I SA/Ke 249/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego z 25 maja 2017 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K.) z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu spółki postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. D. K. złożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Oświadczył, że pozostaje sam w gospodarstwie domowym, jako posiadany majątek wykazał 79998 udziałów w P. B. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej oraz 72 udziały w A. C. Sp. z o.o. o wartości 3.600 zł. Żadnego innego majątku nie wskazał. Z prowadzonej działalności gospodarczej w 2015 r. poniósł stratę w kwocie 159.984,35 zł. Koszty utrzymania oszacował na kwotę około 800 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że posiada zadłużenia na łączną kwotę kilku milionów złotych: w Banku BOŚ S.A. na kwotę ponad 44.000 zł, w BPH. S.A. na kwotę ponad 2.000.000 zł, w PRAGMA na kwotę ponad 700.000 zł, w Urzędzie Skarbowym w B.-Z. na kwotę ponad 400.000 zł, w m.Banku na kwotę ponad 150.000 zł, w Deutsche Banku Polska S.A. na kwotę ponad 2.200.000 zł. Starszy referendarz sądowy na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) dalej: ustawy p.p.s.a., wezwał skarżącego w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma sądowego do uzupełnienia braków formalnych złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, pod rygorem ujemnych skutków procesowych poprzez: 1. przedstawienie i udokumentowanie sytuacji materialnej i finansowej żony skarżącego E. F.-K. zgodnie z wymogami urzędowego formularza PPF; 2. przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego skarżącego oraz jego żony za rok 2016 – w przypadku niezłożenia zeznania podatkowego za 2016 r. przedłożenie stosownych dokumentów potwierdzających wysokość dochodów uzyskanych za 2016 r.; 3. przedłożenie stosownych dokumentów księgowych, wskazujących wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego dochodu/poniesionej straty za 2015 r., z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej; 4. przedłożenie stosownych dokumentów księgowych, wskazujących wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego dochodu/poniesionej straty za 2016 r., z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej; 5. przedłożenia wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; 6. przedłożenie zaświadczenia o zarobkach osiąganych przez skarżącego oraz jego żonę za okres ostatnich 3 miesięcy, 7. przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych/nieposiadanych przez skarżącego oraz jego żonę samochodach (obejmujących ich markę i rok produkcji) oraz zarejestrowanych na nazwisko skarżącego jako właściciela lub współwłaściciela; 8. przedłożenie dokumentów (kserokopii, odpisu) na okoliczność kto jest właścicielem nieruchomości, którą skarżący wskazuje jako adres zamieszkania tj. J. 87 28-142 T.; 9. udokumentowanie wysokości wskazanych we wniosku przez skarżącego kredytów, okresów na jakie zostały kredyty te zaciągnięte oraz udokumentowanie wysokości miesięcznych rat kredytowych; 10. udokumentowanie wysokości zaciągniętych przez skarżącego kredytów wraz ze wskazaniem wysokości miesięcznych rat kredytów, 11. udokumentowanie wysokości kosztów związanych z utrzymaniem domu, w którym skarżący mieszka wraz z informacją kto ponosi powyższe koszty; 12. przedłożenie stosowych dokumentów wskazujących wysokość kosztów związanych z opłaceniem usług pełnomocnika w sprawie niniejszej; w przypadku świadczenia tych usług nieodpłatnie przedłożenie pisemnego oświadczenia pełnomocnika skarżącego na okoliczność, że w sprawie niniejszej reprezentuje skarżącego nieodpłatnie wraz z informacją, że okoliczność ta jest znana organom właściwego samorządu zawodowego. W odpowiedzi na wezwanie D.K. przedłożył kopie jego zeznań podatkowych za rok 2015 i 2016, wydruk z księgi wieczystej nieruchomości położonej w miejscowości J. 87, 28-142 T., kopie zawiadomień o zajęciach w postępowaniach egzekucyjnych, kopie nakazów zapłaty w postępowaniu upominawczym, kopię zawezwania do próby ugodowej, kopie wypowiedzenia umowy kredytu, kopie umów kredytowych. Oświadczył, że z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową i nie ma dostępu do dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej żony. Wskazał też, że koszty usług profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym, w niniejszym postępowaniu podlegają rozliczeniu według stawki godzinowej 100 zł netto za godzinę pracy pełnomocnika, dotychczas należne koszty wynoszą 600 zł i do chwili obecnej nie zostały opłacone. