I SA/Ke 114/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. P.. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od wpisu od skargi z dnia 7 stycznia 2016 r. w kwocie powyżej 500,00 (pięćset) zł; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 1.400,00 zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. K.P. reprezentowana przez doradcę podatkowego M.C. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wynika, że skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z mężem oraz dwojgiem małoletnich dzieci. Jako posiadany majątek wykazuje dom wielkości 145,00m² wartości ok. 167.000,00 zł, nieruchomość rolną o pow. 4,10 ha wartości ok. 70.000,00 zł oraz działkę rolną o pow. 0,736 ha należącą do syna. Jako przedmioty wartościowe o wartości powyżej 5.000,00 zł skarżąca wskazuje samochód osobowy z 2005 r. oraz pojazdy wykorzystywane w działalności gospodarczej męża – dwa samochody ciężarowe z 1994 r. i 1998 r. oraz koparko-ładowarka z 2002 r. Źródłem utrzymania skarżącej i jej rodziny jest dochód uzyskiwany przez męża skarżącej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 2.667,00 zł netto miesięcznie, dochód uzyskiwany przez skarżącą z tytułu wykonywanej pracy w kwocie 1.024,70 zł netto miesięcznie oraz łączny dochód z gospodarstwa rolnego uzyskiwany przez skarżącą i jej męża w kwocie 301,11 zł miesięcznie netto. Jako zobowiązania i stałe miesięczne wydatki skarżąca wykazuje ratę do urzędu skarbowego w łącznej kwocie 2.000,00 zł, podatek od nieruchomości, rolny, leśny 30,75 zł, opłaty za media ok. 460 zł, ubezpieczenie mienia ok. 42 zł, wywóz nieczystości 68,90 zł oraz wydatki na żywność, środki czystości i inne bieżące potrzeby rodziny ok. 1.300,00 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazuje, że prowadzona przez męża działalność gospodarcza w dużej mierze jest działalnością sezonową, popyt w okresie zimowo-wiosennym jest znikomy, dochód nie jest stały. Również dochód z gospodarstwa rolnego z uwagi na niewielki rozmiar i sezonowość upraw truskawek dochód w skali roku jest niewielki. Dużym obciążeniem dla budżetu rodzinnego są miesięczne raty do urzędu skarbowego w łącznej kwocie 2000 zł. Skarżąca nie posiada oszczędności, a posiadane mienie wykorzystywane jest przez męża do prowadzenia działalności gospodarczej i jego zbycie oznaczałoby jej likwidację. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. zwanej dalej ustawą p.p.s.a.) ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego strony ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo do zwalniania z kosztów sądowych nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącej przedstawioną w złożonym wniosku nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że skarżąca nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi, które umożliwiłyby poniesienie, chociażby części kosztów sądowych w tej sprawie. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, którego domaga się skarżąca, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku czy osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżąca nie należy, bowiem ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe – jest wraz z mężem właścicielem domu wielkości 145 m² - wartości 167.000,00zł, nieruchomości rolnej oraz pojazdów mechanicznych i maszyn. Ponadto wraz z mężem uzyskuje stałe miesięczne dochody z tytułu prowadzonych działalności gospodarczej, wykonywanej pracy oraz gospodarstwa rolnego w łącznej kwocie 3.992,81 zł netto miesięcznie. Skarżąca wykazuje na comiesięczną wpłatę raty do urzędu skarbowego w łącznej kwocie 2.000,00 zł, przy czym nie wskazuje, aby miała jakiekolwiek trudności z regulowaniem wskazanych zobowiązań oraz bieżących wydatków. Powyższe świadczy o tym, sytuacja materialna skarżącej i jej rodziny jest stabilna i posiada ona dostateczne środki na zapewnienie sobie i rodzinie minimum egzystencji. Dodatkowo wskazać należy, że fakt dokonywania wpłat zobowiązań publicznoprawnych na rzecz urzędu skarbowego nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek dokonywania tych opłat ma oczywiście wpływ na sytuację finansową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Ponadto zobowiązania publicznoprawne nie są wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności oraz wysokość wpisu sądowego od wniesionej skargi uznano, że rozpatrywany wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na częściowe uwzględnienie poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi w części. W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżąca jest w stanie uiścić część wpisu od skargi w kwocie 500 zł, przy czym na obecnym etapie postępowanie sądowego konieczne koszty sądowe ograniczają się do uiszczenie wpisu od wniesionej skargi, w kwocie 1.400 zł. Nie ulega wątpliwości, że uiszczenie jednorazowo kwoty w takiej wysokości rzeczywiście może mieć negatywny wpływ na sytuację finansową skarżącej i jej rodziny. Zdaniem orzekającego, skarżąca jest jednak w stanie uiścić częściowo wpis sądowy od skargi tj. w kwocie 500 zł. Kwota ta stanowi ok. 35% kwoty, którą skarżąca musiałaby uiścić tytułem wpisu w sprawie niniejszej, w sytuacji w której jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zostałby całkowicie oddalony. Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów sądowych w całości, bowiem możliwość zwolnienia od kosztów sądowych dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić również należy, że ponoszenie kosztów sądowych nie wiąże się z dodatkowym, comiesięcznym obciążeniem finansowym budżetu rodziny, obowiązek ten zwykle sprowadza się do jednorazowego uiszczenia opłat sądowych, takich jak wpis od skargi, ewentualnie – w zależności od rozstrzygnięcia wyroku – opłata kancelaryjna (100 zł) i wpis od skargi kasacyjnej (równowartość połowy wpisu od skargi). Stosownie natomiast do postanowień art. 200 ustawy p.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji stronie skarżącej przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji orzeczenia, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.