I SA/Ke 208/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.),, Sędzia NSA Anna Żak, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi S. N. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata A. A. R. kwotę 292,80 (dwieście osiemdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym 52, 80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. I SA/Ke 208/09 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...]. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...]. nr [...]odmawiającą S. N. umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od II kwartału 1999r. do II kwartału 2995r. w kwocie 10.449,91 zł. Organ ustalił, że S. N. prowadząc działalność rolniczą na gruncie o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego na mocy postanowień art. 7 i 16 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U z 2008r. Nr 50, poz.291 z późn. zm.) podlegał wraz z małżonką obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Nie wywiązywał się z tego obowiązku opłacania składek na to ubezpieczenie: nie opłacił żadnej składki ubezpieczeniowej i nie podjął żadnej próby spłaty zadłużenia nawet w ratach. W efekcie kwota odsetek przerosła kwotę kapitału. Rozpatrując wniosek S. N. o umorzenie zaległości organ wziął pod uwagę przeprowadzone wizytacje w gospodarstwie, rodzaj schorzenia wnioskodawcy oraz stopień uciążliwości jego choroby jak również małżonki. Uwzględnił również przedłożone przez S. N. faktury za leczenie, co przeciętnie miesięcznie stanowi kwotę 15,75 zł oraz fakturę za lekarstwa jego małżonki na kwotę 215,12 zł. Jednocześnie dokonano rozliczenia wydatków związanych z utrzymaniem domu na podstawie załączonych faktur za: energię elektryczną, co miesięcznie stanowi kwotę 50,17 zł., wodę bieżącą, co miesięcznie stanowi kwotę 26,31 zł., opał, co miesięcznie stanowi kwotę 112,67 zł oraz drewno, co miesięcznie stanowi kwotę 20,33 zł. Ponadto organ wziął pod uwagę informacje uzyskane z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., z których wynika, że S. N. korzysta z pomocy finansowej. Organ ustalił, że aktualnie S. N. posiada dwa źródła dochodu oraz otrzymuje zasiłek celowy z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W.. Łączna kwota miesięcznego dochodu wynosi 1.120,31 zł. Na podstawie załączonych faktur przeciętne wydatki S. N. ustalono na poziomie 498,94 zł miesięcznie. Organ uznał zatem, iż ponoszone wydatki nie stanowią nadmiernych nakładów finansowych, które nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb oraz nie uniemożliwiają S. N. i jego żonie leczenia. Zgodnie z art. 51 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników na poczet zaległych składek dokonywane są potrącenia ze świadczenia emerytalnego małżonki S.a N.a w 25 % tego świadczenia do czasu uregulowania całości zadłużenia, natomiast pozostałe 75 % emerytury pozostaje do wypłaty. Wniosek o ponowne rozpatrzenie podania w sprawie umorzenia zaległości na ubezpieczenie społeczne rolników S. N. umotywował trudną sytuacją finansową spowodowaną chorobą, brakiem środków finansowych na utrzymanie siebie i żony oraz na leczenie. Organ ustalił, że przedłożone do akt sprawy faktury za energię elektryczną nie zasługują w pełni na uwzględnienie. Gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami stanowi własność dwóch córek S.. Aktualnie S. N. wraz z małżonką zamieszkuje w jednym pomieszczeniu przy garażu, natomiast córki zamieszkują w domu mieszkalnym tego samego gospodarstwa. Jak ustalił organ gospodarstwo to posiada jeden licznik za energię elektryczną. Zatem przedstawione faktury za energię obrazują zużycie energii elektrycznej z gospodarstwa domowego S. N. i jego żony oraz ich córek. Organ wskazał, że S. N. wnosząc podanie o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zaległości nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które nie były wcześniej znane a miałyby istotny wpływ na zmianę dotychczas wydanej decyzji. Po zapoznaniu się z dokumentacją dotyczącą umorzenia, S. N. oświadczył że, stan zdrowia jego oraz żony pogarsza się i kierowany jest wraz z małżonką na operacje, jednak żadne dokumenty potwierdzające tę okoliczność nie zostały złożone. Decyzja organu została podjęta w oparciu o art. 41 a ust. 1 pkt. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, stanowiące, że Prezes Kasy w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszy emerytalno - rentowego i składkowego może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub części. Uwzględniając sytuację materialną S. N., organ zaproponował ulgę w spłacie należności w postaci układu ratalnego. Na powyższe rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożył S. N.. Nie zgadzając się z decyzją o odmowie umorzenia zaległości i nie precyzując kierunku rozstrzygnięcia wskazał, że nie posiada środków, aby nawet rozłożyć zaległe należności na raty. Z uwagi na chorobę oboje z żoną nie mogą bowiem pracować, a dochody z renty skarżącego i małżonki nie wystarczają na utrzymanie i leki. Skarżący wskazał, że problem z zadłużeniem powstał, kiedy jego żona uległa wypadkowi i przestała płacić składki. Potem zachorował sam skarżący i jego dochody spadły, w sytuacji gdy na utrzymaniu mieli 4 dzieci. Ponadto z uwagi na chorobę musiał oddać prawo jazdy na samochody ciężarowe. W odpowiedzi na powyższą skargę, organ Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ uściślił, iż zadłużenie powstało z tytułu nieopłacenia składek za Z. N., jako że S. N. posiada ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy wypłacanej przez ZUS od 1989r. oraz szczegółowo przedstawił przebieg postępowania dotyczącego skarżącego. Dodał, iż w okresie powstania zadłużenia na koncie S. N. jego gospodarstwo rolne prowadzone było na przeciętnym poziomie i nie odbiegało od innych gospodarstw na tym terenie. Organ drugiej instancji wyjaśnił, że sytuacja materialna skarżącego nie jest gorsza od sytuacji innych rolników zamieszkujących w tej okolicy, pozwala ona na stabilizację sytuacji materialnej i zaspokojenie bieżących potrzeb skarżącego i jego żony. Zdaniem organu, S. N. wykazał lekceważący stosunek do ustawowego obowiązku, jakim jest terminowe płacenie składek. Nie podjął żadnych starań, aby uregulować należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje: Stosownie do zasad wyrażonych w przepisie art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. "Prawo o ustroju sądów administracyjnych" (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) oraz przepisach art. 3 i art.145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi"(Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sąd administracyjny ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Sąd rozpoznając sprawę bada zatem czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art.134 p.p.s.a.). Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Materialno-prawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników jest art. 41a ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r "O ubezpieczeniu społecznym rolników" (Dz.U. z 2008r, nr 50, poz.291 ze zm) zwana dalej u.o.u.s.r. W/w przepis stanowi, że organ w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno – rentowych i składkowych może w całości lub w części umorzyć należności z tytułu składek. Treść przywołanego przepisu wskazuje, że w opisanej sytuacji organ wydaje decyzję uznaniową. Uznaniowy charakter decyzji oznacza, że organy mogą, ale nie muszą należności umorzyć, choć jednocześnie rozstrzygnięcie wydane w tym trybie nie może mieć charakteru dowolnego. W świetle mających w sprawie zastosowanie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. "Kodeks postępowania administracyjnego" (DZ.U. Nr 98, poz.1071 ze zm.) zwanej dalej k.p.a., w toku postępowania organy winny podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art.7), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art.77 k.p.a.), zaś wydając decyzję winny zastosować wymogi określone w art.107 §1 k.p.a. Dlatego też, decyzja organu w przedmiocie umorzenia zaległości składkowych nie może być dowolna, gdyż powinna spełniać wskazane wyżej wymogi. Kwestią pierwszorzędną dla uruchomienia postępowania w sprawie umorzenia zaległości jest ustalenie czy w konkretnej sprawie występują przesłanki, określone dyspozycją art. 41a ust 1. pkt 1 u.o.u.s.r., którymi są ważny interes zainteresowanego oraz interes społeczny. Skarżący wnioskując o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników powołał się na trudną sytuację materialną, którą pogłębia choroba jego i jego żony. Sytuacja materialna rolnika, jego stan zdrowia może, w ocenie Sądu uzasadniać przesłankę ważnego interesu ubezpieczonego. Jednak orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, iż jest nią dopiero wtedy gdy wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych (wyrok WSA w Kielcach z 22.01.2009, I SA/Ke 437/08, z 29.01.2009, I SA/Ke 9/09). Istnienie ważnego interesu nie może być na pewno kwestionowane w sytuacji, gdy zapłata składek zagraża podstawom egzystencji osoby podlegającej ubezpieczeniu (wyrok WSA w Warszawie z 01.12.2006. III SA/Wa 1666/06; wyrok WSA w Warszawie z 28.11.2006, III SA/Wa 1786/06 ). Prawidłowo w oparciu o zebrany materiał dowodowy organ ustalił, że powyższa przesłanka po stronie skarżącego nie występuje. Organ nie zanegował trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej S. N., ale słusznie wskazał, że jego sytuacja nie uzasadnia tezy, że uiszczenie składek spowoduje niemożność zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych. Powyższego ustalenia organ dokonał w oparciu o prawidłowo zebrany i oceniony materiał dowodowy. Zgodnie z redakcją art. 41a ust. 1 cyt. wyżej ustawy na ubiegającym się o ulgę ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających jej zastosowania albowiem najczęściej tylko on dysponuje stosownymi wiadomościami, choć oczywiście nie zwalnia to organu od obowiązku gromadzenia materiału dowodowego. Zdaniem Sądu organ zgodnie z dyspozycją art. 80 kpa poprawnie ocenił zgromadzony przy współudziale skarżącego materiał dowodowy nie przekraczając przy tym przyznanego mu tym przepisem uprawnienia do jego swobodnej ceny. Wydając decyzję w warunkach art. 41a ust.1 pkt.1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, organ uwzględnił także stan finansów funduszów emerytalno – rentowego i składkowego Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, który w obliczu sytuacji nagminnego nie wywiązywania się przez osoby zobowiązane, z regularnego opłacania lub opłacania należnych składek w ogóle, nie sprzyja podejmowaniu decyzji o ich umarzaniu. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art.151 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.