I SA/Ke 220/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. znak[...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej członka zarządu postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca A. B. wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej członka zarządu złożyła sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia złożonego pod odpowiedzialnością karną za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z synami w wieku 23 i 16 lat. Rodzina skarżącej utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej w wysokości 3000 zł miesięcznie. Jako posiadany majątek skarżąca wykazała mieszkanie wielkości 49 m². W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że jej synowie uczą się poza miejscem zamieszkania tj. w K. Młodszy syn mieszka w internacie, a starszy w akademiku. Skarżąca oświadczyła, że mieszkanie w którym mieszka obciążone jest kredytem z miesięczną ratą w kwocie 600,00 zł. Po dokonaniu wstępnej analizy wniosku, co do jego treści dane w nim zawarte okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i zdolności płatniczych skarżącej. Z uwagi na powyższe pismem z dnia 14 maja 2014 r. skarżąca na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. została wezwana w terminie siedmiu dni od daty doręczenia pisma sądowego pod rygorem oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy do jego uzupełnienia poprzez: przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego skarżącej za rok 2013 r.; przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącą, rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych/nieposiadanych przez skarżącą oraz jej synów, samochodach (obejmującego ich markę i rok produkcji); udokumentowanie zobowiązań kredytowych skarżącej wraz ze wskazaniem wysokości miesięcznych rat kredytu; wskazanie oraz udokumentowanie, czy synowie skarżącej otrzymują jakiekolwiek świadczenia (np. alimenty, renta); jeżeli tak to jakie i w jakiej wysokości. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedłożyła następujące dokumenty: zeznanie podatkowe PIT-36 za rok 2013 z przychodem w kwocie 67 401,00 zł, kosztami uzyskania przychodów w kwocie 31 615,12 zł oraz dochodem w kwocie 35 785,88 zł, historie rachunków posiadanych przez skarżącą w banku Credit Agricole za okres od 26 stycznia 2014 r. do 25 kwietnia 2014 r. oraz w banku PKO Bank Polski za okres od 28 stycznia 2014 r. do 28 kwietnia 2014 r., harmonogram spłaty kredytu przez skarżącą do 2037 roku z miesięczną ratą w kwocie 490,15 zł, zaświadczenie Urzędu Miasta Kielce z dnia 21 maja 2014 r. o zarejestrowanych na rzecz skarżącej pojazdu Volkswagen Golf (bez wskazania roku produkcji), kserokopię protokołu Sądu Rejonowego w K. z dnia 23 września 2009 r., z którego wynika, że synowie otrzymują alimenty od ojca jeden z synów w kwocie 850 zł miesięcznie, a drugi w kwocie 700 zł miesięcznie. Ponadto skarżąca dołączyła kserokopię decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. o zmianie nazwiska jednego z synów skarżącej. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo do zwalniania z kosztów sądowych nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową i finansową skarżącej nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest ona w stanie opłacić kosztów sądowych Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, którego domaga się skarżąca, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wyżej wymienionych grup społecznych skarżąca nie należy, a jej sytuacja finansowa nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślić należy, że skarżąca przedstawiając sytuację majątkową swojej rodziny w złożonym wniosku wykazała, że jest właścicielką mieszkania, a z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 3.000,00zł. Ponadto na wezwanie Sądu przedłożyła dokumenty na okoliczność posiadania samochodu (bez wskazania roku produkcji) oraz otrzymywania przez synów alimentów od ojca w łącznej kwocie 1.550,00 zł miesięcznie. Posiadanie majątku oraz posiadanie do dyspozycji przez trzyosobową miesięcznie środków finansowych we wykazanej wysokości umożliwia planowanie wydatków, a racjonalne gospodarowanie środkami finansowymi pozostawionymi miesięcznie do dyspozycji skarżącej pozwoli na poniesienie kosztów związanych z postępowaniem bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie jest również wystarczającym do przyznania prawa pomocy oświadczenie wnioskodawcy dotyczące spłaty kredytu. W tym miejscu podkreślić należy, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację finansową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Spłata kredytu nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). W tym kontekście zauważyć należy, że wysokość środków zaangażowanych w spłatę kredytu (490,15 zł miesięcznie) świadczy o posiadaniu zasobów finansowych wystarczających do pokrycia wpisu od wniesionej skargi, tym bardziej, że na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego konieczne koszty sądowe stanowi jedynie wpis od skargi. Przy czym stosownie do § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ze zm.) winien wynieść 500 zł. W ocenie orzekającego jest to kwota możliwa do poniesienia przez skarżącą w jej aktualnej sytuacji materialnej. Skarżąca w złożonym wniosku oraz dodatkowych dokumentach pomimo powoływania się na problemy finansowe nie wykazała także, aby ponosiła nadzwyczajne wydatki lub miała problemy z regulowaniem bieżących opłat lub zaległości w tych opłatach. Powyższe świadczy o tym, że skarżący posiada dostateczne środki na zapewnienie sobie oraz swojej rodzinie minimum egzystencji, a jej sytuacja materialna jest stabilna. Mając zatem na uwadze powołane wyżej okoliczności, mimo wskazywania przez skarżącą na problemy finansowe negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego. Wymaga podkreślenia, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że skarżąca nie wykazała dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 i art. 246 § 1 p.p.s.a.