I SA/Ke 258/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi D.A. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. 1.1 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: dyrektor) postanowieniem z [...] nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego (dalej: naczelnika) z [...] nr [...] uznające za niezasadne zarzuty D.A. na prowadzone postępowanie egzekucyjne. 1.2 Organ wyjaśnił, że naczelnik prowadzi postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela, tj. Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej Wydział Abonamentu RTV, w oparciu o tytuł wykonawczy z 4 czerwca 2018 r. W postępowaniu tym D.A. zgłosił zarzuty: niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 3 i art. 33 § 1 pkt 10 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.), dalej: u.p.e.a. oraz nieistnienie obowiązku opisanego w tytule wykonawczym, tj. art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Postanowieniem z [...] wierzyciel - Poczta Polska S.A. Centrum Obsługi Finansowej Wydział Abonamentu RTV - uznał zgłoszone przez zobowiązanego zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej za nieuzasadnione. Postanowieniem z [...] Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej utrzymał w mocy postanowienie wierzyciela. Postanowienie to jest ostateczne w toku instancji. Postanowieniem z [...] naczelnik uznał za nieuzasadnione zgłoszone zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. 1.3 Utrzymując w mocy postanowienie organu pierwszej instancji dyrektor powołał art. 27 § 1 pkt 9, art. 33 § 1, art. 34 i art. 29 u.p.e.a. Wyjaśnił, że organ egzekucyjny nie bada ani merytorycznej trafności nałożonego na stronę obowiązku, ani też wymagalności tego obowiązku, w odniesieniu do argumentów opartych na okolicznościach, które miały miejsce przed wystawieniem tytułu wykonawczego. Podstawą zarzutu nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym może być wyłącznie takie zdarzenie (okoliczność), które nastąpiło po wydaniu tego tytułu. D.A. nie wskazał na takie okoliczności. Argumentacja strony w zakresie zgłoszonego zarzutu dotyczy okoliczności mających miejsce przed wystawieniem tytułu wykonawczego i w istocie zmierza do weryfikacji prawidłowości powstania obowiązku z tytułu zarejestrowania i użytkowania odbiorników rtv. To na wierzyciela ustawodawca nałożył obowiązek badania istnienia i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, w przypadku wniesienia przez zobowiązanego zarzutu, ponieważ to wierzyciel ma w tym zakresie niezbędną wiedzę i temu służy instytucja uzyskania stanowiska wierzyciela. W rozpoznawanej sprawie wierzyciel wskazał, że obowiązek wnoszenia opłat abonamentowych wynika bezpośrednio z ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych – art. 2 ust. 1 i ust. 2. Nie dysponuje on dokumentem potwierdzającym dopełnienie przez D. A. formalności wyrejestrowania odbiorników rtv, jak również w toku postępowania zobowiązany takiego dokumentu nie przedstawił, co powoduje, że opłata abonamentowa rtv jest należna. Obowiązek przedstawienia dowodów potwierdzających nieistnienie obowiązku ciąży na osobie zobowiązanej. Wierzyciel wskazał także, że obowiązek opłacania abonamentu w odniesieniu do D. A. istniał z uwagi na fakt dokonania rejestracji odbiorników rtv na imię i nazwisko zobowiązanego. Po zgłoszeniu rejestracji wydana została książeczka opłat rtv stanowiąca dowód zarejestrowania odbiorników rtv i służąca do dokonywania opłat z tytułu abonamentu. Zawiadomienie o nadaniu zobowiązanemu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, stanowiące dowód zarejestrowania odbiornika rtv i zastępujące dowód zarejestrowania w formie imiennej książeczki radiofonicznej, zostało wysłane do zobowiązanego 31 lipca 2008 r. Powyższe zawiadomienia doręczane były listem zwykłym bez potwierdzenia odbioru, nie wymagały dodatkowych podpisów oraz pieczęci, były wydrukami komputerowymi. Wierzyciel wskazał ponadto, iż warunkiem koniecznym do zwolnienia z opłat abonamentowych jest dopełnienie stosownych formalności w urzędzie pocztowym. Organ nie dysponuje dokumentem, który potwierdzałby zgłoszenie w urzędzie pocztowym zmian formalno - prawnych pod ww. adresem. Taki dokument nie znajduje się w aktach niniejszej sprawy. 