I SA/Ke 20/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej członka zarządu postanawia: oddalić wniosek. Skarżący W. K. reprezentowany przez pełnomocnika radcę prawnego W. K. wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej członka zarządu złożył sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia złożonego pod odpowiedzialnością karną za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z synami w wieku 16 i 18 lat. Jedyny dochód jego rodziny stanowi uzyskiwana przez skarżącego renta kwocie 1.112, 73 zł brutto miesięcznie. Skarżący nie wykazał majątku. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że on i jego młodszy syn są osobami niepełnosprawnymi. Choroba syna wymaga stosowania specjalistycznych maści i balsamów oraz specjalnej diety. Jako miesięczne wydatki skarżący wskazał czynsz ok. 400 zł, leki- ok. 270 zł, zajęcie komornicze pobierane bezpośrednio z renty ok. 250 zł. Pozostałe środki skarżący przeznacza na jedzenie, środki czystości, ubrania oraz bieżące potrzeby. Po dokonaniu wstępnej analizy wniosku, co do jego treści dane w nim zawarte okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i zdolności płatniczych skarżącego. Z uwagi na powyższe pismem z dnia 17 stycznia 2014 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. został wezwany w terminie siedmiu dni od daty doręczenia pisma sądowego pod rygorem oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy do jego uzupełnienia poprzez: 1. udokumentowanie wysokości dochodów uzyskanych za 2013 r.; 2. przedłożenia wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego, rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; 3. przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych/nieposiadanych przez skarżącego, samochodach (obejmującego ich markę i rok produkcji); 4. przedłożenie dokumentów (kserokopii, odpisu) wskazujących kto jest właścicielem nieruchomości, w której skarżący mieszka wraz z synami; 5. udokumentowanie kosztów utrzymania skarżącego i jego synów wykazanych na formularzu PPF; 6. przedłożenie orzeczeń (kserokopii, odpisu) o niepełnosprawności skarżącego oraz jego syna; 7. wskazanie, czy synowie skarżącego otrzymują jakiekolwiek świadczenia np. alimenty, renta; jeżeli tak to jakie i w jakiej wysokości; 8. udokumentowanie wskazanego zajęcia komorniczego. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył następujące dokumenty: kserokopię PITu-40A za 2012 r. wraz z oświadczeniem, że ZUS nie przesłał skarżącemu PITu-40A za rok 2013, kserokopię decyzji ZUS o ustaleniu renty z dnia 23 marca 2013 r., kserokopię decyzji ZUS o waloryzacji renty z dnia 13 marca 2013 r., kserokopię przekazu pocztowego potwierdzającego wysokość otrzymywanej renty przez skarżącego tj. kwoty 666,40 zł miesięcznie, oświadczenie skarżącego o nieposiadaniu kont, rachunków bankowych i kart kredytowych oraz o otrzymywaniu przez jednego z synów zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł miesięcznie do stycznia 2014 r., zaświadczenie z dnia 23 stycznia 2014 r. o braku pojazdów zarejestrowanych na rzecz skarżącego, kserokopię umowy najmu lokalu mieszkalnego wielkości 50,8m² położonego w K. między K.Towarzystwem Budownictwa Społecznego w K. a skarżącym oraz jego żoną, kserokopię opłat za lokal mieszkalny za miesiące styczeń, luty, marzec 2014 r. – do zapłaty w miesiącu styczniu kwota 867,20 zł, kserokopię faktury za gaz w kwocie 65,47 zł z terminem płatności na dzień 11 grudnia 2013 r. oraz w kwocie 67,62 zł z terminem płatności w lutym 2014 r., kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej pomiędzy skarżącym a jego żoną zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 11 marca 2008 r., kserokopię orzeczenia o niepełnosprawności syna skarżącego wydanego do dnia 27 stycznia 2014 r., kserokopię orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności skarżącego wydanego do dnia 31 sierpnia 2015 r., kserokopię faktur za leki z dnia 23 października 2013 r. na kwotę 102,05 zł, z dnia 26 października 2013 r. na kwotę 32,95zł, z dnia 5 października 2013 r. na kwotę 45,98 zł oraz z dnia 20 grudnia 2013 r. na kwotę 240,83 zł i dokumenty potwierdzające zajęcie świadczenia rentowego. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo do zwalniania z kosztów sądowych nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącego nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest on w stanie opłacić kosztów sądowych Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do takiej grupy społecznej skarżący nie należy, bowiem rodzina skarżącego ma przede wszystkim zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, skarżący nie wykazuje również jakichkolwiek problemów z regulowaniem bieżących opłat lub zaległości w tych opłatach. Ponadto wskazać także należy, że w złożonym wniosku skarżący oświadczył, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z dwoma synami, a dopiero składając dokumenty na wezwanie Sądu oświadczył, że dzieli się kosztami wynajmu oraz utrzymania lokalu po połowie wraz z małżonką. Ponadto w odniesieniu do przedłożenia przez skarżącego umowy majątkowej małżeńskiej oraz oświadczenia o prowadzeniu osobnego gospodarstwa domowego z żoną wskazać należy, że ugruntowany jest w orzecznictwie pogląd, że rozdzielność majątkowa małżeńska, prowadzenie oddzielnych gospodarstw domowych, czy fakt pozostawania w separacji nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy wynikającego z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.). W świetle tego przepisu małżonkowie są zobowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten jest niezależny od rodzaju ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Zauważyć należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. W ocenie orzekającego za zasadnością wniosku nie przemawia również wskazanie się przez stronę w złożonym wniosku, że jest osobą niepełnosprawną i utrzymuje się z renty chorobowej. Z przedłożonego oświadczenia o niepełnosprawności wynika, że stopień niepełnosprawności skarżącego został określony jako umiarkowany a skarżący jest zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej. Przy czym zwrócić należy uwagę, że skarżący nie wskazuje, aby podejmował jakiekolwiek kroki w celu podjęcia pracy, bądź by miał z jej podjęciem jakiekolwiek problemy. Skarżący w złożonym wniosku oraz dodatkowych dokumentach nie wykazał także, aby ponosił nadzwyczajne wydatki. Jako miesięczne wydatki związane z koniecznym utrzymaniem wskazał opłatę miesięczną za lokal w kwocie 867, 20 zł za miesiąc styczeń 2014 r. oraz za gaz za okres od 1 października 2013 r. do lutego 2014 w łącznej kwocie 133,09 zł. Ponadto istotnym jest także, że skarżący oświadczył, że wydatki te ponosi po połowie wraz z żoną. Nie jest również wystarczającym do przyznania prawa pomocy oświadczenie wnioskodawcy, że miesięcznie na leki ratujące życie wydaje kwotę ok. 270 zł, bowiem dokumentując wskazane wydatki na leczenie przedłożył jedynie faktury za leki dla syna na kwotę 180,98 zł za miesiąc październik 2013 r. oraz za leki własne za miesiąc grudzień 2013 r. na kwotę 240,83 zł. Mając zatem na uwadze powołane wyżej okoliczności, mimo wskazywania przez skarżącego na problemy finansowe oraz zajęcie komornicze negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego. Wymaga podkreślenia, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że skarżący nie wykazał dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 i art. 246 § 1 p.p.s.a.