I SA/Ke 200/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Surma, Asesor WSA Andrzej Mącznik (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2022 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 27 lipca 2021 r. nr SKO.OŚ-60/3264/93/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata J. W. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. H. S. zwrócił się adresowanym do Urzędu Miasta i Gminy w M. pismem z dnia 10 grudnia 2020 r. o umorzenie opłaty za odbiór śmieci za I, II i III kwartał 2020 r. w całości lub w części ze względu ma brak środków finansowych, chorobę, brak odbioru tych śmieci. Decyzją z dnia 24 marca 2021 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy M. odmówił umorzenia zaległej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za wskazany we wniosku okres, w łącznej kwocie 99,00 zł. Organ I instancji rozważył sytuację ekonomiczną H. S., zestawił i porównał jego przychody, wydatki. Wziął pod uwagę stan zdrowia. Uznał sytuację wnioskodawcy za trudną, ale przyjął że nie ma ona waloru wyjątkowości i nieprzewidywalności. Wyjaśnił istotę przesłanki ważnego interesu podatnika i interesu publicznego wynikających z normy art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Organ uznał, że stały dochód w postaci emerytury w kwocie 2 036,09 zł. w zestawieniu z wydatkami na utrzymanie i leczenie pozwala na uregulowanie zaległej kwoty. W ocenie organu miesięczna opłata w wysokości 9 zł. do czerwca 2020 r. i 15 zł. od lipca 2020 r. nie przekracza możliwości finansowych wnioskodawcy i nie narazi go na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Organ I instancji dodał, że opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie jest wynagrodzeniem za wykonanie usługi a wynikającą z ustawy opłatą pobieraną na organizację systemu odbioru odpadów. Uznał, że interes publiczny przemawia za podjęciem takiego rozstrzygnięcia. W złożonym w dniu 23 kwietnia 2021 r. odwołaniu o decyzji H. S. wyraził swe niezadowolenie z jej treści, kwestionując ustalony w sprawie stan faktyczny, zobowiązując się do doprecyzowania odwołania i jego uzupełnienia o pewne fakty. Decyzją z dnia 27 lipca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji podzielił stanowisko organu I instancji w zakresie ustalonego stanu faktycznego sprawy i istnienia interesu publicznego przemawiającego za negatywnym rozpatrzeniem wniosku. Organ przytoczył liczne wyroki sądów administracyjnych wyjaśniających zaistnienie przesłanek "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego". Oceniając działanie organu I instancji, Kolegium uznało, że nie nosiło ono cech dowolności. Organ odwoławczy podzielił pogląd organu I instancji, że udzielenie ulgi ma charakter wyjątkowy. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego organ podatkowy zasadnie wskazał, że w interesie publicznym nie leży umarzanie zaległości, którzy posiadają stałe źródła dochodów a brak zapłaty podatku następuje wskutek innych wydatków podatnika, co ma miejsce w niniejszej sprawie. Kolegium podzieliło ocenę sytuacji Skarżącego, mianowicie, że jest trudna, ale analiza wydatków i dochodów zobowiązanego wskazuje, że kwota 99 zł. opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie jest nadmiernym obciążeniem budżetu domowego i skarżący jest w stanie tą opłatę uiścić. Natomiast obowiązek ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstaje w przypadku nieruchomości za każdy miesiąc, w którym na danej nieruchomości zamieszkuje mieszkaniec. Zatem sam fakt zamieszkiwania na danej nieruchomości rodzi obowiązek uiszczania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. W ocenie organu odwoławczego organ podatkowy zasadnie wskazał, że w interesie publicznym nie leży umarzanie zaległości, którzy posiadają stałe źródła dochodów a brak zapłaty podatku następuje wskutek innych wydatków podatnika, co ma miejsce w niniejszej sprawie. We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze, H. S. podtrzymał zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji. Zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy – niewzięcie pod uwagę wydatków oraz wskazanego we wniosku o umorzenie okresu. Dodał, że doszło do naruszenia prawa a stan zdrowia uniemożliwił mu kontrolę urzędniczego zestawienia wydatków. