prawną wniosku o udzielenie informacji skarżąca wskazała przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1764 ze zm.; dalej u.d.i.p.). Do dnia złożenia skargi organ administracji publicznej nie udostępnił żądanej informacji, ani nie wydał decyzji odmownej zgodnie z art. 16 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Z tych względów skarżąca wniosła o zobowiązanie Szkoły do udzielenia informacji publicznej w terminie 14 dni od daty doręczenia akt organowi, stwierdzenie, że bezczynność miała rażący charakter, o zasądzenie kosztów postępowania sądowego oraz o zasądzenie sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. w maksymalnej wysokości. Do skargi skarżąca załączyła wydruk wniosku o udzielenie informacji publicznej z dnia [...] lutego 2018 r. wysłany z elektronicznej poczty skarżącej ([...]) na adres poczty internetowej szkoły. 2. W odpowiedzi na skargę złożonej przez właściwy organ – Dyrektora Szkoły podniesiono, że nieudzielenie odpowiedzi na wniosek w terminie nie było spowodowane złą wolą tylko niedostrzeżeniem maila skarżącej, który być może trafił do spamu. Wskazano również, że informacja została udzielona bezpośrednio po wpłynięciu skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. 3. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność w przypadkach określonych w pkt 1 - 4 p.p.s.a. W tym zakresie przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Ponadto sąd w przypadku, o którym mowa w § 1, może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ( art. 149 § 2 p.p.s.a.). 4. Tryb i zasady rozpoznawania tego rodzaju wniosków określa u.d.i.p. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że skarga na bezczynność w zakresie udzielenia informacji publicznej jest dopuszczalna bez uprzedniego wzywania do usunięcia naruszenia prawa (co niestety prowadzi w niektórych przypadkach do nadużywania skarg). Dla oceny, czy organ pozostaje w bezczynności w zakresie udzielenia informacji publicznej, czego dotyczy niniejsze postępowanie, istotne znaczenie ma ustalenie, iż dysponuje on informacją, która jest informacją publiczną w rozumieniu art. 6 u.d.i.p. oraz że jest on podmiotem zobowiązanym do udostępnienia tej informacji, przy czym, stosownie do treści art. 4 ust. 3 u.d.i.p., podmioty określone w ust. 1 i 2 tego artykułu są zobowiązane do udzielenia informacji, jeśli są w jej posiadaniu. W dalszej kolejności ustaleniu podlega, czy organ udostępnił żądaną informację (lub podjął inne ustawą określone czynności) we wskazanym ustawą terminie (art. 13 ust. 1 i 2 u.d.i.p.). 5. Nie ulega wątpliwości, że Dyrektor Szkoły Podstawowej, jako organ jednostki organizacyjnej gminy, realizującej zadania własne gminy w zakresie edukacji publicznej (art. 7 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym – tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 994 ze zm.), na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 996), stanowi podmiot zobowiązany do udostępniania informacji publicznych stosownie do art. 4 ust. 1 pkt 4 u.d.i.p. Zgodnie z tym przepisem obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego. Dlatego też wyroku oznaczono jako organ zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej Dyrektora Szkoły, a nie Szkołę (choć skargę sformułował profesjonalny pełnomocnik). Poza sporem jest również to, że zakresem u.d.i.p. objęte są umowy cywilnoprawne zawierane przez organy władzy publicznej lub inne podmioty w zakresie wykonywanych przez nie zadań publicznych, jako dotyczące majątku publicznego. Dotyczy to umów o świadczenie usług prawnych, ponieważ są finansowane ze środków publicznych (por. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2016 r., I OSK 2606/15, CBOSA). Zatem żądane przez skarżącą informacje dotyczące umów o obsługę prawną stanowiły informację publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 5 lit. c) u.d.i.p. 6. W sytuacji, gdy wniosek dotyczy informacji będącej informacją publiczną, tak jak w niniejszej sprawie, organ ma obowiązek: 1) udostępnić tę informację w formie czynności materialno-technicznej, co winno nastąpić bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku oraz w sposób i w formie zgodnej z wnioskiem; 2) wydać, na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p., decyzję o odmowie jej udostępnienia w razie uznania, że zachodzą podstawy do takiej odmowy, 3) udzielić informacji, o których mowa w art. 13 ust. 2 i art. 14 ust. 2 u.d.i.p., wyjaśniając przyczyny braku możliwości udostępnienia informacji w terminie bądź zgodnie z wnioskiem, przy jednoczesnym wskazaniu, w jakim terminie, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie lub 4) poinformować pisemnie wnioskodawcę, że nie posiada żądanej informacji. W kontrolowanej sprawie skarżąca wykazała, że jej wniosek wpłynął do Szkoły drogą mailową w dniu 19 lutego 2018 r. i właściwy organ Szkoły nie udzielił na niego odpowiedzi w terminie wskazanym w art. 13 ust. 1 u.d.i.p. Jeśli chodzi o kwestię dostrzeżenia i rozpatrzenia tego maila wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd co do tego, że do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu - aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na wskazany przez adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną (por. np. postanowienia NSA z dnia 10 września 2015 r., I OSK 1968/15 i 3 listopada 2015 r., I OSK 1940/15, CBOSA). Skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów (por. