I SA/Ke 13/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Kuchta po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku G. Ł. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G.Ł. na decyzję Zarządu Województwa Ś. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie zwrotu całości dofinansowania ze środków z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i budżetu Państwa wraz z odsetkami postanawia: oddalić wniosek. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wpisu od skargi na decyzję Zarządu Województwa Ś. dnia [...] r. w przedmiocie zwrotu całości dofinansowania ze środków z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i budżetu Państwa wraz z odsetkami G. Ł. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał, że dysponuje bardzo skromnym majątkiem, mizerne środki należące do skarżącego w całości pochłaniane są przez bieżące wydatki, wśród których podstawowe pozycje stanowią czynsz, media oraz zaspakajanie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Nie posiada oszczędności. Pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną, z którą posiada rozdzielność majątkową oraz synem w wieku 14 lat, posiada majątek w postaci domu oraz nieruchomości rolnej – zabezpieczone wpisem dłużnika w księdze wieczystej. Z kolei dochody objęte są zabezpieczeniem komorniczym. W załączeniu skarżący przedłożył kserokopię zawiadomienia o wszczęciu postępowania w celu wykonania zabezpieczenia z dnia 17 stycznia 2014 r. oraz wydruk stanu dwóch kont bankowych jedno z saldem zerowym a drugie z saldem przekroczonym o 72,03 zł. Stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "ustawa p.p.s.a.", skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez udokumentowanie wysokości dochodów uzyskanych przez skarżącego oraz jego żonę za 2014 r. oraz miesięcznych dochodów skarżącego oraz jego żony; przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę, rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; aktualnych zaświadczeń z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę samochodach; wskazanie oraz udokumentowanie posiadanych przez żonę skarżącego nieruchomości; udokumentowanie posiadanych przez skarżącego wskazanych we wniosku nieruchomości oraz zabezpieczeń komorniczych; przedłożenie oświadczenia, z jakich źródeł aktualnie skarżący czerpie środki na utrzymanie swoje i rodziny; udokumentowanie miesięcznych kosztów utrzymania domu/mieszkania oraz rodziny; jeżeli skarżący lub jego żona jest osobą bezrobotną - przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Urzędu Pracy potwierdzającego, oświadczenie, czy skarżący i jego rodzina korzysta z pomocy społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że jego jedynym źródłem dochodów jest prowadzona działalność pod nazwą Poradnia Lekarza Rodzinnego, przedłożył kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej - akt notarialny, kserokopię zeznania podatkowego PIT- 36L za 2013 r., kserokopię zajęcia wierzytelności, zawiadomień o wszczęciu postępowania w celu wykonania zabezpieczenia, zawiadomień o wpisie hipotek, kserokopię dowodu rejestracyjnego samochodu osobowego marki Mercedes-Benz 240 E rok prod. 1998 należącego do skarżącego. W odniesieniu do dochodów za 2014 r. skarżący oświadczył, że biuro rachunkowe jeszcze nie sporządziło zeznania za rok 2014. Pozostałych dokumentów skarżący nie przedłożył. Postanowieniem z dnia 24 marca 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego. W terminie do wniesienia sprzeciwu G. Ł. złożył wniosek z 22 kwietnia 2015 r. o przedłużenie terminu do złożenia zażalenia na ww. postanowienie ewentualnie o przedłużenie terminu do uzupełnienia braków dotyczących zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, z uwagi na okoliczność, że biuro rachunkowe zobowiązało się wykonać rozliczenie za 2014 r. najpóźniej do 29 kwietnia 2015 r., a zaświadczenie z wydziału komunikacji skarżący odbierze 23 kwietnia 2015 r. Następnie w piśmie z dnia 23 kwietnia 2015 r. w zakresie dochodów uzyskiwanych przez jego żonę za 2014 r. oświadczył, że nie mieszkają razem i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Żona w związku z rozdzielnością majątkową małżeńską sama się utrzymuje, łożąc jednocześnie na utrzymanie syna. Skarżący miesięcznie przekazuje żonie 600 zł na bieżące utrzymanie syna. Dodatkowo miesięcznie opłaca jego szkołę w kwocie 120 zł (Liceum Katolickie w K). Kupuje mu także ubrania, buty, podręczniki oraz finansuje letni i zimowy wypoczynek. Skarżący podniósł, że kwota która pozostaje po przekazaniu środków na syna nie jest wystarczająca na bieżące utrzymanie. W przypadku konieczności opłacenia kosztów sądowych skarżący pozostałby bez środków koniecznych dla bieżącego utrzymania. Nadmienił, że finansowo i rzeczowo wspierają go rodzice. W związku z powyższym G. Ł. wniósł o zwolnienie w całości lub w części od kosztów sądowych. Do pisma skarżący przedłożył PIT – 36L za 2014 r., z którego wynika, że osiągnięty przez skarżącego w 2014 r. dochód wyniósł 23 103, 20 zł, tj. 1926,27 zł miesięcznie oraz zaświadczenie z wydziału komunikacji, że skarżący jest właścicielem samochodu osobowego Mercedes Benz z 1998 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że pismo skarżącego z dnia 22 kwietnia 2015 r. ze względu na jego treść oraz termin, w jaki zostało wniesione, należało potraktować jako sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 marca 2015 r. Zgodnie z art. 260 ustawy p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Wymaga podkreślenia, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania, co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. Z kolei z art. 255 ustawy p.p.s.a. wynika, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego na formularzu PPF wniosku i zawartych w nim oświadczeń, lecz w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego strony. Uchylenie się wnioskodawcy od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uniemożliwia przeprowadzenie oceny jego stanu majątkowego w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, że sytuacja, w której strona się znalazła, wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 lub 2 ustawy p.p.s.a., co z kolei należy interpretować na niekorzyść wnioskodawcy. Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy wskazać, że w przedmiotowej sprawie został zastosowany tryb, o którym mowa w art. 255 ustawy p.p.s.a. Niewątpliwie skarżący nie wykonał w całości ciążącego na wnioskodawcy na mocy tego przepisu zobowiązania. Wezwanie w zakresie sytuacji majątkowej żony pozostało bowiem bez odpowiedzi. Kwestia ta ma natomiast istotne znaczenie przy ocenie przesłanek prawa pomocy. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność zawarcia przez małżonków umowy o rozdzielności majątkowej czy fakt, że małżonkowie nie mieszkają razem i nie prowadzą, jak wskazał wnioskodawca w piśmie z dnia 23 kwietnia 2015 r., wspólnego gospodarstwa domowego (pomimo, że w formularzu PPF z 9 lutego 2015 r. rubryce nr 6 skarżący wskazał żonę jako osobę, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe). Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z nich wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też, nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód i sądowego orzeczenia separacji. Nieujawnienie sytuacji majątkowej żony skarżącego nie pozwala na całościową ocenę jego sytuacji materialnej. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy współmałżonka strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I FZ 426/13; dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym Sąd stwierdził, że nie wykazano zaistnienia przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, Sąd nie jest bowiem w stanie w pełni zweryfikować sytuacji finansowej skarżącego i jego możliwości płatniczych. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, orzeczono jak w sentencji postanowienia.