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi. Przytoczył swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Uznał, że podniesione w skarze zarzuty nie mogą wpłynąć na zmianę rozstrzygnięcia Kolegium. W piśmie procesowym złożonym w dniu 24 maja 2022 r. skarżący zwrócił się o przyjęcie załączonych dokumentów, ustalenie stanu faktycznego zgodnie ze złożonymi dokumentami, zmiany decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego lub zwrócenie akt do organu odwoławczego celem ponownego rozpoznania sprawy zgodnie ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Załączył kserokopie kart informacyjnych leczenia szpitalnego oraz kserokopie pism w sprawie umorzenia podatku od nieruchomości. Na rozprawie w dniu 26 maja 2022 r. pełnomocnik skarżącego sprecyzował skargę, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do rozpoznania organowi I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpatrywanej sprawie Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organ II instancji przepisów prawa procesowego, czy też materialnego, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329) - dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżoną decyzję pod kątem jej zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany, co do zasady, zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd bada legalność aktu podjętego wcześniej przy uwzględnieniu tego samego stanu prawnego i tego samego stanu faktycznego, który istniał w dacie zaskarżonej decyzji. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącemu zaległej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest, stosowany poprzez odesłanie z art. 6 ust. 12 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu w czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 888), art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1540; ze zm.), który opiera się na konstrukcji uznania administracyjnego, determinując ograniczoną sądową kontrolę legalności takich decyzji. Fakt ten powoduje, że celem sądów administracyjnych rozpoznających skargi na uznaniowe decyzje organów podatkowych staje się badanie ich zgodności z prawem. Sprowadza się do oceny, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski mają uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach (por. szerzej M. Zdebel, Sądowa kontrola decyzji organów podatkowych w sprawach ulg uznaniowych w: Współczesne problemy prawa podatkowego. Teoria i praktyka. Księga jubileuszowa dedykowana Prof. Bogumiłowi Brzezińskiemu, T. I, Warszawa 2019, s. 559-566). W art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej ustawodawca zastrzegł, że w przypadku wystąpienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, organ podatkowy może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe. Nawet, jeżeli organ ustali, że istnieje ważny interes podatnika lub interes publiczny uzasadniający umorzenie określonych należności, to organ może, ale nie ma prawnego obowiązku umorzenia zaległości zgodnie z żądaniem wnioskodawcy. Generalnie, każde rozstrzygnięcie mieszczące się w granicach uznania jest zgodne z prawem i nie może być kwestionowane przez sąd. Tak też było w tej sprawie. Organ podatkowy, wydając decyzję opartą na uznaniu administracyjnym, dokonuje dwóch wyborów. W pierwszej kolejności rozstrzyga, czy spełniona jest co najmniej jedna z kierunkowych dyrektyw wyboru konsekwencji, uzasadniających orzekanie zgodnie z wolą wnioskodawcy (w niniejszej sprawie zaistnienie ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego). Jeśli tak jest, dochodzi do rzeczywistego orzekania uznaniowego i organ może, ale nie jest do tego zobowiązany, zastosować się do treści otrzymanego podania. W każdej sytuacji ciąży na nim powinność wyjaśnienia swoich racji w uzasadnieniu decyzji (tak NSA w wyroku z 25.11.2021 r., III FSK 182/21, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ odwoławczy rozważył zaistnienie przesłanek "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego". Wskazuje na to uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Po ponownym rozstrzygnięciu sprawy, nie ograniczając się li tylko do kontroli decyzji Burmistrza Miasta i Gminy M., organ II instancji stwierdził, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że sytuacja finansowa skarżącego nie upoważnia do stwierdzenia, że w sprawie występuje "ważny interes podatnika". Podobnie jak organ I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjęło, że H. S. znajduje się w trudnej sytuacji, ale nie ma ona waloru wyjątkowości i nieprzewidywalności. Skarżący posiada bowiem stałe źródło dochodu w postaci emerytury (2 036,09 