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2015 r., I OZ 1414/15, wyrok NSA z dnia 16 lutego 2016 r., I OSK 2186/14, CBOSA). Ryzyko nieodebrania, czy też nieodczytania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, skierowanego na oficjalnie podany adres elektroniczny organu, obciąża zatem organ, a nie wnioskodawcę (por. postanowienie NSA z dnia 18 listopada 2015 r., I OSK 2897/14, CBOSA). 7. Z powyższego wynika, że skarżąca miała prawo złożyć wniosek o udostępnienie informacji publicznej w formie elektronicznej i z takiej drogi skorzystała przesyłając wniosek na adres elektroniczny organu, a organ po upływie 14 dni od dnia złożenia wniosku popadł w bezczynność, która została usunięta dopiero w dniu 9 sierpnia 2018 r., kiedy to udzielono pisemnej odpowiedzi na wniosek. Skoro organ po wniesieniu skargi, ale przed jej rozpoznaniem udzielił odpowiedzi na wniosek skarżącej postępowanie sądowe w części dotyczącej nakazania organowi rozpatrzenia w zakreślonym terminie wniosku podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe z uwagi na brak możliwości zastosowania przez sąd trybu przewidzianego w art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie do uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 26 listopada 2008 r., I OPS 6/08, przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu – w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. – organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności. Zatem mimo tego, że w dniu wniesienia skargi organ pozostawał w bezczynności, wobec udzielenia odpowiedzi zgodnej z treścią wniosku skarżącej już po wniesieniu skargi, odpadła przesłanka wydania przez Sąd orzeczenia na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. nakazania organowi załatwienia wniosku. Wobec powyższego należało - na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - orzec o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku skarżącej (pkt I wyroku). 8. Udostępnienie informacji publicznej po wniesieniu skargi, a przed jej rozpoznaniem, nie zwalnia sądu od podjęcia pozostałych rozstrzygnięć właściwych dla tego typu skargi. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ustalił, że organ dopuścił się bezczynności. Sąd, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdził jednak, że zaistniała w sprawie bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt II wyroku). Rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1 a p.p.s.a., będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Zważyć bowiem należy, że zaraz po złożeniu skargi organ udzielił odpowiedzi na wniosek skarżącej. Nie bez znaczenia było również to, że Szkoła jest małą jednostką niekorzystającą z obsługi prawnej. Nieudzielenie informacji nie było zatem celowym działaniem i nie nosiło cech lekceważącego traktowania obowiązków nakładanych przez ustawę. Z tych samych powodów Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania środków określonych w art. 149 § 2 p.p.s.a., w tym przyznania żądanej przez stronę sumy pieniężnej. Środki te mają charakter fakultatywny, a wobec postawy organu, który udostępnił informację publiczną zastosowanie wobec organu dolegliwości pieniężnej nie jest uzasadnione. Z tych względów Sąd oddalił skargę w pozostałym zakresie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. (pkt III wyroku). 9. O należnych skarżącej kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 oraz art. 206 p.p.s.a. Na zasądzone koszty składają się wydatki to jest wpis i opłata skarbowa od pełnomocnictwa. Sąd odstąpił jednak od obciążenia organu pełnymi kosztami zastępstwa procesowego skarżącej mając na uwadze to, że skarga jest jedną z kilkunastu tożsamych treściowo, które wpłynęły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. sporządzonych według jednego szablonu i opartych na tym samym stanie faktycznym (mailu kierowanego w godzinach wieczornych w okresie ferii zimowych z anonimowego adresu na adres skrzynek pocztowych placówek oświatowych w małych miasteczkach i wsiach). Sytuacja takich placówek i ich społeczne zadania, do których należy przedmiotowe przedszkole uzasadniają, zdaniem Sądu, zwolnienie ich od obciążania pełnymi kosztami sprawy.