1.5 Również drugi zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej polegający na niespełnieniu w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. został uznany za niezasadny. Obowiązkiem organu egzekucyjnego przed przystąpieniem do egzekucji jest zbadanie czy tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 u.p.e.a., a w razie stwierdzenia braków obowiązany jest wydać postanowienie o nieprzystąpieniu do egzekucji - art. 29 § 2 u.p.e.a. Zarówno wierzyciel, jak i organ egzekucyjny odniósł się do podniesionych przez zobowiązanego zarzutów dotyczących niespełnienia wymogów formalnych w tytule wykonawczym w zakresie braku podania zindywidualizowanej przesłanki wymagalności zobowiązania tj. numeru rejestracji odbiornika rtv. Dyrektor wyjaśnił, że przepis art. 27 u.p.e.a. wyraźnie rozróżnia podstawę prawną egzekwowanego obowiązku (art. 27 § 1 pkt 3) oraz podstawę prawną prowadzenia egzekucji (art. 27 § 1 pkt 6). Przez podstawę prawną wszczęcia egzekucji należy rozumieć przepisy, na mocy których dopuszczalne jest prowadzenie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych oraz obowiązków o charakterze niepieniężnym. Podstawę prawną prowadzenia egzekucji takich obowiązków o charakterze administracyjnym stanowią przepisy art. 2 - 3a u.p.e.a., a w odniesieniu do obowiązków niemających takiego charakteru - przepisy, o których mowa w art. 4 u.p.e.a. Podanie podstawy prawnej prowadzenia egzekucji jest więc uzależnione od tego, co jest źródłem obowiązku podlegającego egzekucji. W przypadku, gdy obowiązek taki wynika z decyzji administracyjnej, należy ją wskazać w tytule wykonawczym. Jeśli źródłem egzekwowanego obowiązku jest bezpośrednio przepis prawa, należy wskazać akt prawny, miejsce jego publikacji oraz podać konkretną regulację, z której obowiązek wynika. Część "E - dane dotyczące należności pieniężnych" tytułu wykonawczego zawiera wszystkie niezbędne elementy. Brak przywołania numeru ewidencyjnego rejestracji odbiornika nie stanowi braku formalnego w tytule wykonawczym, więc nie daje podstaw do uwzględnienia zarzutu określonego w przepisie art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. za zasadny, a w konsekwencji nie daje podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. 2.1 D.A. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach. Wnosząc o uchylenie postanowień organów egzekucyjnych oraz postanowień wierzyciela zarzucił naruszenie: 1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. z uwagi na to, że organy nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący zarzutów, do czego były zobowiązane, nie odniosły się do podnoszonych kwestii, przez co nie wykazały należytej dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i prawnego sprawy, tym samym dokonały złej oceny dowodów, a w konsekwencji doprowadziły do uznania za niezasadne zarzutów, 2. art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego, w tym rozpatrzenie zarzutu na to postępowanie, w okolicznościach gdy tytuł wykonawczy nie wskazywał skonkretyzowanej podstawy prawnej i faktycznej powstania egzekwowanego obowiązku. 2.2 W uzasadnieniu skargi zarzucił, że w tytule wykonawczym wierzyciel nie podał numeru pod jakim dokonano rejestracji odbiornika. W tej sytuacji brak jest możliwości oceny kiedy powstał obowiązek wnoszenia opłaty abonamentowej lub czego dotyczył (odbiornika radiowego czy telewizyjnego), co prowadzi do braku możliwości oceny prawidłowości wystawienia tytułu wykonawczego. Przez wskazanie podstawy prawnej egzekwowania obowiązku należy rozumieć powołanie decyzji lub postanowienia albo innego rodzaju rozstrzygnięcia, z mocy których na zobowiązanym ciąży egzekwowany obowiązek, a w przypadku, gdy wynika on wprost z przepisów prawa - wskazanie tego przepisu wraz z tytułem aktu prawnego i miejscem jego publikacji. Powołując treść art. 2 ust. 1 i ust. 3 ustawy o opłacie abonamentowej wyjaśnił, że powstanie obowiązku uiszczenia opłaty ma powiązanie przyczynowo skutkowe z rejestracją odbiornika, zatem nie następuje z mocy samego prawa bez dokonania czynności technicznej, jaką jest rejestracja odbiornika. Dlatego dla jednoznacznego potwierdzenia, że w przedmiotowym przypadku zachodzi obowiązek uiszczania opłaty, tytuł wykonawczy powinien zawierać powołanie się na konkretną rejestrację odbiornika, a tego nie czyni. Wierzyciel nie wyjaśnił dlaczego brak podania tego numeru w tytule wykonawczym nie ma znaczenia dla możliwości oceny prawidłowości