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z 25 maja 2017 r. oddalił wniosek skarżącego. Podniósł, że wezwanie, w którym wskazano konkretne dokumenty mogące stanowić dowód realizacji przesłanek z art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a., skarżący wykonał w ograniczonym zakresie. Nie przedstawił natomiast sytuacji majątkowej żony. Skarżący nie ujawnił więc rzeczywistej kondycji majątkowej jego rodziny. Takie działanie uniemożliwiło ocenę, czy istotnie skarżący jest osobą niemogącą ponieść kosztów postępowania. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Jego zdaniem, wykazał brak dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej oraz bardzo wysokie zobowiązania, co uzasadnia brak możliwości pokrycia wpisu od skargi. Nie ma możliwości przedstawienia dokumentów dotyczących małżonki, ponieważ nie wyraziła ona zgody na ich udostepnienie. Odmówiła również wsparcia finansowego. Argumentacja zaskarżonego postanowienia uzależnia przyznanie prawa pomocy od zachowania osoby trzeciej, na które skarżący nie ma wpływu, gdy tymczasem przyznanie prawa pomocy uzasadnia trudna sytuacja samego skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień i zarządzeń referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W ocenie Sądu, prawidłowe jest postanowienie referendarza sądowego. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy natomiast osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Z przepisów tych wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W niniejszej sprawie skarżący nie wywiązał się z obowiązku pełnego udokumentowania wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie podał żadnych informacji na temat sytuacji finansowej małżonki, ani w formularzu wniosku ani w wykonaniu wezwania starszego referendarza sądowego. Twierdzenie skarżącego, że pozostaje z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej nie pozbawia podstaw do żądania dokumentacji dotyczącej jej sytuacji finansowej. Z przepisów art. 23 i 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 682) wynika prawny obowiązek udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny. Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielania sobie nawzajem wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego, w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też nie, wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13 i z 29 czerwca2009 r., sygn. akt I FZ 230/09 – wyroki dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że okoliczność istnienia między małżonkami rozdzielności majątkowej nie miała znaczenia dla postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Należy podkreślić, że nawet jeśli małżonka, jak podał skarżący w sprzeciwie, odmówiła wsparcia finansowego jak i w zakresie udostepnienia dokumentów - to z prawnego punktu widzenia stan relacji między małżonkami nie jest istotny. Stan ten nie może być uznany za obiektywną przeszkodę w złożeniu informacji i dokumentów wnioskowanych przez sąd. Małżonkowie, chcąc doprowadzić do tego, by ich wzajemne relacje nie wywierały wpływu m.in. na toczące się postępowania sądowe - powinni uregulować łączące ich stosunki przez nadanie stanowi faktycznemu znaczenia prawnego. Może to nastąpić przez skorzystanie z instytucji separacji sądowej lub rozwód. Natomiast sąd w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie jest uprawniony do badania rzeczywistych relacji łączących małżonków. Skarżący zaniechał przedstawienia także innych dokumentów, w tym związanych z kosztami utrzymania domu, z posiadami samochodami i ze stanem środków na rachunkach bankowych w ostatnich trzech miesiącach. Z uwagi więc na nieprzedstawienie tych dokumentów jak i wskazywanych wyżej dotyczących sytuacji majątkowej jego żony, nie istniała możliwość ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a zatem dokonania oceny przesłanek przyznania prawa pomocy. W takich okolicznościach Sąd nie mógł opierać się jedynie na dokumentach złożonych przez skarżącego, bo nie przedstawiały one pełnego stanu majątkowego wnioskodawcy. Tymczasem dopiero niewątpliwe stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy współmałżonka strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art. 260 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego, o czym orzekł w sentencji postanowienia.