zł.), która przeznaczona jest na utrzymanie jednej osoby. Organ porównał dochody od 1.03.2020 r. do 11.12.2020 r. z wydatkami w okresie 1.01.2020 r. – 11.12.2020 r. (różnica 15 369,82 zł. z korzyścią dla przychodów). Uznał, że przychody nie są wysokie, ale pozwalają na uregulowanie zaległej kwoty – 99 zł. Organ odwoławczy podkreślił, że udzielenie ulgi ma charakter wyjątkowy. A w tej sprawie interes publiczny polegający na respektowaniu wartości wspólnych dla całego społeczeństwa – sprawiedliwość, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, adekwatność reakcji czy nieuchronność sankcji w przypadku naruszenia prawa przemawia za negatywnym ustosunkowaniem się do żądania skarżącego. Skarżący jest bowiem w stanie, bez uszczerbku dla zaspokojenia swych podstawowych potrzeb życiowych, zapłacić zaległą opłatę. Z zachowaniem zasady dwuinstancyjności postępowania sprawa została oceniona ponownie przez organem II instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze poczyniło własne ustalenia, które były zbieżne z ustaleniami i wnioskami wyciągniętymi przez organ I instancji. Należy podkreślić, że organy obu instancji orzekały na podstawie dowodów dostarczonych przez samego skarżącego w dniu złożenia wniosku inicjującego postępowanie w tej sprawie. Były to m.in. kserokopie paragonów, faktur, kserokopia decyzji w sprawie przyznania emerytury. Z akt sprawy wynika ponadto, że skarżący od wielu lat składa wnioski o umorzenie różnych należności. Organ dysponował zatem określonym materiałem dowodowym pozwalającym na ustalenie istotnych w sprawie okoliczności. W okresie od 23 kwietnia 2021 r. (data wniesienia odwołania do organu odwoławczego) do 27 lipca 2021 r. (data wydania decyzji przez organ odwoławczy) skarżący, mimo pisemnych zapowiedzi, nie uzupełnił w żaden sposób swojego odwołania poprzez złożenie dodatkowych dowodów w sprawie, co było prawnie dopuszczalne. Współpraca strony z organem nie może polegać wyłącznie na kwestionowaniu ustaleń organu bez przedstawienia konkretnych przeciwdowodów. Organ nie jest też zobowiązany do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w sposób nieograniczony, a jedynie do momentu, gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia (tak WSA w Krakowie w wyroku z 21.01.2021 r., II SA/Kr 1314/20, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczności związane z niewywożeniem śmieci, czy brakiem dostarczenia worków do segregacji śmieci były oceniane przez oba organy. Słusznie przyjęły, że nie mogły w żaden sposób wpływać na postępowanie w sprawie umorzenia zaległej opłaty przed organami. To treść żądania strony tworzy sprawę administracyjną (tak W. Dawidowicz, Postępowanie administracyjne. Zarys wykładu, Warszawa 1983, s. 71), a przedmiotem oceny Sądu jest ta sama sprawa administracyjna, która istniała w postępowaniu przed organem administracji publicznej (J. Zimmermann, Aksjomaty postępowania administracyjnego, Warszawa 2017, s. 89). Przedmiotem postępowania przed organami administracji była sprawa o umorzenie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi i to ta sama sprawa była badana przez Sąd. Natomiast powstanie stosunku administracyjnoprawnego, którego treścią jest obowiązek zapewnienia utrzymania czystości i porządku przez właściciela nieruchomości (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu w czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 888) następuje z mocy prawa (z samej normy prawa administracyjnego). Ponadto, podmioty zobowiązane do uiszczenia opłaty nie mają swobody w decydowaniu o potrzebie (obowiązku) jej ponoszenia, w szczególności nie są uprawnione do powstrzymywania się od jej uiszczenia w sytuacji, gdy gmina nie realizuje ustawowych swych obowiązków. Opłata nie jest świadczeniem wzajemnym uiszczanym za wykonaną usługę przez gminę, lecz wynika z ustawowego obowiązku partycypowania przez właścicieli nieruchomości w kosztach gospodarowania odpadami komunalnymi ponoszonymi przez gminę, na terenie której położona jest nieruchomość stanowiąca przedmiot własności podmiotu zobowiązanego do zapłaty tej opłaty (tak NSA w wyroku z 21.04.2020 r., II FSK 36/20, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalono (pkt 1 sentencji wyroku). Wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach pomocy prawnej Sąd przyznał w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 18). Składa się na nie kwota 295,20 zł. (kwota 240 zł. powiększona o 23% stawkę VAT).