wystawienia tytułu. Opisał konkretną historię rejestrowania przez skarżącego odbiorników rtv, jednak nie wskazał jednoznacznego powiązania tych rejestracji ze skarżonym tytułem wykonawczym. Wyjaśnienie tej kwestii w stanowisku wierzyciela było informacją po czasie, a braki i niejasności w tytule wykonawczym nie mogą być konwalidowane na drodze wyjaśnień wierzyciela po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Postanowienie dyrektora powieliło uchybienia wcześniejszych postanowień, co doprowadziło do zakończenia postępowania egzekucyjnego, 3.1 W odpowiedzi na skargę dyrektor wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: 4.1 Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako p.p.s.a., następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. 4.2 Rozpatrując w tak zakreślonych granicach sprawę Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. 4.3 Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest ostateczne postanowienie dyrektora, wydane w postępowaniu egzekucyjnym zmierzającym do przymusowej realizacji obowiązku uiszczenia przez skarżącego opłaty abonamentowej. Podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym są zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Przesłanki stanowiące podstawę wniesienia zarzutów enumeratywnie wymienia art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm., dalej: u.p.e.a.). Zgodnie z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być m.in. wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Z przywołanej regulacji wynika, że istotnym elementem omawianej procedury jest uzyskanie przez organ egzekucyjny wypowiedzi wierzyciela, który musi być powiadomiony o złożeniu zarzutów przez zobowiązanego. Wierzyciel zajmuje stanowisko w formie postanowienia. Stosownie do treści art. 34 § 1 u.p.e.a., w zakresie zarzutów, o których jest mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Przepis art. 34 § 1 u.p.e.a. wyrażający związanie organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela uniemożliwia organowi egzekucyjnemu kontrolę prawidłowości tego stanowiska. Organ ten jest pozbawiony instrumentów prawnych do weryfikacji rozstrzygnięcia wierzyciela. Organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego, w celu ustalenia istnienia podstaw do uwzględnienia zarzutu i zakwestionowania w ten sposób stanowiska wierzyciela. Ochrona praw zobowiązanego zapewniona jest natomiast przez możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego rozstrzygnięć wydanych w sprawie głównej, tj. postanowienia organu egzekucyjnego w przedmiocie zgłoszonych zarzutów. Skoro postanowienie zawierające wypowiedź wierzyciela jest wiążące dla organu egzekucyjnego i stanowi niezbędny element postanowienia tego organu w sprawie zgłoszonych zarzutów, to przy sądowej ocenie postanowienia organu egzekucyjnego i organu nadzoru nie można oderwać się od oceny zgodności z prawem stanowiska wierzyciela, które wiążąco oddziałuje na postanowienie organu egzekucyjnego. Kontrola legalności postanowień wierzyciela znajduje uzasadnienie w treści art. 135 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. ocenił zatem zgodność z prawem nie tylko zaskarżonego postanowienia dyrektora i poprzedzającego go postanowienia naczelnika, ale także postanowień wierzyciela, które stanowiły podstawę i niezbędny element postanowienia bezpośrednio objętego skargą. Dokonując tej kontroli Sąd stwierdził prawidłowość wyrażonych w nich ustaleń i poglądów. 4.4 Zarzuty skarżącego o nieistnieniu obowiązku opierały się na tezie, że powstanie obowiązku uiszczania opłaty ma powiązanie przyczynowo-skutkowe z rejestracją odbiornika, a zatem nie następuje z mocy prawa. Brak zaś podania w tytule wykonawczym numeru rejestracji odbiornika oznacza, że tytuł jest niezgodny z przepisem art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. przez to, że nie odnosi się do konkretnego zobowiązania. Zdaniem Sądu, zarzuty te nie zasługiwały na uwzględnienie. 4.5 Zasady uiszczania opłat abonamentowych uregulowane są w przepisach ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1204 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej powstaje z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego - art. 2 ust. 3 cyt. ustawy. Jak stanowi art. 5 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, zarejestrowaniu w placówkach pocztowych operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. Zgodnie z art. 7 ust. 3 i 5 cyt. ustawy, do opłat abonamentowych stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym, a uprawnionymi do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w ust. 1 są kierownicy jednostek wyznaczonego operatora. Powyższe regulacje, w tym przede wszystkim przepis art. 2 ust. 3 ww. ustawy, jednoznacznie przesądzają o tym, że obowiązek regulowania opłat z tytułu używania odbiorników rtv powstaje z mocy prawa, po zarejestrowaniu odbiornika. Obowiązkiem wynikającym bezpośrednio z przepisu prawa jest bowiem taki obowiązek, którego wszystkie istotne cechy zostały określone przez normę prawa, a taka sytuacja zachodzi w przedmiotowej sprawie: prawo wskazuje podmiot, na którym ciąży obowiązek (użytkownik odbiorników), okoliczności prowadzące do aktualizacji obowiązku (rejestracja odbiornika) oraz zakres obowiązku (uiszczanie opłaty abonamentowej). Innymi słowy, obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej powstaje z mocy samej ustawy, bez wezwania i jest realizowany w terminach i w wysokości określonej tą ustawą (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2018 r. II GSK 3012/17, wyroki dostępne są na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek ten jest przy powiązany z używaniem odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2016 r. II FSK 2116/16). Opłata jest należna od osoby dokonującej rejestracji odbiornika. Wierzycielowi przysługuje w tym przypadku prawo egzekwowania opłat z mocy ustawy. 4.6 W przedmiotowej sprawie skarżący zgłosił rejestrację odbiornika rtv, wydano mu książeczkę opłat stanowiącą dowód zarejestrowania odbiorników, zgodnie więc z treścią art. 2 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych, obowiązany był z mocy samej ustawy uiszczać opłatę abonamentową. W sytuacji gdy wierzyciel stwierdził, że skarżacy temu obowiązkowi zaniechał, wystawił tytuł wykonawczy. Analiza treści tytułu świadczy zaś o tym, że spełnia on wymogi z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że tytuł wykonawczy zawiera treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenie jej wysokości, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaju i stawki tych odsetek. Przez wskazanie podstawy prawnej egzekwowanego obowiązku należy rozumieć powołanie decyzji lub postanowienia albo innego rodzaju rozstrzygnięcia, z mocy których na zobowiązanym ciąży egzekwowany obowiązek, a w przypadku gdy egzekwowany obowiązek wynika wprost z przepisu prawa (jak w przedmiotowej sprawie) – wskazanie aktu prawnego, miejsca jego publikacji oraz numeru (oznaczenia) przepisu nakładającego obowiązek (por. komentarz do art. 27 u.p.e.a. P.M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. VIII, program LEX). W spornym tytule wykonawczym jako podstawę prawną obowiązku prawidłowo wskazano "z mocy prawa" oraz "identyfikacja podstawy prawnej obowiązku art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (tekst jednolity: Dz.U. z 2014 r. poz. 1204 z póżn.zm.)". Opisano również, że rodzaj należności pieniężnej to opłata abonamentowa. Dalej wskazano, że należności pieniężne są wymagalne oraz podano ich wysokość. Określono też rodzaj i stawkę odsetek. Powyższe informację zawarte w tytule wykonawczym w pełni wpisują się w wymogi przepisu art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a., co czyni bezzasadnym zarzut skargi o jego naruszeniu. Ani ten przepis ani żaden inny nie wymaga natomiast podawania w tytule numeru rejestracji odbiornika. W ocenie Sądu skarżący bezzasadnie wywodzi brak istnienia obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej z niewyartykułowania numeru rejestracji w tytule. Przesłanką zaistnienia obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej jest rejestracja odbiornika rtv, co nie było w sprawie sporne. 4.7 Sąd nie podziela także zarzutów o naruszeniu art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 K.p.a. Stosownie do treści art. 7 i art. 77 K.p.a. organy podjęły wszystkie niezbędne czynności mające na celu zebranie całego materiału dowodowego i dokonały jego rzetelnej oceny (art. 80 K.p.a.). Stanowisko swoje przedstawiły w prawidłowo sporządzonych uzasadnieniach, spełniających wymogi z art. 107 § 3 K.p.a. 4.8 Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.